Sanki ağdamlı olmayanlar da ağdamlı idi… Fotolar

“…Ağdam çox gözəl idi. Göytəpədə hər tərəf yamyaşıl, torpağı bərəkətli, insanları həyat dolu idi. Məktəbin qabağında düşürdün, sola dönürdün bir qardaşımın evi idi, sonra bir az qabağa gedirdin o biri qardaşımın, oradan da sola dönürdün bacımın. Qağam (red- ata) həyətimizdə elə böyük ikinci ev tikdirmişdi ki, heç oraya köçmək qismət də olmadı…”

Hə, Ağdam yaddaşımda həmişə nənəmin yuxarıda təsvir etdiyi, danışdığı xatirələri kimi canlanırdı - yamyaşıl, cənnət. Hələ uşaq vaxtı saatlarla oturub onun Ağdam haqqında danışdığı hər şeyə qulaq asır, onları yaddaşıma hopdururdum. Gəlin köçüb həmin kənddən çox əvvəl çıxsa da, nənəmin xəmiri orada - Ağdamda yoğrulmuşdu. Hələ 8-9 il bundan əvvəl xəritədə öz evlərini tapıb, quru divarlarını görüb, tanıyıb ağladığı indiyə qədər yadımdadır. Elə qəribə gəlirdi ki, quru divardan, 3-4 daşdan, hətta yolayrıcından bir evi tanımaq…

Ağdama getdiyimi öyrənib yolda zəng etdi. “Bilirsən, qatar Göytəpədən keçir. Yolun qıraq tərəflərindən bizim evlər başlayırdı. Orada birindən soruşarsan da Göytəpə haradan başlayır, desinlər sənə. Çəkib göndərə bilərsən?”- nənəmin verdiyi sual elə qəribə gəldi ki… Səsindəki o nisgildən utanıb heç soruşa da bilmədim ki, sağ tərəf, ya sol tərəf? Heç deyə də bilmədim ki, onlar da bilmir, nənə, Göytəpə haradan başlayır… 

Təzəkəndlə Ağdamın arası düz 20 dəqiqəlik yol idi. O həmin 20 dəqiqədə bir ümid həm sağı çəkdim, həm də solu…

O daşı daş üstündə olmayan Ağdamı görəndə gözlərimə inana bilmədim. Bəs hər tərəf yaşıllıq idi? Bəs həyat qaynayırdı Ağdamda? Məktəbin qabağı? Harada idi o məktəb? Bəs görən hansı daş divar idi o bizim evimizin, ailəmizin doğma evləri? Başımı qatarın pəncərəsinə söykəyib, içimdə milyon hisslə gedirdim Ağdama. 

Sonra yeni tikilən körpünü, salınan yolları, hələ yeni-yeni tikilən evləri, evlərin qarşısında zivədən asılan paltarları gördüm. Yolun solunda yeni nəfəslər, sağında isə hələ yeni nəfəsə, insan əməyinə möhtac quru torpaqlar var idi. Bir də həmin quru torpaq arasında baş qaldıran bir şəhidin fotosu…

Birdən bələdçi xanımın “Çatırıq, 5-6 dəqiqə qalıb” deməyinə dik atılıb, gözümü pəncərədən çəkdim. Səhərdən özümü toxtasam da, indi həyəcandan əllərim əsirdi. İlk Qarabağ səfərim - özü də Ağdama…

Sonra o səsi eşitdim: “Ağdam stansiyası. Sonuncudur…”

Alqış sədaları, sevinc pıçıldaşmaları ilə qatardan düşdük. Hamının üzündə təbəssüm var idi. İndi sanki ağdamlı olmayanlar da ağdamlı idi… 

Qatardan düşüb ətrafa baxdım. Burada - 32 il sonra yenidən fəaliyyəti bərpa olunan həmin vağzalda idik. İçəriyə keçib ölkədə ilk olan - həm avtovağzal, həm də dəmiryol vağzalı kimi fəaliyyət göstərəcək məkanı gəzməyə başladıq. İkinci mərtəbədə fəaliyyət göstərən restoranın eyvanına çıxıb ətrafa baxdım. Vağzalın arxa tərəfində daşı daş üstündə olmayan evlərin qalıqlarını, bir az da irəlidə yeni tikilən binaları gördüm. Sonra asta səslə pıçıldadım: “Ağdam gözəlləşir. Ağdam mütləq gözəlləşəcək!..”

Aşağı düşüb vağzalın çıxış hissəsinə gedəndə musiqiçilərin tar-kamanı köklədiyini gördüm. Az sonra oranı bir səs bürüdü:

“Anadır arzulara hər zaman Qarabağ, 

Danışan dil-dodağım tar, kaman Qarabağ. 

Qarabağ, can Qarabağ, ana yurdum…”

Hamı illərin həsrəti ilə dodağının altında bu mahnını zümzümə edirdi.

Oradan kənarlaşıb vağzalın həyətinə çıxdım. Bu ilin payızında Ağdam şəhərinə ilk köç olacağı yadıma düşəndə burada həyatın necə qaynar olacağını təsəvvür etdim. Ağdam həm də səs-küylə gözəlləşəcək, qaynar nəfəslə cücərəcək.

“Yurda addım-addım dönür dualar -

Tanrı dərgahına qayıdan kimi...”

Yavaş-yavaş platformanın kənarında addımlayıram. Qatarın Bakıya düşmək vaxtı yaxınlaşdıqca vağzal dolu sərnişinləri müşahidə edirəm. İllərdir bu anın həsrəti ilə qovrulan ürəklər, indi ümidlə parıldayırdı.

Keçib yerimə əyləşdim. Qatar Bakıdan Ağdama, Ağdamdan da Bakıya təkcə sərnişin daşımırdı. Vaqon dolu sevgi, vaqon dolu sevinc, vaqon dolu ümid daşıyırdı...

“Sən bizi ümidsiz qoymadın, Allah,

Bilirdik...

Ayrılıq bitəcək bir gün.

Didərgin ruhların keşik çəkdiyi

Ağdama qatar da gedəcək bir gün...”

Mədinə Useynova