Sosial mediada “ideal həyat” depressiya yaradırmı? ARAŞDIRMA

Müasir dövrdə sosial media insanların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İnsanlar gün ərzində saatlarla müxtəlif platformalarda vaxt keçirir, başqalarının həyatını izləyir, foto və videolar paylaşır, gündəlik fəaliyyətlərini nümayiş etdirirlər. Xüsusilə sosial mediada təqdim olunan “ideal həyat” görüntüləri geniş diqqət çəkir. Bahalı səyahətlər, mükəmməl görünüş, uğurlu münasibətlər, yüksək gəlir, estetik evlər və daim xoşbəxt görünən insanlar bir çox istifadəçidə “ideal həyat” təsviri yaradır. 

Lent.az bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edir:

Əvvəlcə qeyd etmək lazımdır ki, sosial mediada görünən həyat əksər hallarda reallığın tam əksi deyil. İnsanlar adətən gündəlik həyatlarının ən uğurlu, xoş və estetik hissələrini paylaşmağa üstünlük verirlər. Problemlər, stress, maddi çətinliklər, ailədaxili münaqişələr və emosional çöküşlər isə çox zaman gizli qalır. Bu səbəbdən izləyicilər qarşı tərəfin həyatını bütöv şəkildə deyil, seçilmiş və filtrdən keçmiş formada görürlər. Nəticədə insan öz adi həyatını başqasının yalnız ən yaxşı anları ilə müqayisə etməyə başlayır.

Psixologiyada bu vəziyyət sosial müqayisə adlanır. İnsan təbii olaraq özünü başqaları ilə müqayisə etməyə meyllidir. Sosial mediada isə bu müqayisə daha intensiv xarakter alır. Məsələn, istifadəçi başqasının uğurlu karyerasını, səyahətlərini və xoşbəxt münasibətlərini gördükdə öz həyatını daha uğursuz və maraqsız hesab edə bilər. Bu zaman insanda “mən kifayət qədər yaxşı deyiləm”, “hamı məndən daha uğurludur” və ya “yalnız mən problemlərlə üzləşirəm” kimi düşüncələr yaranır. Uzun müddət davam edən bu emosional müqayisə özünüqiymətləndirmənin aşağı düşməsinə və emosional gərginliyə səbəb ola bilər.

Elmi araşdırmalar göstərir ki, sosial medianın xüsusilə passiv istifadəsi yəni saatlarla başqalarının həyatını izləmək və davamlı müqayisə aparmaq depressiv simptomlarla əlaqələndirilir. İnsan nə qədər çox “ideal” görüntülərlə qarşılaşırsa, öz həyatından narazılıq hiss etmə ehtimalı bir o qədər yüksələ bilər. Xüsusilə yeniyetmələr, gənclər, özünəinam problemi yaşayan şəxslər və emosional həssas insanlar bu təsirlərə daha açıq hesab olunur.

Sosial mediada ideal həyat görüntülərinin yaratdığı digər mühüm problem “FOMO” adlandırılan vəziyyətdir. Bu anlayış “nəyisə qaçırmaq qorxusu” mənasını verir. İnsan sosial mediada başqalarının əyləndiyini, uğur qazandığını və aktiv həyat yaşadığını gördükdə özünü geridə qalmış hiss edə bilər. Bu isə narahatlıq, tənhalıq hissi və emosional yorğunluğu artırır. İstifadəçi düşünə bilər ki, hər kəs xoşbəxtdir, yalnız özü problemlərlə qarşılaşır. Digər tərəfdən, sosial medianın yalnız mənfi təsir göstərdiyini söyləmək düzgün olmazdı. Bu platformalar insanlara məlumat əldə etmək, dostlarla əlaqə saxlamaq, sosial dəstək tapmaq və motivasiya almaq imkanı yaradır.

Bəzi insanlar sosial media vasitəsilə psixoloji dəstək qruplarına qoşulur, faydalı məlumatlar əldə edir və şəxsi inkişaf üçün motivasiya tapır. Burada əsas məsələ istifadə müddəti və istifadə formasındadır. Psixoloqlar hesab edir ki, sosial medianın mənfi təsirlərindən qorunmaq üçün istifadəçilər müəyyən psixoloji sərhədlər formalaşdırmalıdır. İnsan paylaşılmış görüntülərin tam reallıq olmadığını anlamalı, öz həyatını başqalarının seçilmiş “mükəmməl anları” ilə müqayisə etməməlidir. Həmçinin istifadəçiyə mənfi emosiyalar yaradan hesabları izləməməklə, ekran vaxtını azaltmaqla və real sosial münasibətlərə daha çox vaxt ayırmaqla emosional balans qoruna bilər.

Sosial mediada təqdim olunan “ideal həyat” birbaşa və hər kəsdə depressiya yaratmasa da, davamlı müqayisə, özünü dəyərsiz hiss etmə və həyat məmnuniyyətinin azalması vasitəsilə depressiv simptomların yaranma riskini artıra bilər. Xüsusilə insanlar sosial mediada gördükləri ideal görüntüləri reallıq kimi qəbul etdikdə psixoloji təzyiq daha da güclənir. Buna görə sosial mediadan şüurlu istifadə etmək, reallıqla virtual görüntüləri ayırd etməyi bacarmaq və öz həyatını başqalarının paylaşdığı görüntülərlə ölçməmək emosional sağlamlığın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.