Sİ quşlara unudulmuş nəğmələrini qaytarmağa kömək edir

Alimlər süni intellekt və kompüter vasitəsilə yaradılan səslərdən istifadə etməklə quşların nəsildən-nəslə ötürülən nəğmələrini bərpa etməyin yollarını araşdırırlar. Argentinada aparılan təcrübə nəticəsində ötən əsrin 60-cı illərində qeydə alınmış, sonradan ərazidə eşidilməyən quş nəğmələrindən biri yenidən səsləndirilib və müasir quşların bu melodiyanı təqlid etməyə başladığı müşahidə olunub.

“The Guardian” qəzetinin oktyabrın 13-də dərc etdiyi məlumata görə, tədqiqatçılar Argentinanın Buenos-Ayres şəhərində yaşayan qırmızıboyunlu sərçələrin (chingolo) əvvəllər istifadə etdikləri nəğmələrdən birini kompüter vasitəsilə yenidən yaradıblar. Həmin nəğmə 1960-cı illərdə qeydə alınsa da, sonrakı dövrlərdə bölgədə yoxa çıxmışdı.

Araşdırma quşların nəğmələrinin yalnız təbii səs deyil, həm də nəsillər arasında ötürülən davranış və mədəni irs nümunəsi olduğunu göstərir. Bir çox quş növünün erkək fərdləri nəğmələri valideynlərindən və ya digər yetkin quşlardan öyrənirlər. Bu səslər ərazi uğrunda mübarizədə, cüt tapmaqda və növ daxilində ünsiyyətdə mühüm rol oynayır.

Lakin quşların sayı azaldıqda balalar öz növlərinə məxsus səsləri öyrənmək üçün kifayət qədər nümunə tapa bilmirlər. Yaşayış mühitinin məhv edilməsi və təbii populyasiyaların parçalanması nəticəsində bəzi bölgələrdə yerli nəğmə variantları tədricən yoxa çıxa bilər. Belə vəziyyət quşların uyğun cüt tapmasına və çoxalmasına da mənfi təsir göstərə bilər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, kompüter modelləri və süni şəkildə yaradılmış səs yazıları itirilmiş nəğmələrin bərpası üçün yeni imkanlar yarada bilər. Bununla belə, səs yazılarının səsləndirilməsi canlı quşlardan öyrənməyi tam əvəz etmir. Əvvəlki araşdırmalar göstərir ki, bəzi növlərdə canlı quşların iştirakı ilə öyrənmə daha səmərəli nəticə verir.

Bu istiqamətdə aparılan işlər nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən növlərin qorunması baxımından da əhəmiyyətlidir. Məsələn, Avstraliyada sayları kəskin azalan regent balyeyən quşlarının ənənəvi nəğmələrinin qorunması üçün gənc fərdlərin yetkin quşlardan öyrənməsinə şərait yaradılıb. Bu, növlərin qorunmasının yalnız onların sayını artırmaqdan deyil, həm də təbii davranışlarını və öyrənilmiş xüsusiyyətlərini saxlamaqdan ibarət olduğunu göstərir.

Alimlərin fikrincə, gələcəkdə süni intellekt quş səslərinin arxivləşdirilməsi, itirilmiş melodiyaların müəyyənləşdirilməsi və təbiətin bərpası proqramlarında istifadə oluna bilər. Bununla belə, texnologiyanın real nəticələri hər növ üzrə ayrıca sınaqdan keçirilməli, quşların davranışına və təbii mühitinə mümkün təsirləri qiymətləndirilməlidir.

Lalə Mehralı

Beləliklə, süni intellektin tətbiqi biomüxtəlifliyin qorunmasına yeni yanaşma gətirə bilər. Texnologiya təkcə insan dilini emal etmək və məlumatları təhlil etmək üçün deyil, təbiətin səslərini qorumaq və itməkdə olan bioloji irsi gələcək nəsillərə ötürmək üçün də faydalı vasitəyə çevrilə bilər.