SÖZÜN DƏ, ŞAİRİN DƏ YAŞI OLMUR

Tapdıq Əlibəyli – 65

Şair ömrü illərlə misralara hopmuş duyğuların, poetik yaddaşın izləri ilə yazılır. Bu fikir müstəvisində, şair-publisist Tapdıq Əlibəylinin 65 illik yubileyinin ərəfəsində onun sənətinə və həyatına bir daha nəzər salmaq fürsəti yaranır.

Düşünürəm ki, tale ilə üz-üzə gəlmiş şair ünvanlı bir qəlbin hesabatıdır bu yubiley. Amma bu altmış beş il sadəcə zaman ölçüsü deyil - arxada qalan ağrılı-acılı yolların, sevinc və kədərin qoşa addımladığı bir ömür salnaməsinin, vətəndaş mövqeyinin və poeziyanın zəngin xəritəsidir. Çünki elə insanlar var ki, yaşlarını illərlə yox, yazdıqları sözlərlə ölçürlər.

Tapdıq Əlibəyli məhz belə sənətkarlardandır. Onun da tale payına “söz” məsuliyyəti düşdü. Yazıb-yaratdıqları ilə o, uca sözə sədaqəti, poeziyaya mənəvi məsuliyyəti sayəsində ədəbi mühitdə özünə məxsus, artıq təsdiqlənmiş və tanınan bir ünvana çevrildi. Yaradıcılıqda özünə meyar olaraq Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun poetik ucalığını qəbul edir və bu ucalığı belə dəyərləndirir:

Zəlimxan ilhamı bir dünya qurdu,
Zamanın fövqündə sözü təzə-tər.
Nə qədər şeir var diri-durudu,
O səs, o nəfəsdən durular bəşər.

Tapdıq Əlibəylinin poeziyası da məhz bu diri sözlərdəndir. Onun misralarında səs var, nəfəs var, ruh var. Bu sözlər oxucunu təkcə düşündürmür - onu saflaşdırır, duruldur, iç dünyasına işıq salır. Bu poeziya süni deyil; yaşanmış hissin, halın, taleyin və vicdanın səmimi ifadəsidir.

Şairlik hiss, hal, məqamdır,
Gah dərvişlik, gah şamandır.
Gah səhərdir, gah axşamdır...
Şairliyin yaşı olmur!

Bu dördlük Tapdıq Əlibəylinin yaradıcılıq taleyinin poetik açarıdır. O, gah dərviş kimi könül qapılarını döyür, gah şaman kimi yaddaşın dərin qatlarına enir. Onun şeiri bəzən səhər işığı kimi ümid gətirir, bəzən axşam sükutu kimi insanı özü ilə üz-üzə qoyur. Bu yol Yunus Əmrələrin, haqq aşiqlərinin, söz fədailərinin yoludur. Söz onda həm dua, həm çağırış, həm də məsuliyyətdir.

Vətən mövzusu Tapdıq Əlibəylinin poeziyasında sadəcə mövzu deyil - taledir. Xüsusilə 44 günlük Vətən müharibəsi onun şeirində xalqın qəhrəmanlıq səlnaməsinə çevrilir. Hər misrada savaşın nəfəsi duyulur, şəhid ruhu dolaşır, Xudayar təsnifinin sədası eşidilir… Bir də gözləri yollardan çəkilməyən analar, yarımçıq qalan arzular, nisgilli nişanlı qızların səssiz göz yaşları…

Qırx dörd günlük savaş səsi –
Qəhrəmanlıq səlnaməsi.
Sönbaharın yaz çöhrəsi
Şəhidlərin gül üzündə
Gülümsəyir göy üzündə…

Bu misralarda ağrı ilə qürur çiyin-çiyinə addımlayır. Şair şəhidlərin gül üzündə yazı görə biləcək qədər saf, uca və mərhəmətli baxmağı bacarır.

Tapdıq Əlibəyli üçün torpaq sadəcə məkan deyil - qüdsiyyətdir, kimlikdir, alın yazısıdır. O, torpağı türk taleyi, türk yazısı kimi dərk edir. Onun üsyanı da, sevgisi də buradan doğur. “Tarix türkə, türk tarixə yaraşır” deyərək sözünü dünyaya deyir və türk olmağın şərəfini poeziyanın dili ilə əbədiləşdirir:

Türk soraqlı qüdsiyyətim - bu torpaq,
Qanımdakı heysiyyətim - bu torpaq,
Qayəmdəki hüsniyyətim - bu torpaq,
Azərbaycan - Tanrı yazan ünvanım!

Üçrəngli Bayraq isə onun poeziyasında sönməyən əqidə çırağıdır - yol göstərən, ruh oyadan, Vətəni Günəş kimi isidən bir işıqdır:

Üçrəngli Bayrağım -
Hürriyyət sorağım!
İstiqlal yolunda
Əqidə çırağım!

Tapdıq Əlibəyli 65 yaşında bir daha sübut edir ki, o, yaşa söz qatmayıb - sözə ömür qatıb. Onun ömrü misralarındakı təravətlə birgə axır, gündən-günə daha da şirinləşir və zaman-zaman mənəviyyatımızı zənginləşdirərək dünyamızı işıqlandıracaq. Məhz bu mənəvi-estetik keyfiyyətlər Tapdıq Əlibəylinin sözünə digər yazarların münasibətində də aydın görünür. Tanınmış şair İladi Öməroğlu Tapdıq Əlibəylini gözəlliyə meyil salan, sözü bülbülün nəğməsi, gülün ətri qədər saf və təbii olan şair kimi dəyərləndirir:

“Gözəlliyə meyil salar,
Bülbüldən, həm güldən yazar!”

O, həmçinin Tapdıq Əlibəylinin poeziyasında insafın, dinin, elm və irfanın, zəhmətkeş insanın - “qabarlı əlin” müqəddəsliyinin sözə çevrildiyini görür və bu mənəvi yaxınlığı söz qardaşlığı kimi qəbul edir:

“İnsaf-dindən, elm-irfandan,
O qabarlı əldən yazar!”

Tapdıq Əlibəylinin qələmindən çıxan hər bir əsər insana yaşamağı, yaratmağı, Vətəni, insanı və Uca Tanrını sevməyi öyrədir. Onun poeziyası ədəbiyyatımız üçün dayaqdır, arxadır, örnəkdir. Bu əsərlər həyat fəlsəfəsi, gənclik eşqi və sabaha inamla dolu olduğu üçün gəncləri gələcəyə aparan yorulmaz qanadlara çevrilir.

Dəyərli şairimiz, dəyərli Vətənoğlu, arzumuz budur ki, sözünüz həmişə diri qalsın, ilhamınız Uca Tanrının xeyir-duası ilə qurumayan bulaq kimi daim çağlasın. Qələm yolunuz işıqlı olsun, misralarınız Vətənə, insana və həqiqətə xidmət etsin. Sizə möhkəm can sağlığı, uzun ömür, ruh genişliyi və yeni-yeni poetik zirvələr arzulayırıq.

Çünki dəyişməyən bir həqiqət var: sözün də, şairin də yaşı olmur.

Vidadi Orucov,

Lənkaran Dövlət Universitetinin
Fizika, kimya və biologiya kafedrasının müdiri,
pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor