Sosial depressiya ömrü qısaldır: “Fiziki intihar” cəmiyyətdən gəlir

Gənclər ümidsiz, yaşlılar keçmişə qapanır

Dünyada müxtəlif səbəblərdən insanların ömrü getdikcə daha da qısalır. İndi bir çox ölkələrdə kişi və qadınlar 65-70 yaşlarına çatanda hansısa səbəblərdən dünyalarını dəyişmiş olurlar. Yaxın illərdə 100-120 il ömür sürmək mümkün olacaqmı?

Beynəlxalq alimlər qrupu bu sualın cavabı ilə maraqlanıb.

Onlar ömür uzunluğunun 100 il ərzində necə sürətlə artdığını qiymətləndiriblər. XX əsrin ilk 40 ilində ömür uzunluğu demək olar ki, başgicəlləndirici sürətlə artıb.

1900-cü ildə doğulanlar orta hesabla 62, 1938-ci ildə doğulanlar isə təxminən 80 yaşa qədər yaşadı. Fərq çox əhəmiyyətlidir - demək olar ki, 30 faiz artım.

Almaniyadakı Maks Plank Demoqrafik Tədqiqatlar İnstitutundan aparıcı tədqiqatçı Xose Andrade deyib:

“Əgər indiki nəsillər XX əsrin birinci yarısında olduğu kimi eyni tendensiyanı izləsəydilər, 1980-ci ildə anadan olan insan 100 yaşa qədər yaşaya bilərdi. Mövcud nəsillərdə gözlənilən ömür uzunluğunun artım tempinin yavaşlayıb-yavaşlamadığını təhlil etdik”.

Alimlər bir sıra amilləri nəzərə alaraq, ölümü proqnozlaşdırmaq üçün altı fərqli üsuldan istifadə ediblər.

“Bütün proqnozlaşdırma üsulları göstərir ki, 1939-2000-ci illər arasında doğulmuş insanlar üçün gözlənilən ömür keçmişlə müqayisədə daha yavaş uzanır. İstifadə olunan metoddan asılı olaraq, böyümə sürəti 37-52 faiz yavaşlayır. 1980-ci ildə doğulanların orta hesabla 100 yaşa qədər yaşamayacağını proqnozlaşdırırıq”.

XX  əsrin ilk üçdə birində körpə və uşaq ölüm nisbətləri çox sürətlə azaldı və bu, orta yaşı xeyli artırdı. Bunun səbəbləri aydındır: tibdə əsas irəliləyişlər uşaqların milçək kimi öldüyü infeksiyaların qarşısının alınması və müalicəsində əldə edilib.

İndi bu yaş qruplarında ölüm nisbəti o qədər aşağıdır ki, bu sahədə imkanlar məhduddur. İndi biz yaşlı yaş qruplarında ölüm hallarını azaltmalıyıq. Bu isə daha çətindir və orta yaşa belə radikal təsir göstərmir. Alimlər o vaxt və indiki ömür uzunluğunun artım templərini müqayisə edib. 1900-cü ildən 1938-ci ilə qədər hər yeni nəsillə təxminən 5,5 ay artım var. 1939-2000-ci illərdə doğulanlar üçün böyümə hər nəsildə 2,5-3 aya qədər yavaşladı. Təbii ki, yaşla bağlı xroniki xəstəliklərin müalicəsi və profilaktikasında əldə olunan uğurları etiraf etməyə bilmərik. Bu gün hipertoniya, ateroskleroz, şəkərli diabet və xərçəng xəstələri valideynlərindən və ya nənələrindən xeyli uzun yaşayırlar. Bu, yeni effektiv dərmanların, minimal invaziv, lakin təsirli cərrahiyyə və qeyri-farmakoloji müalicə üsullarının ortaya çıxması ilə bağlıdır.

Qeyd edək ki, Azərbaycanda gözlənilən ömür uzunluğu dünyada ən aşağı səviyyələrdən biri olaraq qeydə alınıb.

BMT-nin hesabatına əsasən, Azərbaycan 69.4 il göstəricisi ilə 197 ölkə arasında 166-cı yerdə qərarlaşıb. Bu göstərici ilə ölkəmiz ömür uzunluğu üzrə nəinki dünya üzrə, hətta regionda da ən geridə qalan ölkələrdən biri hesab olunur.

BMT-nin İnkişaf Proqramı bu statistik göstəriciləri müxtəlif yaş qruplarında ölüm hallarını analiz etməklə hesablayır. Gözlənilən ömür uzunluğu səhiyyə xidmətlərinin keyfiyyəti, sosial müdafiə sistemi, təhsil səviyyəsi və ümumi yaşayış standartlarının göstəricisi kimi qəbul olunur.

Sosioloq Əhməd Qəşəmoğlu Sherg.az-a açıqlamasında deyib ki, sosial depressiya, ümidsizlik, işsizlik, ədalətsizlik və əxlaqi boşluq insanların ömrünü həm mənəvi, həm də fiziki cəhətdən qısaldır: