Şəbəkə marketlərinin kiçik və orta bizneslərə təsiri, beynəlxalq təcrübə: inkişaf və imkanlar

Azərbaycanın iqtisadi inkişaf strategiyasında qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi və yerli istehsalın gücləndirilməsi mühüm yer tutur. Bu baxımdan, şəbəkə marketlərinin rolu təkcə istehlakçıların gündəlik tələbatını qarşılamaqla məhdudlaşmır, eyni zamanda yerli istehsalçılar üçün geniş bazar imkanları yaradır. Pərakəndə sektorun güclənməsi kiçik və orta sahibkarların məhsullarını daha geniş auditoriyaya çatdırmasına, kənd təsərrüfatı və emal sənayesinin inkişafına və bütövlükdə, ölkə iqtisadiyyatının böyüməsinə şərait yaradır. Yerli istehsalın təşviqi eyni zamanda işsizlik səviyyəsinin azaldılmasına və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə də kömək edir. Şəbəkə marketləri kiçik və orta sahibkarlar üçün etibarlı satış kanalı rolunu oynayır. Əgər əvvəllər yerli istehsalçılar öz məhsullarını daha çox bazarlarda və kiçik mağazalarda satışa çıxarırdılarsa, indi böyük marketlər onlara yeni imkanlar təqdim edir. Xüsusilə, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıdan birbaşa marketlərə çatdırılması vasitəçi sayını azaldır və məhsulların maya dəyərini optimallaşdırır. Bu, həm istehsalçılar üçün daha çox qazanc əldə etmək imkanı yaradır, həm də istehlakçılar üçün daha keyfiyyətli və sərfəli məhsulların əlçatanlığını artırır. Bu proses eyni zamanda istehsalın intensivləşməsinə və təchizat zəncirinin daha səmərəli idarə edilməsinə imkan verir.

Beynəlxalq təcrübə də göstərir ki, şəbəkə marketlərinin yerli istehsalın inkişafında rolu olduqca böyükdür. Məsələn, Fransada Carrefour və Auchan kimi iri marketlər kənd təsərrüfatı istehsalçıları üçün xüsusi bölmələr ayıraraq onların məhsullarını təşviq edir. ABŞ-də Walmart "Local Supplier" proqramı vasitəsilə kiçik biznesləri öz təchizat zəncirinə daxil edərək onların geniş alıcı kütləsinə çıxmasını təmin edir. Bu, sadəcə yerli istehsalçıları təşviq etmək deyil, həm də məhsulun keyfiyyətinin yüksəlməsinə və istehsalçıların rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına xidmət edir. Türkiyədə isə BİM və A101 kimi marketlər yerli istehsalçılarla uzunmüddətli əməkdaşlıq quraraq onları daimi tədarükçü qismində cəlb edir. Bu əməkdaşlıqlar təkcə bazar güclərini deyil, həm də iqtisadi inkişafı sürətləndirir, yerli istehsalçıların uzunmüddətli maliyyə stabilik əldə etmələrinə imkan yaradır. Bu modelin Azərbaycanda da geniş tətbiqi vacibdir. Ölkəmizdə şəbəkə marketlərinin fəaliyyəti kənd təsərrüfatı və yüngül sənaye məhsullarının istehsalını artırmaq üçün böyük potensiala malikdir. Dövlət tərəfindən sahibkarlara dəstək proqramları, vergi güzəştləri və maliyyələşdirmə mexanizmləri tətbiq edildikcə, şəbəkə marketlərinin yerli istehsalçıları dəstəkləməsi daha məqsədəuyğun olacaq. Məsələn, müasir logistika infrastrukturu və tədarük zəncirləri yerli istehsalçılara daha əlverişli şərait yaradır. Bu, həmçinin şəbəkə marketlərinin vergi ödəyiciləri olaraq iqtisadiyyata töhfəsini artırır. Yerli istehsalın stimullaşdırılması həm də ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə səbəb olacaq.

Şəbəkə marketləri yalnız istehsalçı və istehlakçı arasında vasitəçilik funksiyasını yerinə yetirmir, həm də məşğulluq bazarına mühüm təsir göstərir. Bu sahə minlərlə insan üçün yeni iş yerləri yaradır. Xüsusilə, qadınlar və gənclər üçün satış, logistika və marketinq sahələrində geniş imkanlar mövcuddur. Həmçinin, şəbəkə marketlərindəki yeni iş yerləri yüksək gəlir əldə etmək üçün insanları daha keyfiyyətli iş şəraitinə və müasir iş metodlarına yönəldir. Marketlərdə satılan məhsulların keyfiyyətinə nəzarət dövlət qurumları tərəfindən daha effektiv şəkildə həyata keçirilir, bu da istehlakçı məmnuniyyətinin artmasına səbəb olur. Gələcəkdə şəbəkə marketləri və yerli istehsalçılar arasında əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi vacibdir. Marketlər şəbəkəsinin kiçik və orta sahibkarlara verdiyi dəstəyi artırmaq üçün dövlət və özəl sektor arasında koordinasiya gücləndirilməlidir. Bunu etmək üçün bizneslərə xüsusi təşviq proqramları, yerli məhsulların təşviqi üçün əlavə mexanizmlər tətbiq oluna bilər. Xarici təcrübədə olduğu kimi bu təşviqlər istehsalçıların bazara çıxışını asanlaşdıra və onların beynəlxalq bazarlara inteqrasiyasına da kömək edə bilər. Şəbəkə marketlərinin yerli istehsal ilə əlaqələrini gücləndirərək ölkə iqtisadiyyatının dayanıqlı inkişafını təmin etmək mümkündür.

Ümumilikdə, şəbəkə marketlərinin inkişafı təkcə pərakəndə ticarət sektorunu deyil, bütövlükdə ölkə iqtisadiyyatını gücləndirən əsas amillərdən biridir. Bu sahənin strateji inkişafı yerli sahibkarların bazara inteqrasiyasını artıracaq, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə töhfə verəcək və istehlakçıların daha keyfiyyətli məhsullara çıxışını təmin edəcək.

Günel Hüseynli

Yazı Veysəloğlu Şirkətlər Qrupunun, Azərbaycan Mətbuat Şurasının və Ticarət Şəbəkələrinin İnkişafı İctimai Birliyinin "Orta və kiçik biznesin inkişafında pərakəndə sektorun rolu” mövzusundakı birgə müsabiqəsinə təqdim olunur”