Sazın və tarın yaddaşını oyadan sənətşünas

Onilliklərdən bəri beynəlxalq sənət məclislərində iştirak etmək, musiqi nümunələrini toplayıb nota köçürmək, kitablar yazmaq, tələbələr yetişdirmək və ən başlıcası, Azərbaycan musiqisini müxtəlif ölkələrdə səsləndirmək, dünyada geniş tanıtmaq... Bu onun tale yazısı, sənət missiyasıdır. Söhbət milli musiqimizin dərin qatlarını və geniş üfüqlərini incəliklərinə qədər araşdıran, qardaş Türkiyə ilə Azərbaycan arasında müsiqi körpüsü salan sənət vurğunu, türklük sevdalısı, sənətşünaslıq doktoru İlqar İmamverdiyevdən gedir.
O, sazın simlərində xalqın yaddaşını oxuyub, tarın səsində Azərbaycanın ruhunu dinləyib. Musiqini xalqın tarixini, dünyagörüşünü, sevincini və kədərini yaşadan mənəvi xəzinə kimi qəbul edib. Bu xəzinənin ayrı-ayrı nümunələrini toplamaq, araşdırmaq, sistemləşdirmək və gələcək nəsillərə çatdırmaq isə onun yaradıcılıq yolunun əsas istiqamətinə çevrilib.
İlqar İmamverdiyev 23 sentyabr 1956-cı ildə Gəncədə anadan olub. Musiqiyə marağı və ifaçılıq istedadı hələ uşaqlıq illərindən özünü göstərib. 1967–1972-ci illərdə Fikrət Əmirov adına 1 saylı Uşaq Musiqi Məktəbində, 1972–1976-cı illərdə Qənbər Hüseynli adına Orta İxtisas Musiqi Texnikumunda təhsil alıb. Növbəti mərhələdə Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tar ixtisasını bitirib.
Bu sənət məktəbləri onun yalnız peşəkar musiqiçi kimi formalaşmasına deyil, milli musiqi irsinin məsuliyyətini dərindən dərk etməsinə də mühüm təsir göstərib. 1981-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasında fəaliyyətə başlayan alim bir müddət xalq çalğı alətləri kafedrasında çalışıb. İfaçılıq təcrübəsi sonralar onun elmi araşdırmalarına dolğunluq gətirib.
1994-cü ildə sənətşünaslıq namizədi, 2009-cu ildə sənətşünaslıq doktoru elmi dərəcəsi alan İmamverdiyev 2015-ci ildə professor diplomuna layiq görülüb. Onun yaradıcılıq irsində 200-dən artıq elmi məqalə və 70-dən çox kitab xüsusi yer tutur.
İlqar İmamverdiyevin elmi fəaliyyətində saz sənəti xüsusi yer tutur. Saz onun üçün, sadəcə, musiqi aləti deyil, dastanlarımızın, aşıq sözünün, el məclislərinin və xalq yaddaşının daşıyıcısıdır. Şifahi ənənə ilə yaşadılan saz havalarının zaman keçdikcə unudulması təhlükəsini nəzərə alan alim onların toplanmasına, araşdırılmasına və nota köçürülərək qorunmasına xüsusi diqqət yetirib.
“Azərbaycanın 20 saz havası”, “Azərbaycanın 40 saz havası”, “Aşıq Mikayıl Azaflının saz havaları”, “Şirvan aşıqlarının saz havaları”, “Koroğlu havaları”, “Saz havaları antologiyası”, “Dədə Şəmşir ifaçılığı sənətində ənənəvi saz havaları” və digər əsərlər bu istiqamətdəki fəaliyyətinin mühüm nümunələridir.
Bu kitabların əhəmiyyəti yalnız musiqi materiallarının toplanması ilə məhdudlaşmır. Onlar həm də Azərbaycan folklorunun və aşıq sənətinin yaddaş kitablarıdır. Bir zamanlar yalnız ustadın ifasında və şifahi şəkildə yaşayan hava nota köçürülərək kitab səhifəsinə düşür və bununla da gələcək nəsillərə ötürülmək imkanı qazanır.
Alimin yaradıcılıq dairəsi sazla bitmir. Onun tədqiqatlarında Azərbaycan xalq mahnıları, muğam, rəqs havaları, tar sənəti, aşıq yaradıcılığı, bayatılar, zurna-balaban ifaçılığı və digər istiqamətlər geniş əksini tapıb. “Azərbaycan muğam inciləri”, “Azərbaycan rəqs havaları”, “Azərbaycan instrumental xalq musiqi örnəkləri”, “Azərbaycan musiqi mədəniyyətində bayatılar – manilər”, “Türk dünyasının kültürəl dəyəri, Tar” və digər əsərləri milli musiqi irsinin müxtəlif sahələrini əhatə edir.
Xüsusilə Azərbaycan rəqslərinin araşdırılması və “Azərbaycan rəqs havaları atlası” kimi çoxcildli layihələr milli musiqi mədəniyyətinin sistemləşdirilməsi baxımından diqqətəlayiqdir.
İlqar İmamverdiyevin yaradıcılıq yolunda Türkiyə mərhələsi də mühüm yer tutur. 2000–2006-cı illərdə Ərzurum Atatürk Universitetində dosent kimi fəaliyyət göstərən alim 2007-ci ildən Qaziantep Universitetinin Türk Musiqisi Dövlət Konservatoriyasında çalışıb, 2011-ci ildən isə professor kimi elmi-pedaqoji və yaradıcılıq fəaliyyətini davam etdirib.
Azərbaycan və Anadolu musiqi ənənələrinin müqayisəli şəkildə öyrənilməsi, ortaq türk musiqi mədəniyyətinin müxtəlif istiqamətlərinin araşdırılması onun əsərlərində xüsusi yer tutur. “Azərbaycan və İran Türklərinin aşıq-ifaçılıq sənətinin qarşılıqlı əlaqələri”, “Azərbaycan aşıq ifaçılığı sənəti”, “Bir millət, iki dövlət, Azərbaycan–Türkiyə” kimi əsərlər bu elmi istiqamətin nümunələridir.
Alimin yaradıcılıq coğrafiyası da genişdir. Azərbaycanla yanaşı, Türkiyə, Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Gürcüstan, İtaliya, Moldova, İran və İraq kimi ölkələrdə keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə iştirak edib. Konqres və simpoziumlarda elmi məruzələrlə çıxış etməklə yanaşı, tar və saz ifaları ilə Azərbaycan musiqisini də təqdim edib.
Onun ifaları Azərbaycan və Türkiyə televiziya kanallarında yayımlanıb. “Qaçaq Nəbi”, “Papaq”, “Bəyin oğurlanması”, “Doğma sahillər” filmlərində, eləcə də müxtəlif televiziya və cizgi filmlərində tar, saz, bağlama və ud ifaçısı kimi iştirak edib. 2015-ci ildə “Klassik saz havaları” adlı 54 havadan ibarət SD albomunun yayımlanması da onun ifaçılıq fəaliyyətinin mühüm nümunələrindəndir.
Bu gün İlqar İmamverdiyevin yaradıcılıq yolu davam edir. Yeni kitablar, araşdırmalar və musiqi nümunələri onun milli mədəniyyətə xidmətinin hələ də davam etdiyini göstərir. Onun fəaliyyətinin əsas mənası isə yalnız çoxsaylı əsərlərdə deyil, Azərbaycan musiqisinin yaddaşını qoruyaraq gələcək nəsillərə çatdırmaq missiyasındadır.

Namiq QƏDİMOĞLU 
XQ