Sülh müqaviləsinin taleyi Ermənistan Konstitusiyasının dəyişməsindən asılıdır

Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması məsələsi hazırda regiondakı əsas geosiyasi gündəmlərdən biridir. Lakin prosesin sürətlənməsi və hüquqi baxımdan dayanıqlı olması üçün qarşıda duran ən mühüm şərtlərdən biri Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsidir.

Ermənistanın mövcud Konstitusiyasında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə zidd müddəaların qalması – xüsusən də Qarabağla bağlı iddiaların hüquqi sənədlərdə təsbit olunması – gələcəkdə sülh müqaviləsinin icrasını ciddi şəkildə şübhə altına alır. Bu səbəbdən rəsmi Bakı haqlı olaraq bildirir ki, Konstitusiya dəyişdirilmədiyi halda sülh sazişi kağız üzərində qalacaq və onun davamlılığı təmin edilməyəcək.

Konstitusiya dəyişikliyi texniki baxımdan mürəkkəb və vaxt aparan bir prosesdir. Ermənistan qanunvericiliyinə görə, bu cür dəyişikliklər ya parlament çoxluğunun dəstəyi ilə referendum vasitəsilə, ya da parlamentin konstitusion çoxluq səsverməsi ilə həyata keçirilə bilər. Hazırkı siyasi reallıqlar isə göstərir ki, Paşinyan hökuməti Konstitusiyada dəyişiklik etmək üçün kifayət qədər siyasi iradə nümayiş etdirsə də, həm daxili müxalifət, həm də ictimai rəy bu prosesin qarşısında ciddi maneə yarada bilər. Xüsusilə müxalif qüvvələr bu dəyişiklikləri “Azərbaycanın təzyiqi altında atılan addım” kimi təqdim edərək cəmiyyətdə müqaviməti artırmağa çalışırlar. Bu isə parlamentdə lazımi dəstəyin formalaşmasını çətinləşdirir və referendum ideyasını gündəmə gətirir.

Siyasi baxımdan isə məsələ daha da mürəkkəbdir. Konstitusiyanın dəyişdirilməsi təkcə texniki hüquqi məsələ deyil, həm də Ermənistanın dövlət ideologiyasının transformasiyasını tələb edir. Ermənistan illərlə Qarabağ üzərində iddiaları öz siyasi kimliyinin və milli ideologiyasının tərkib hissəsi kimi saxlayıb. Bu müddəalardan imtina isə təkcə qonşularla münasibətlərin normallaşdırılması deyil, həm də ölkə daxilində yeni siyasi nizamın formalaşdırılması deməkdir. Belə bir addım Paşinyanın hakimiyyətinə ciddi təzyiq yarada və onun mövqeyini zəiflədə bilər. Buna görə də hökumət prosesi tədricən, beynəlxalq tərəfdaşların dəstəyi ilə aparmağa üstünlük verir.

Rubinyanın 2025-ci ilin sonuna qədər sülh sazişinin imzalanması barədə nikbin açıqlaması siyasi baxımdan mühüm mesajdır, lakin reallıqlar bu prosesin asan olmayacağını göstərir. Əgər Konstitusiya dəyişiklikləri ilin sonuna qədər baş tutmasa, sazişin imzalanması ya təxirə salına bilər, ya da hüquqi zəmanəti olmayan zəif bir sənəd şəklində ortaya çıxa bilər. Bu isə gələcəkdə istənilən siyasi dəyişiklik zamanı Ermənistanın müqavilədən geri çəkilməsi riskini artırır.

Nəticə etibarilə, Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi sülh müqaviləsinin imzalanması üçün yalnız hüquqi şərt deyil, həm də siyasi iradənin sınağıdır. Əgər bu dəyişikliklər baş tutarsa, regionda sabitliyin uzunmüddətli təminatına real zəmin yaranacaq. Lakin prosesin gecikməsi, yaxud uğursuz alınması, sülhün formal xarakter daşımasına və gələcəkdə yenidən münaqişə riskinin ortaya çıxmasına gətirib çıxara bilər. Beləliklə, qarşıdakı aylarda bu məsələ həm Bakı, həm də İrəvan üçün sülh prosesinin taleyini müəyyən edən əsas test olacaq.

Züriyə Qarayeva