Rusiya Ukrayna münaqişəsində Koreya modeli Müharibə bitir, ya dondurulur?

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin həllində "Koreya ssenarisi" də daxil olmaqla müxtəlif ehtimalların nəzərdən keçirilməsinin vacibliyini bildirib. Ukrayna lideri Fransanın "Le Point" jurnalına verdiyi müsahibədə Cənubi Koreya modelinin Ukrayna üçün tam uyğun olmayacağını, lakin belə bir inkişafın tamamilə istisna edilməməli olduğunu vurğulayıb. Zelenski bildirib ki, Cənubi Koreyanın ABŞ kimi güclü bir müttəfiqi var və Şimali Koreyanın Cənubi Koreyanı nəzarətə almasına imkan verilməyib. Lakin Ukraynanın mövcud vəziyyəti Cənubi Koreyadan fərqlidir:

"Cənubi Koreya modelinin Ukrayna üçün nə dərəcədə uyğun olacağına dair şübhələrim var. Şimali Koreyanın əhalisi, təxminən, 20 milyon nəfərdir, Rusiyanın isə 140 milyon. Bu təhdidlərin miqyası müqayisəedilməzdir. Rusiyadan gələn təhdidlər beş, altı, hətta onqat daha böyükdür".

Bəs Koreya modeli nədir?

Koreya müharibəsi Şimali və Cənubi Koreya dövlətləri arasında 1950-ci il iyunun 25-dən 1953-cü il iyulun 27-nə qədər davam etmiş hərbi münaqişədir. Əslində, müharibənin bitməsi hələ də rəsmən elan olunmayıb. Atəşkəs sazişi imzalansa da, rəsmi sülh müqaviləsi imzalanmadığı üçün texniki baxımdan müharibə bu günə qədər davam edir. İki ölkə arasında neytral zona mövcuddur və tərəflər bir-birinin varlığını rəsmi olaraq tanımırlar. Koreya ssenarisi bir növ "dondurulmuş münaqişə" modelidir. Yəni müharibə davam edir, amma döyüşlər konkret olaraq dayandırılır və tərəflər arasında heç bir sülh müqaviləsi imzalanmır. Sadəcə olaraq, atəşkəs elan edilir və hərbi əməliyyatlar dayandırılır. Bu halda sərhədlər müəyyən edilir, amma münaqişənin siyasi həlli gələcəkdəki danışıqlara saxlanılır. Bu model uzun illər ərzində Koreya yarımadasında tətbiq olunub və burada münaqişə faktiki olaraq "dondurulub".

Ukrayna Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının sabiq katibi Aleksey Danilov təxminən iki il əvvəl də "Koreya ssenarisi"nin mümkün həll yolu kimi gündəmə gələ biləcəyini demişdi. Lakin Danilov bu ssenarinin Rusiyanın maraqları ilə üst-üstə düşdüyünü və Ukrayna üçün mənfi nəticələr doğura biləcəyini də qeyd etmişdi.

Kreml mövzuya necə yanaşır?

Kreml Koreya ssenarisinin təkrar olunması ehtimalı ilə bağlı açıqlamalar verərək bildirib ki, Ukraynada baş verən qarşıdurma ilə bağlı siyasətçilərin öz fikirləri ola bilər. Lakin "xüsusi hərbi əməliyyat" qarşıya qoyulmuş bütün məqsədlərə çatmalıdır.

Zelenskinin açıqlamaları nəyi göstərir?

Zelenskinin "Koreya ssenarisi" ilə bağlı açıqlamaları Ukraynanın münaqişənin həlli ilə bağlı müxtəlif variantları araşdırdığını ortaya qoyur. Cənubi Koreya modelinin Ukrayna üçün tam uyğun olmaya biləcəyi qeyd edilir, lakin Ukraynanın təhlükəsizliyi və suverenliyi üçün alternativ yolların axtarıldığı da aydın görünür. Zelenski Rusiyadan gələn təhdidlərin miqyasının Koreya yarımadasındakı vəziyyətdən qat-qat böyük olduğunu vurğulayaraq, münaqişənin həllində çevik, lakin strateji yanaşmanı üstün tutduğunu nümayiş etdirir.

Mümkün ssenarilər

Ən başlıca fikir atəşkəs sazişi ilə münaqişənin dayandırılmasıdır. Bu zaman hərbi əməliyyatlar dayandırılır, lakin ərazilər üzərində mübahisə davam edir. Rusiya və Ukrayna arasında sərhəd boyunca təhlükəsizlik zonası yaradılacaq, amma bu razılaşmanın ərazinin tam bərpasına zəmanət verəcəyi məlum deyil. Bu, qısamüddətli sabitlik gətirə bilər, amma uzunmüddətli təhlükəsizliyi təmin etmək çətin olacaq.

Bu modeldə Ukrayna və Rusiya mərhələli sülh planı üzərində razılaşırlar. İlk addımda humanitar yardımlar, sonra isə lokal atəşkəs razılaşmaları həyata keçiriləcək. Bu mərhələli yanaşma tərəflər arasında gərginliyi azaldaraq daha uzunmüddətli siyasi müzakirələrə keçməyə şərait yarada bilər. Əgər Ukrayna daha böyük hərbi gücə sahib olarsa, o zaman ərazilərini bərpa etməyə çalışacaq. Bu ssenari daha çox müharibənin uzanmasına və mülki itkilərin artmasına səbəb olacaq. Lakin Ukraynanın beynəlxalq dəstəyi və Qərbin texnoloji köməyi ilə bu mümkün ola bilər. Bu halda Rusiya Ukraynanın bəzi ərazilərini tamamilə öz nəzarətinə alır. Bu isə Ukraynanın suverenliyinə böyük bir zərbə vura bilər.

O baxımdan, Ukrayna üçün ən böyük risklərdən biri münaqişənin dondurulması nəticəsində ərazi itkilərinin rəsmiləşməsidir. Bu halda Krımla yanaşı, Donbas kimi ərazilər də Ukraynanın nəzarətindən çıxa bilər. Lakin belə bir sülh razılaşması müharibənin bitməsinə və insanların həyatlarının xilas olunmasına kömək edər. Eyni zamanda, Ukraynanın gələcəkdə Qərb ilə daha yaxın əməkdaşlıq etməsi üçün mühit yarana bilər. Rusiya isə hərbi üstünlüyünü müəyyən qədər qoruyub-saxlasa da, dondurulmuş münaqişəyə razı olmaqla beynəlxalq izolyasiya altında qalacaq. Bu model Rusiyanın beynəlxalq təzyiqlərdən azad olmasına imkan yaratsa da, daxili iqtisadi problemlərin artmasına və xarici sanksiyaların davam etməsinə səbəb olacaq. Çünki münaqişə passiv də olsa, aktual olaraq qalacaq. Qərb və NATO "Koreya modeli"ni Ukraynadakı gərginliyin idarə edilməsi üçün bir vasitə olaraq görür. Lakin bu modelin uzunmüddətli nəticələri onların təhlükəsizlik təminatlarını çətinləşdirə bilər. Ukraynanın müdafiə potensialını artırmaq üçün verdikləri dəstək bu prosesin necə inkişaf edəcəyini müəyyən edəcək.

Geosiyasi təsirlər

"Koreya ssenarisi" Ukrayna üçün ən yaxşı həll yolu olmasa da, mövcud vəziyyətdə münaqişəni dayandırmaq üçün daha çox qəbul edilən alternativ ola bilər. Lakin bu modelin Ukraynanın ərazi bütövlüyünü təmin etməsi, Rusiyanın təcavüzkar davranışını sona çatdırması və Qərbin güvənini artırması çox çətindir. Bu, modeli qəbul edəcək olan tərəflərin siyasi iradəsinə və beynəlxalq cəmiyyətin qətiyyətinə bağlıdır.

Mərahim Nəsib