RUSYA’NIN TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATINA KATILMA İHTİMALİ VAR MI?

RUSYA’NIN TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATINA KATILMA İHTİMALİ ANALİZİ

Naci YENGİN

Türk Devletleri Teşkilatı son yıllarda Türk dünyasında ekonomik, kültürel ve siyasi entegrasyonu derinleştiren en önemli uluslararası platformlardan biri haline gelmiştir. Son olarak 30 Ekim 2026 tarihinde Ankara’da gerçekleştirilen 13. Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesinde Kazakistan tarafından gündeme gelen, Rusya’nın TDT’ye gözlemci statüsünde katılması yönündeki öneriler, jeopolitik, jeostratejik düzlemde kapsamlı tartışmaları beraberinde getirmektedir. Kazakistan’ın bu hamlesinin, teşkilatın geleceği ve üye ülkelerin dengeleri açısından hem fırsatlar hem de ciddi riskler barındırdığı görülmektedir.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in Rusya'yı Türk Devletleri Örgütü'ne gözlemci olarak dahil edilmesi gerektiğine dair önerisinin yaratacağı olumlu olumsuz sonuçları beraberinde getirecek riskler ve avantajlar taşımaktadır.

Tokayev'in önerdiği Rusya’nın TDT’na gözlemci olarak katılması ile ilgili açıklamalar Rusya tarafından karşılık bulmuş ve Kremlin sözcüsü D. Peskov’un açıklamalarıyla daha çok gündeme gelmiştir.

Rusya Federasyonnda bulunan 35 farklı etnik kimlik içinde Slavlardan sonra en baskın kimlik olarak Türkler görülmektedir.

Rusya’nın TDT’ye üye olması halinde

Olumlu Sonuçlar

-Rusya’nın sürece dahil olması hailinde, Rusya’nın TDT şartlarını kabul ettiği-edeceği anlamına gelmektedir. TDT’nın şartları arasında Türkçe konuşmak ve Türkçenin anayasal teminat altına alınmış olması gelmektedir. Rusya içinde yaşayan 18 milyon Türkün okullarında Türkçe eğitim alacağı, Türkçe ve Türk kültürü ile ilgili kısıtlamaların kaldırılacağı-kaldırılması gerektiğini akla getirmektedir.

Bu durumda Rusya’nın Türkçeyi anayasal güvence altına almış olması gerekecektir.

Avrasya coğrafyasındaki enerji ticaretinin güvenliği ve boru hatlarının yönetimi konusunda ortak bir diyalog zeminini güçlendirebilir.

-Orta Koridor ve Kuzey-Güney ulaştırma koridorlarının entegrasyonunda, bölgenin en büyük aktörlerinden biriyle iş birliği yapılması lojistik süreçleri hızlandırabilir.

-Bölgesel Denge ve Pratik Diplomasi: Özellikle Orta Asya ülkeleri için Moskova ile yaşanan jeopolitik gerilimlerin yumuşatılması ve bölgesel dengelerin gözetilmesi açısından pratik bir yumuşama alanı yaratabilir.

Rusya’nın teşkilata katılımı tek kutuplu dünyaya karşı bir alternatif ve Çin gibi 50 milyon Uygur Türk vatandaşının yaşadığı Doğu Türkistan için de örneklik teşkil edebilecektir. Ancak bu öngörü uzun vadeler için geçerli olabilir.

Rusyanın teşkilata kaltılması halinde Kırım’ın statüsü tekrar gündeme gelecek ve Rusya içindeki özerk Türk cumhuriyetleri kısmen rahatlayacaklardır.

Anayasal güvence altında temelde Türk ve akraba toplumlar tarafından kurulmayan devletlerde yaşayan Türklerin oluşturacakları özerklik ve özel statülerle gözlemci olmaları orta ve uzun vadede muhtemeldir.

Olumsuz Sonuçlar

-Rusya’nın varlığı, teşkilatın bağımsız karar alma mekanizmalarını zayıflatabilir ve Moskova’nın ağırlığını artırarak kararların yönünü etkileyebilir.

- Küresel rekabetin dorukta olduğu bir dönemde, Batı dünyasının yaptırımlarına maruz kalan Rusya ile bu düzeyde bir kurumsal bağ kurulması, TDT üyelerinin ABD ve Batı ile olan ekonomik ve diplomatik ilişkilerini riske atabilir.

-TDT’nin temel taşı olan ortak Türk kimliği ve kültürel aidiyet vurgusunun, Slav ve Avrasyacı bir aktörün katılımıyla zayıflayabileceği ve teşkilatın öz akışından sapabileceği endişesi bulunmaktadır.

-Rusya’nın kendi güvenlik önceliklerini ve jeopolitik vizyonunu teşkilatın gündemine taşıması, yapının ekonomik ve kültürel odaklı vizyonunu gölgeleyebilir.

Rusyanın teşkilata katılması halinde Türklerin yaşadığı Suriye, Çin, Pakistan, Afganistan, Libya, Yemen, Bulgaristan, Moldova, Yunanistan, hatta Almanya gibi bütün ülkelerin de teşkilata katılımlarının önü açılmış olacaktır. Bu durum teşkilatın ağırlığını ve kuruluş ilkelerinden saplarında zayıflatma risklerini de beraberinde hetirecektir.

Unutulmamalıdır ki Türk Devletleri Teşkilatı Türk dili konuşan akraba topluluklardan oluşan bir kuruluştur. Temel amacı akraba topluluklar arasında dil ve kültür bağları oluşturmaktır.

Sonuç olarak
Rusya’da her ne kadar sınırları içinde Tatar, Başkurt, Yakut, Nogay, Hakas, Karaçay, Kumuk, Çuvaş, vb. 18 milyon civarında Türk yaşıyor ve Rus nüfusunun 8.6 oranını oluşturuyor olsa da Rusya’nın TDT bünyesine herhangi bir formatta dahil edilmesi, kısa vadede pratik ekonomik ve lojistik kolaylıklar sağlasa da, uzun vadede teşkilatın bağımsız kimliğini, jeopolitik yönelimini ve ortak vizyonunu sekteye uğratabilecek yapısal riskler taşımaktadır.

Türk Devletleri Teşkilatı’na üye ülkelerin bu süreçte izlediği özgün politikasını sürdürmesi ve Türk kimliğinin korunmasını önceliklendirmesi hayati önem arz etmektedir.

TARSAM- Türk Dünyası Stratejik Araştırmalar Analiz Merkezi