Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Süni intellektin kitab ovu : Milyonlarla əsər niyə toplanır?

Süni intellektin kitab ovu : Milyonlarla əsər niyə toplanır?

Icma.az, Qaynarinfo portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Süni intellekt texnologiyalarının sürətlə inkişafı təkcə texnologiya sahəsində deyil, müəllif hüquqları, nəşriyyat sektoru və mədəni irsin qorunması istiqamətində də yeni müzakirələr yaradıb. Dünyanın aparıcı süni intellekt şirkətlərindən biri olan "Anthropic"in "Claude" adlı dil modelini öyrətmək məqsədilə milyonlarla çap kitabını satın alaraq onları rəqəmsallaşdırması və fiziki nüsxələri məhv etməsi ilə bağlı yayılan məlumatlar qlobal miqyasda geniş rezonans doğurub. Mütəxəssislər bildirirlər ki, süni intellektin inkişafı naminə həyata keçirilən bu proses gələcəkdə kitabların taleyi, müəllif hüquqları və mədəni irsin qorunması ilə bağlı ciddi suallar yarada bilər. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, "Anthropic" şirkəti "Project Panama" adlanan layihə çərçivəsində ikinci əl bazardan və müxtəlif satış platformalarından milyonlarla kitab alıb. Daha sonra bu kitabların cildləri xüsusi avadanlıqlar vasitəsilə ayrılıb, səhifələri yüksək sürətli skanerlərlə rəqəmsallaşdırılıb və əldə edilən mətnlər "Claude" modelinin təlim bazasına daxil edilib. İddialara əsasən, skan prosesi başa çatdıqdan sonra kitabların bir hissəsi utilizasiya olunub və fiziki nüsxələr saxlanılmayıb. 

Süni intellekt şirkətləri niyə məhz çap kitablarına üstünlük verir?

Böyük dil modellərinin hazırlanması üçün milyardlarla söz və etibarlı məlumat mənbələri tələb olunur. İnternetdə yerləşdirilən məlumatların əhəmiyyətli hissəsi artıq süni intellekt tərəfindən yaradılmış məzmunlardan ibarət olduğundan, şirkətlər insan tərəfindən yazılmış və redaktə edilmiş kitablara daha çox üstünlük verməyə başlayıblar. Xüsusilə 2022-ci ildən əvvəl nəşr olunmuş kitablar yüksək keyfiyyətli məlumat mənbəyi hesab edilir. Bu əsərlər süni intellektin sonradan yaratdığı məzmunlarla "çirklənmədiyi" üçün daha etibarlı sayılır. 

Ekspertlər bildirirlər ki, kitablar internetdəki təsadüfi məlumatlardan fərqli olaraq redaktə mərhələsindən keçmiş, məntiqi ardıcıllığa malik və insan düşüncə tərzini daha dəqiq əks etdirən mənbələrdir. Bu səbəbdən onlar süni intellekt sistemlərinin daha keyfiyyətli cavablar verməsində mühüm rol oynayır. 

Kitab bazarında gözlənilməz canlanma

Süni intellekt şirkətlərinin böyük həcmdə kitab alması ABŞ və Avropada ikinci əl kitab bazarına da təsir göstərib. Bəzi kitab satıcıları əvvəllər həftə ərzində onlarla kitab sata bildikləri halda, son dövrdə minlərlə kitab sifarişi aldıqlarını bildirirlər. Maraqlıdır ki, sifarişlər əsasən vasitəçi şirkətlər tərəfindən verilir və alıcıların kimliyi açıqlanmır. Satıcılar kitabların sonradan süni intellekt layihələrində istifadə olunduğunu ehtimal etsələr də, bunu təsdiqləyən rəsmi məlumat əldə edə bilmirlər. 

Mütəxəssislərin fikrincə, bu tendensiya köhnə kitab bazarında qısamüddətli iqtisadi canlanma yaratsa da, uzunmüddətli perspektivdə nadir nəşrlərin azalmasına səbəb ola bilər.

Mədəni irs təhlükə altındadır?

Mövzunun ən çox müzakirə olunan tərəfi fiziki kitabların taleyidir. Alimlər və kitab kolleksiyaçıları hesab edirlər ki, kitab yalnız içindəki məlumatdan ibarət deyil. Onun kağızı, çap texnologiyası, cildi, nəşr tarixi və digər xüsusiyyətləri də tarixi dəyər daşıyır.

İnformasiya texnologiyaları üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, nadir və az tirajla çap edilmiş kitabların sırf rəqəmsallaşdırma məqsədilə məhv edilməsi gələcək nəsillər üçün bəşəriyyətin maddi-mədəni irsinin itirilməsi ilə nəticələnə bilər. Onların fikrincə, kitablara zərər vermədən rəqəmsallaşdırma texnologiyalarının inkişaf etdirilməsi daha düzgün yanaşma olardı. 

Müəllif hüquqları ilə bağlı mübahisələr böyüyür

Süni intellekt şirkətlərinin müəllif hüquqları ilə qorunan əsərlərdən istifadə etməsi artıq məhkəmə müstəvisinə də keçib. Anthropic-ə qarşı ABŞ-da açılan kollektiv iddia nəticəsində tərəflər 1,5 milyard dollarlıq razılaşmaya gəliblər. Hüquqşünaslar bu qərarı süni intellekt sahəsində müəllif hüquqları üzrə ən mühüm presedentlərdən biri hesab edirlər. 

Hüquq ekspertlərinin fikrincə, süni intellekt modellərinin öyrədilməsi məqsədilə müəllif hüquqları ilə qorunan əsərlərdən istifadə edilməsi şirkətlərə həmin məzmun üzərində sərbəst hüquq vermir. Əksinə, müəlliflərin maddi və mənəvi hüquqları qorunmalı, onların razılığı və hüquqları nəzərə alınmalıdır. 

Növbədə xəbər saytları və media var

Ekspertlər hesab edirlər ki, yaxın illərdə bu mübahisələr yalnız kitablarla məhdudlaşmayacaq. Xəbər saytları, fotoşəkillər, musiqilər, akademik məqalələr və digər müəllif hüquqları ilə qorunan məzmunlar da süni intellekt şirkətlərinin diqqət mərkəzində olacaq.

Bir sıra beynəlxalq media qurumları artıq süni intellekt sistemlərinin onların materiallarından necə istifadə etdiyini yenidən nəzərdən keçirir. Onların fikrincə, süni intellekt platformaları xəbər məzmunundan faydalansa da, bunun müqabilində media qurumlarına kifayət qədər trafik və gəlir qazandırmır. Bu isə xüsusilə reklam gəlirlərindən asılı olan xəbər saytlarının maliyyə dayanıqlığı üçün risk yaradır. 

Texnologiyanın inkişafı davam etdikcə, süni intellektlə müəllif hüquqları və mədəni irsin qorunması arasında balansın necə təmin ediləcəyi dünya miqyasında əsas müzakirə mövzularından biri olaraq qalacaq.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:147
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 01 Avqust 2026 09:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see340

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see332

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see330

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see329

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see281

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see269

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see266

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see262

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see255

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see254

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see232

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see230

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see221

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see215

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see212

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see212

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see200

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see196

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see189

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see185
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri