Səhranın mərkəzində çiçəklənən sahilləri olan çay: Bunu necə yaradıblar?

Səudiyyə Ərəbistanı paytaxtı Ər-Riyadın təmizlənmiş tullantı sularını Ərəbistan səhrasının mərkəzində yerləşən Vadi Hənifə vadisi boyunca 120 kilometrlik bir axına çevirərək canlı yaşıl ekosistem yaradıb. Bu süni su sistemi artıq onlarla quş və balıq növünü dəstəkləyir.

Qayanrinfo "Ecoticias” nəşrinə istinadən xəbər verir ki, Ər-Riyad hər gün Vadi Hənifə boyunca uzanan kanala təxminən 1 milyon kubmetr qarışıq – yeraltı və təmizlənmiş su yönləndirir. Bu, orta hesabla saniyədə təxminən 410 kub fut axın deməkdir.

Tullantı sularının daimi axına çevrilməsi yalnız borular və nasoslardan ibarət deyil. Yenidənqurma proqramı günəş işığı və oksigenə əsaslanan təbii və kimyəvi olmayan təmizləmə üsulundan istifadə edir. Bu üsul mikroorqanizmlərin və yosunların inkişafını dəstəkləyir.

Praktikada bu, su axınlarının formasının elə dəyişdirilməsi deməkdir ki, su hərəkət edərkən təbii şəkildə təmizlənə bilsin. 57 kilometrlik açıq kanal daş formasiyaları və bəndlərlə möhkəmləndirilib ki, su həm təmizlənsin, həm də ilboyu axını qorunsun.

Bundan əlavə, bioloji təmizləmə üçün xüsusi infrastruktur yaradılıb. 100 000 kvadratmetrdən böyük sahəyə malik stansiya 140 su buraxma kamerası və aerasiya sistemi ilə oksigen səviyyəsini artırır, çirkləndirici maddələri azaldır.

Layihə çərçivəsində geniş yaşıllaşdırma işləri aparılıb, on minlərlə səhra ağacı və minlərlə palma əkilib. Bu, sahillərin möhkəmlənməsinə və şəhər mühitində kölgə sahələrinin artmasına kömək edir.

Vadi Hənifə bioremediasiya kompleksində aparılan araşdırmalarda 15 quş növü, 9 balıq növü, həmçinin suda-quruda yaşayanlar və sürünənlər qeydə alınıb. Bu isə təmizlənmiş şəhər suyunun ətrafında qida zəncirlərinin sürətlə formalaşa bildiyini göstərir.

2024-cü ildə "PLOS ONE” jurnalında dərc olunan tədqiqatda suyun keyfiyyəti müxtəlif bölgələr üzrə qiymətləndirilib. Nəticələr göstərib ki, çirklənmə səviyyəsi əraziyə görə dəyişir: bəzi yerlərdə ammiak və ağır metalların artması sənaye və üzvi çirklənməyə işarə edir. Fekal bakteriyalar isə tullantı suları və ya kənd təsərrüfatı axıntılarının təsirini göstərir.

Aydın