Şagirdlər məktəbi niyə dağıdır?

Orta məktəblərdə şagirdlərin dərsi pozması, müəllimlə dava-dalaşı, özbaşınalıqları barədə perioidk olaraq video görünütlər paylaşılır. 

Hamı da narazılıq edir. “Məktəb dağılır” deyə haray çəkirlər. 

12 -15 yaşlı uşaqların belə arxayın şəkildə dərsi pozaraq müəllimi “cin atına” mindirməsi sıradan bir məsələ deyil.

Bu əhval bütün orta məktəblərdə var. Şuluqçu uşaqlar aqressiv narsisə çevrilmiş liderlərinə beyət edərək dağıdıcı və “ipə-sapa yatmaz” balaca “yırtıcılara” çevrilir.

Nə baş verir?

Hər gün başlarını sığallıyb, köynəyini düymələyib quzu balası kimi məktəbə yola salınan uşaqlar necə olur ki, sinifdə müəllimi ələ salmağa, dərsi dağıtmağa, şəxsi “eqo”sunu vaxtsız nümayiş etdirməyə cəhd edir?

Məktəb nə üçün uşaqlara maraqlı deyil?

Dərs oxumaq niyə ağır yükə çevrilib?

Müəllimlərlə uşaqlar arasında nə baş verir? Etimad zənciri niyə dağılır?

Harda səhv edirik? Nəyi görə bilmirik? Uşaqlar bizə məxsudur, yoxsa zəmanəyə?

Sovet məktəbində idarəçilik asan və…məsuliyyətli idi. İdeoloji ştamp altında olan məktəbli oktyabyatdan, pionerdən ta komsomola qədər ictimai “lupa” altında böyüyürdü. “Oxuyanlar”ın gələcək karyerası bu ştamplara necə doğru əməl edəcəyindən asılı idi.

İndi bu yoxdur.

“Məktəb” anlayışı format olunmalıdır. Məktəb idarəçiliyi brukorat pedaqoji məmuriyyətin ordan-burdan köçürülmuş, kağızda yazılmış qaydaları ilə mümkün deyil.

Təhsil idarəçilyinin yeni forması tapılmalıdır.

Uşaqlar yaşadıqları ailələrin güzgüsüdür. İndiki zamanda sosial problemlər içində boğulan ailələr üçün övladının təhsilini izləməsi çox çətin bir işə çevrilib.

İndi təhsil bahalı məşğuliyyətdir.

Repitetor sistemi məktəbi “ağlara və qaralara” bölüb. Hazırlığa gedən uşaqlar üçün məktəb anlayışı müqəddəsliyini itirir. Onlar oxuduqları siniflərdə baş verənlərə sanki televizordan baxırmışlar kimi seyr edirlər. Kollektiv məsuliyyət, sinif lideri, yaxşı oxuyanların söz sahibliyi, müəllim-şagird etimadı dağılıb. “Tez çıxım, hazırlığa çatmalıyam” fikri əzici aktuallığa çevrilib. Bilikləri siniflərdə almalı, bu divarlar arasında oxumalı, öyrənməli, məktəbin fəxri, müəllimin gözünün işiğı olası uşaqlar öz müəllimlərinin deyil, repitetorların yanında oturur.

Bu uşaqların valideynləri üçün məktəb və onun necə idarə olunması maraqlı deyil. Çünki uşağı biliyi orada öyrənmir. Onlar üçün məktəb-valideyn əlaqəsi bayram “paket”lərindən, “görüm-baxım”ın lənətlənmiş çevrəsi ilə qapanıb.

Qarşılqılı məsuliyyət və öhdəliklər yoxdur.

Siniflərə isə “qaralar” -oxumağa gücü çatmayan, oxuya bilməyən, buna idrakı da imkan verməyən uşaqlar liderlk edir. Müəllimlərin baş bəlası da onlardır.

Müəllimlər, direktorlar yer-göy birləşsə də onlarla bacara bilməyəcəklər. Çünki onlarla rabitə qırılıb.

Təhsilin idarə edilməsi Spinozadan, Uşinskidən gözəl sitatlar gətirməklə olmur.

Məktəb idarəçiliyi format olunmalıdır.

Məktəbi uşaqlar üçün cazibədar, “həyat yolunun” başlandığı yerə çevirmək lazımdır.

Bunun üçün ailə-məktəb arasında qarşılqılı öhdəliyi müəyyən edən sistem qurulmalıdır.

Bura direktor və müəllim əməyi ilə yaradılmış “sevimli məktəbimiz” formatı, nadinc və periodik olaraq oxumayan uşaqların ailəsinə xəbərdarlıqdan tutmuş uşağın məktəbdən çıxarıla biləcəyinə qədər qarşılıqlı məsuliyyət zəncirini nəzərdə tutan sistem qurulmalıdır.

Ərazi polis idarələrinin, “uçaskovı”ların, yeniyetmələrlə iş üzrə inspektorların məktəblə, ailələrlə koordinasiyası yenilənməlidir.

Məktəbdə kişi müəllimlərin sayının heç olmasa yarıya çatdırılması üün stimullaşdırıcı proses yaradılmalıdır.

İdarəçilik menecmentini bilən yeni kadrlara, pedaqoqlara ciddi ehtiyac var.

..İnsan təbiəti elədir ki, xaosa, qiyama fürsət verəcək “boş yerləri” tez anlaya bilir.

Uşaqlarımız təhsildə belə “boş sahələri” bizdən tez görə biliblər.

Xaqani SƏFƏROĞLU