Rusiya İrana ildə 55 milyard kubmetr qaz satmaq niyyətindədir

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin İran üçün qaz kəməri tikmək planını elan edib. Bu layihə perspektivdə Qərbi Asiya ölkəsinə ildə 55 milyard kubmetr (bcm) qaz nəql etməyə imkan verəcək. 

İran və Rusiya arasında qaz sahəsində əməkdaşlıqla bağlı bəzi detallar və bu əməkdaşlığın tarixinə diqqət edək. 

Rusiyanın İrana qaz satışına dair əvvəlki planlar

İran dünyada Rusiyadan sonra ən böyük ikinci qaz ehtiyatına malikdir. Lakin ABŞ-ın tətbiq etdiyi sanksiyalar texnologiyaya çıxışı çətinləşdirir və qaz ixracının inkişafını ləngidir.

2022-ci ilin iyulünda İranın Milli Neft Şirkəti (NIOC) və Rusiyanın enerji nəhəngi "Qazprom" (GAZP.MM) təxminən 40 milyard dollar dəyərində qarşılıqlı anlaşma memorandumu imzalayıblar.

"Qazprom" NIOC-a Kiş və Şimal Pars qaz yataqlarının, eləcə də altı neft yatağının işlənməsində kömək etməyi öhdəsinə götürüb. Şirkət, həmçinin mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) istehsalı layihələrinin tamamlanması və qaz ixracı üçün boru kəmərlərinin tikintisində iştirak etməyi planlaşdırırdı.

Yeni planlar

2024-cü ilin iyununda "Qazprom" və İranın Milli Qaz Şirkəti (NIGC) Rusiyadan İrana boru kəməri qazının ixracı ilə bağlı qarşılıqlı anlaşma memorandumu imzalayıblar.

Cümə günü Putin tərəfindən elan edilən yekun hədəf – təklif edilən boru kəməri vasitəsilə ildə 55 milyard kubmetr qaz nəql etməkdir. Bu həcm, əvvəllər Rusiyadan Almaniyaya qaz ixrac edən "Şimal Axını – 1" boru kəmərinin ötürmə gücünə bərabərdir.

Rusiyadan İrana ilkin qaz tədarükləri illik 2 milyard kubmetr həcmində ola bilər. Rusiya energetika naziri Sergey Tsivilyevin "İnterfaks" agentliyinə verdiyi məlumata görə, marşrutun Azərbaycan vasitəsilə keçməsi mümkündür.

Azərbaycanın Rusiya ilə sərhədini və Azərbaycanı birləşdirən qaz kəmərinin gücü illik 4 milyard kubmetr təşkil edir.

İran–Pakistan qaz kəməri

Gələcək planlara İran–Pakistan qaz kəməri layihəsi də daxil ola bilər. Rusiya bu layihədə uzun müddətdir iştirak etməyi planlaşdırır. Lakin layihənin həyata keçirilməsi Tehrana qarşı sanksiyalar və siyasi fikir ayrılıqları səbəbindən çətinləşib.

İlk mərhələdə layihədə Hindistan da iştirak edirdi. Lakin 2009-cu ildə Vaşinqtonun təzyiqi ilə layihədən çıxdı.

Bundan əlavə, Hindistan və Pakistan arasındakı siyasi qarşıdurma qaz kəməri planlarını daha da mürəkkəbləşdirib.