Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Sənətkarlar parazitdir, şairləri şəhərdən qovun... Dahi, yoxsa diktator?

Sənətkarlar parazitdir, şairləri şəhərdən qovun... Dahi, yoxsa diktator?

Icma.az, Kulis.az portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Kulis.az İbrahim Azizin "Fəlsəfənin nəhəngi" yoxsa sənətin qənimi?" yazısını təqdim edir.


Qərb fəlsəfəsindən danışanda hamının ağlına ilk o gəlir: Platon (Əflatun). O, sadəcə filosof deyil, təfəkkür tarixinin sütunudur.

Hətta ingilis filosofu Alfred Vaythed bütün Avropa fəlsəfəsini bir cümlə ilə belə yekunlaşdırıb: “Bütün fəlsəfə tarixi Platona yazılmış dipnotlardan ibarətdir”.

Amma bu "nəhəng" haqqında bilmədiyiniz, bəlkə də eşidəndə sizi qəzəbləndirəcək bir həqiqət var: O, sizin sevdiyiniz bütün şairlərin, rəssamların və rejissorların qənimi idi.

Aristoklesdən "Matrix"ə: İki dünya nəzəriyyəsi


Gəlin, məsələyə lap əvvəldən, Aristoklesdən başlayaq. Bəli, onun əsl adı bu idi. Platon (geniş, enli) ləqəbini ona ya idmançı cüssəsinə, ya da geniş alnına görə vermişdilər.

Zadəgan idi, güclü idi, amma həyatının ən böyük travmasını sevimli müəllimi Sokratın "gəncləri yoldan çıxarmaq" ittihamı ilə edam edilməsi zamanı aldı.

Bu hadisə onu demokratiyadan iyrəndirdi və ömrünü "Ədalətli Dövlət" axtarışına həsr etməyə vadar etdi.

Məhz bu nöqtədə Platon bizə "Matrix" filmini xatırladan məşhur nəzəriyyəsini təqdim edir: İki Dünya Nəzəriyyəsi.

Platona görə, toxunduğunuz stul, iylədiyiniz gül, sevdiyiniz insan – heç biri gerçək deyil.

Bu dünya sadəcə kölgələr səltənətidir. Burada hər şey çürüyür, paslanır və ölür. Əsl həqiqət isə başqa yerdə, İdeyalar Dünyasındadır.

Dünyadakı bütün stullar o mükəmməl "Stul ideyası"nın sadəcə uğursuz kopyalarıdır.

"Sənətkar – parazitdir!": Təqlidin təqlidi


Və elə buradaca Platon sənət adamlarına müharibə elan edir. "Sənətkar – parazitdir!" Platonun İdeal Dövlətində şairə, rəssama, dramaturqa yer yoxdur.

Niyə? Çünki yaşadığımız dünya onsuz da İdeyalar aləminin solğun bir kölgəsidir (saxtadır). Sənətkar isə bu kölgənin şəklini çəkərək "təqlidin təqlidini" yaradır.

Yəni yalanı ikiqat artırır! Deməli, bunlar həqiqi ola bilməz. Bura əsl gerçəkliyin olduğu yerdir. Hər şeyin mükəmməl, dəyişməz və əbədi forması orada mövcuddur.

Platon öz ideal dövlət modelində sənət adamlarına – şairlərə, rəssamlara və dramaturqlara qətiyyən yer olmadığını bəyan edir.

Onun fəlsəfəsinə görə, yaşadığımız bu maddi dünya onsuz da İdeyalar Dünyasının solğun bir kölgəsi, yəni saxta bir görüntüdür.

Sənətkar isə bu kölgəni təqlid edərək saxtakarlığı ikiqat artırır; təqlidin təqlidini yaradır. Bu illüziyalar insanların zəkasını dumanlandırır, onları həqiqətdən uzaqlaşdırır və məntiqi düşüncəni korlayır.

Məhz buna görə də ideal cəmiyyətdə bu cür zərərli illüziyaçılara yer yoxdur.

Hissli insanlar yox, funksional robotlar


Musiqi və poeziya insanı yumşaldır, onu döyüşkənlikdən və sərtlikdən uzaqlaşdırır.

Kədərli musiqi dinləyən gənclər zəifləyir, iradələri sınır.

Komediya isə insanı ciddiyyətdən uzaqlaşdırıb məsxərəyə öyrəşdirir.

İdeal dövlətdə bizə “hissli” insanlar yox, “funksional” vətəndaşlar lazımdır. Sənət, insanın daxilindəki nizam-intizamı pozan bir virusdur.

Bu səbəbdən, bütün sənət əsərləri senzura edilməli, əksəriyyəti isə yandırılmalıdır.

Ağılın məğlubiyyəti: Hisslərin manipulyasiyası


Homer? Şekspir? Dostoyevski? Bu insanlar Platona görə bilmədikləri şeylər haqqında danışırlar. Bir rəssam çəkməçi şəkli çəkə bilər, amma o, çəkmə tikə bilməz.

O, sadəcə görüntünü oğurlayır. Sənətkar reallıqda heç bir faydası olmayan, həyatda heç bir problemi həll edə bilməyən parazitdir.

Cəmiyyətə həkim lazımdır, mühəndis lazımdır, dülgər lazımdır. Sənət, insanın ən ali qabiliyyəti olan “Ağıla” deyil, onun ən aşağı, heyvani tərəfi olan “Hisslərə” xitab edir.

Bir faciə əsərinə baxıb ağlayan insan, öz iradəsini itirmiş, hisslərin quluna çevrilmiş aciz bir varlıqdır.

Şairlər və rejissorlar sizin ruhunuzu oxşamır, onlar zəif damarlarınızdan yapışaraq sizi manipulyasiya edirlər.
Platonun sənəti "yalan" və sənətkarı "parazit" adlandırması, insanı sadəcə yeyib-içən və məntiqi əmrləri yerinə yetirən bioloji robota çevirmək cəhdidir.

İdeal Dövlət, yoxsa mükəmməl həbsxana?


Onun "İdeal Dövləti" əslində mükəmməl bir həbsxanaya bənzəyir. Rəssam sadəcə gördüyü ağacı kopyalamır. O, ağacın mahiyyətini, onun ruhunu kətana köçürür.

Tarixçilər nə baş verdiyini yazır, şairlər isə nə baş verə biləcəyini, yəni ehtimalı və ümumbəşəri həqiqətləri yazır.

Buna görə də poeziya tarixdən daha fəlsəfi və ciddidir. Sənətkar görüntünü oğurlamır, o, görüntünün arxasında gizlənən və adi gözlə görünməyən mənanı bizə göstərir.

Platon hisslərdən qorxur, çünki onları idarə edə bilmir.

Göz yaşının gücü: Katarsis və təmizlənmə


Amma insan ağlaya bildiyi üçün insandır, daşdan fərqi bundadır. Biz teatrda faciəyə baxanda, musiqi dinləyib kədərlənəndə zəifləmirik.

Əksinə, içimizdə yığılıb qalan mənfi enerjidən, qorxudan və gərginlikdən azad oluruq. Aristotel buna “Katarsis” (təmizlənmə) deyir.

Musiqi insanı transa sala, reallıqdan qopara və onu idarəolunan kütləyə çevirə bilər. Bu mənada, musiqi bəzən zəkanı uyutmaq üçün bir vasitə hesab olunurdu.

Danılmazdır ki, vaxtilə musiqini sadəcə əyləncə deyil, həm də zəkanı dumanlandıran və ruhu kölələşdirən bir qüvvə sayanlar var idi.

Bozluq səltənətinə qarşı sənət üsyanı


Platon həndəsəni və qanunları ucaldır. Amma unudur ki, bütün böyük kəşflər əvvəlcə bir xəyal olaraq yaranıb.

Sənətkarların yaratdığı o illüziya dünyası olmasaydı, bəşəriyyət mağaradan çıxa bilməzdi. İnsanı inkişaf etdirən quru qanunlar yox, “daha fərqli bir dünya mümkündür” xəyalını quran yaradıcı zəkadır.
Platonun sənətçiləri qovduğu dövlət, tənqidin, fərqli düşüncənin və rənglərin olmadığı bir bozluq səltənətidir.

Kimin nə hiss edəcəyinə, nəyə güləcəyinə dövlət qərar verirsə, orada insanlıq ölür.

Sənət, hakimiyyətə və doqmalara qarşı ən böyük üsyandır.

Məhz buna görə Platon ondan qorxur. Çünki sənət insanı azad edir, Platon isə itaətkar qullar istəyir.

Sənət saxta görüntü deyil, o, reallığın dözülməz ağırlığına qarşı ən böyük sığınacaqdır.

Cavan ölsəm, ellər məni ağlasa... - Ülvi Bünyadzadənin şeirləri Azərbaycan və Albaniya milli kitabxanaları arasında qarşılıqlı əlaqələr genişlənir Kitab oxumaq üçün yox, qulaq qırmaq üçündür!
Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:297
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 01 Fevral 2026 15:14 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see404

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see324

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see303

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see302

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see299

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see291

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see280

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see277

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see273

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see259

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see255

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see251

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see237

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see232

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see216

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see212

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see195

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see185

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see176

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri