SSRİ nin unudulan silahı: od ələyən ampulomet

İkinci Dünya müharibəsinin ilk illərində böyük ümidlərlə yaradılan bəzi silahlar sonradan tarixdə yalnız maraqlı eksperiment kimi qaldı. AzPost xəbər verir ki, sovet ordusunda bu taleyi yaşayan ən diqqətçəkən nümunələrdən biri ampulomet və ona bənzər alışdırıcı silah sistemləri olub.
1941-ci ilin yanvarında SSRİ-də ampulometin layihələndirilməsinə start verildi və müharibənin ilk aylarında bu silaha ciddi ümidlər bağlandı. Məqsəd qısa məsafədə işləyən ranqalı alovsaçanlarla uzaq məsafələrdən atəş açan artilleriya arasında “keçid” xarakterli yeni bir sistem yaratmaq idi. Elə həmin ilin yazında ampulomet rəsmi olaraq silahlanmaya qəbul edildi və müharibə dövrünün ən qeyri-adi sovet silahlarından biri sayıldı.

1941-ci il nümunəsi olan 125 millimetrlik ampulomet mahiyyət etibarilə polad borudan ibarət “mini-mortira” idi. O, 12-ci kalibrli boş patronla işləyirdi və əsas doldurma ilə 30 metrə, əlavə doldurma ilə isə 500 metrədək məsafədə hədəfi vurmaq imkanı verirdi. Silahdan istifadə zamanı əsas döyüş sursatı kimi alışdırıcı maye ilə doldurulmuş şüşə və ya metal ampullardan istifadə olunurdu.

Bu ampullar öz-özünə alışan, tərkibində ağ fosfor və kükürd olan KС markalı qatılaşdırılmış kerosinlə doldurulurdu. Ampul yerə dəydikdə parçalanır, alışdırıcı qarışıq ətrafa yayılır və dərhal alovlanırdı. Yanma temperaturu 800 dərəcəyədək yüksəlirdi və bu alovu nə su, nə də qum söndürə bilirdi.

İlk döyüş sınaqları isə uğursuz oldu. Moskva yaxınlığında aparılan tətbiq zamanı atılan 67 ampuldan cəmi səkkizi partladı. Qalanları möhkəm şüşədən hazırlandığı üçün yerə dəydikdə sınmadı. Bu fakt silahın effektivliyini ciddi şübhə altına aldı və təcili dəyişikliklərə ehtiyac yarandı.
Sonrakı mərhələdə daha nazik şüşədən və metal korpusdan hazırlanmış ampullar istehsal edildi, silahın özü yüngülləşdirildi, sahə şəraitində doldurma məntəqələri yaradıldı. Təkmilləşdirilmiş nümunələr daha uğurlu nəticələr verdi və minlərlə ampulometin istehsalı təsdiqləndi.

1942-ci ilin dekabrında Velikiye Luki uğrunda döyüşlərdə ampulometlər yüksək təsir gücü göstərdi. Qısa müddətdə düşmən mövqelərinə tonlarla alışdırıcı maye atıldı və bu, alman qarnizonunun müqavimətini sındıran əsas amillərdən biri oldu. Buna baxmayaraq, risklər aradan qalxmadı.
Əsas problem sursatların təhlükəliliyi idi. Daşınma və saxlanma zamanı öz-özünə alışma riski qalmaqda davam edirdi.

Eyni zamanda SSRİ-də klassik minaatanların kütləvi istehsalı qurulmuşdu. Onlar daha ucuz, daha təhlükəsiz və döyüşdə daha stabil idi. Nəticədə 1943-cü ildən etibarən ampulometlərin istehsalı demək olar ki, tam dayandırıldı.

Oxşar aqibəti digər alışdırıcı sistemlər də yaşadı. Şüşə butulkalarla işləyən “butulkamet”lər, eləcə də vaxtını qabaqlayan avtomatik qumbaraatan layihələri iqtisadi və texniki səbəblərdən seriyalı istehsala keçə bilmədi. Müharibə şəraitində əsas üstünlük sadə, etibarlı və tez istehsal olunan silahlara verildi.

AzPost.az

Paylaş