Şəhidlər Xiyabanına axışan insanlar təkcə yas tutmur, onlar bir yaddaşı qoruyur Orxan Saffari yazır

Bakı, yanvarın 20-si. Şəhər adi günlərdəki səs-küyünü itirib.

İndi daha başqa, daha dəhşətli bir səs-küy, ah-nalə var.

Küçələrdə addımlar asta, baxışlar ağırdır.

Qanlı Yanvarın üzərindən illər keçsə də, bu tarix hələ də vaxtın içində açıq yara kimi qalır.

1990-cı ilin 20 yanvar gecəsi Azərbaycan tarixinin ən ağrılı, eyni zamanda ən şərəfli səhifələrindən biri kimi yaddaşlara həkk olundu. Bu tarix təkcə faciə deyil, həm də xalqın azadlıq iradəsinin, milli ruhunun və mübarizə əzminin simvoluna çevrildi.

Yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Bakı sükuta qərq olmuşdu. Lakin bu sükut çox çəkmədi. Gecənin qaranlığını Sovet ordusunun tanklarının səsi, avtomatların atəşi yardı. Heç bir xəbərdarlıq edilmədən, fövqəladə vəziyyət elan olunmadan şəhərə daxil olan sovet qoşunları dinc əhaliyə qarşı amansız qırğın törətdi.

Küçələrdə yalnız azadlıq istəyən insanlar vardı. Əllərində silah yox idi, ürəklərində qorxu yox idi. Onların yeganə “günahı” azad, müstəqil yaşamaq istəyi idi.

Tanklar, zirehli texnika, silahlı əsgərlər – məqsəd “ictimai asayişi bərpa etmək” adı altında xalqın iradəsini sındırmaq idi. Amma o gecə sındırılan asayiş yox, imperiyanın özü oldu.

Bunun qurbanları isə…

Dinc əhali küçələrə çıxmışdı. Onların əlində silah yox idi, bayraq vardı, söz vardı, azadlıq istəyi vardı. Lakin bu istək güllə ilə qarşılandı. Qadın, uşaq, yaşlı demədən atəş açıldı. Rəsmi məlumatlara görə, onlarla insan həyatını itirdi, yüzlərlə yaralı vardı. Şəhərin üzərinə ölüm səssizliyi çökdü.

O gecə qadınlar, uşaqlar, yaşlı insanlar gülləbaran edildi. Təcili yardım maşınları belə atəşə tutuldu. Rəsmi məlumatlara görə, 130-dan çox insan şəhid oldu, yüzlərlə insan yaralandı. Lakin bu rəqəmlər belə faciənin ağrısını tam ifadə etmir.

Şəhid olan hər bir insan bir ailənin ümid yeri, bir ananın övladı, bir xalqın qüruru idi.

Səhər açıldıqda Bakı başqa Bakı idi. Küçələrdə qanın izi, evlərdə matəm, insanların baxışlarında isə qorxu yox, qəribə bir qürur vardı. Çünki xalq başa düşmüşdü: azadlığın qiyməti ağırdır, amma bu yoldan dönmək daha ağırdır.

20 Yanvar təkcə faciə deyil, eyni zamanda milli oyanışın zirvəsidir. O gecə Azərbaycan xalqı ilk dəfə bu qədər açıq şəkildə “yox” dedi. İmperiyaya, zorakılığa, susdurulmağa.

Bu gün Şəhidlər Xiyabanına axışan insanlar təkcə yas tutmur. Onlar bir yaddaşı qoruyur. Çünki unutmaq ikinci dəfə öldürməkdir. 20 Yanvarı xatırlamaq isə dirənişi yaşatmaqdır.

Bu tarix qaranlıq gecədə yanan bir işıqdır. Sönməyən, susmayan, unudulmayan.

Orxan Saffari

Gununsesi.info