Şamaxıda ardıcıl zəlzələ: faciəvi tarix yenə təkrarlanacaq? RƏSMİ

Son günlər Şamaxı rayonunda ardıcıl olaraq qeydə alınan zəlzələlər əhali arasında ciddi narahatlıq yaradıb. Tarixən seysmik cəhətdən aktiv zona kimi tanınan bu bölgə bir neçə dəfə dağıdıcı zəlzələlərlə üzləşib və həmin hadisələr kollektiv yaddaşda dərin iz buraxıb. Xüsusilə 1667-ci ilin noyabrında baş vermiş və on minlərlə insanın həyatına son qoymuş zəlzələ, eləcə də 1902-ci ildə Şamaxını viran qoyan fəlakət bu qorxuların əsas səbəblərindən sayılır.

Daha yaxın tarixdə – 2019-cu ilin fevralında Qəleybuğurd, Qızmeydan və Nağaraxana kəndlərində baş verən zəlzələlər zamanı evlərin uçması və insanların xəsarət alması isə bölgənin hələ də risk zonasında olduğunu bir daha xatırladıb. Məhz bu səbəbdən son günlər müşahidə olunan seysmik aktivlik cəmiyyətdə eyni ssenarinin yenidən təkrarlana biləcəyi ilə bağlı narahatlıq yaradır.

Şamaxıda daha güclü zəlzələ baş verə bilərmi?

Globalinfo.az-a danışan Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun şöbə müdiri, ekoloq, seysmoloq Ənvər Əliyevin sözlərinə görə, Şamaxıda ardıcıl baş verən zəif yeraltı təkanlardır və buna titrəyiş deyilir:

“Burada söhbət 3 və 3.8 bal gücündə olan maqnitudadan gedir. Bu cür titrəyişlər əksər hallarda yalnız seysmik stansiyalar tərəfindən qeydə alınır, nadir hallarda isə həssas insanlar hiss edir. Məhz buna görə də mütəxəssislər belə hadisələri klassik zəlzələlərdən daha çox mikrotəkanlar kimi qiymətləndirirlər. Bu tip seysmik aktivliklə bağlı elmi dairələrdə iki əsas yanaşma mövcuddur. Bir qrup tədqiqatçı hesab edir ki, belə ardıcıl zəif təkanlar gələcəkdə baş verə biləcək daha güclü zəlzələlərin xəbərçisi ola bilər. Digər yanaşmaya görə isə bu mikrotəkanlar Yer qabığında toplanmış enerjinin tədricən boşalması deməkdir və əksinə, yaxın perspektivdə güclü zəlzələ riskini azalda bilər. Hər iki fikir elmi arqumentlərlə əsaslandırılır və dünya praktikasında müəyyən nümunələrlə təsdiqini tapır”.

Ənvər Əliyev

Ekoloq deyib ki, ümumi mənzərəyə baxdıqda ehtiyatlı olmaq hər zaman vacibdir:

“Çünki Şamaxı zonası Azərbaycanın seysmik cəhətdən ən aktiv ərazilərindən biri hesab olunur. Tarixən bu bölgədə güclü zəlzələlər baş verib. Xüsusilə 1667-ci ildə Şamaxıda qeydə alınan dağıdıcı zəlzələ Qafqaz tarixinin ən ağır fəlakətlərindən biri sayılır və mənbələrə görə, on minlərlə insanın həyatına son qoyub. Hazırda müşahidə olunan zəif titrəyişlər belə fəlakətin təkrar olunacağı anlamına gəlmir. Mikrotəkanların bir müddət davam edib tədricən dayanması da mümkündür. Eyni zamanda müəyyən gücdə zəlzələlərin baş vermə ehtimalı tam istisna edilə bilməz”.

Mütəxəssis bildirib ki, seysmologiyada zəlzələnin dəqiq vaxtını, yerini və gücünü öncədən söyləmək mümkün deyil:

“Özünə hörmət edən heç bir alim bu barədə konkret proqnoz vermir. Mütəxəssislərin ümumi qənaətinə görə, hazırkı mərhələdə ciddi təşviş üçün əsas yoxdur. Sadəcə vəziyyəti diqqətlə izləmək, rəsmi qurumların və mütəxəssislərin açıqlamalarına istinad etmək lazımdır. Təcrübə göstərir ki, bu cür mikrotəkanlar çox zaman təhlükəli nəticə vermədən dayanır”.

Zaira Akifqızı
Globalinfo.az