Supermarketlər şəbəkəsində yeni fırıldaq üsulunu vətəndaş İFŞA ETDİ VİDEO

Müştərinin bəzi marketlərlə bağlı səsləndirdiyi iddialar sosial şəbəkələrdə geniş müzakirələrə səbəb olub. İddialara görə, bir sıra marketlərdə son istifadə tarixinə az qalan məhsullar qəsdən ön rəflərə yerləşdirilir, istifadə müddəti daha uzun olan eyni məhsullar isə arxa sıralarda saxlanılır. Məqsəd isə alıcıların diqqətini ön rəflərdəki məhsullara yönəltməklə onların daha tez satılmasına nail olmaqdır.

Avtosfer.az xəbər verir ki, sözügedən vəziyyətlə bağlı bir müştəri alış-veriş zamanı video çəkərək bu halı qeydə alıb və görüntüləri sosial şəbəkə hesabında paylaşıb. Videoda eyni məhsulun fərqli son istifadə tarixlərinə malik variantlarının rəflərdə necə yerləşdirildiyi açıq şəkildə görünüb. Paylaşım qısa müddətdə geniş yayılaraq çoxsaylı istifadəçilərin diqqətini çəkib və ictimai müzakirələrə yol açıb. Bir çox vətəndaş bu halın istehlakçı hüquqlarının pozulması olduğunu bildirərək marketlərə nəzarətin gücləndirilməsini tələb edib.

Məsələ ilə bağlı Avtosfer.az-a açıqlama verən Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynovun sözlərinə görə, istehlakçıya malı sırımaq üçün istehsalçıların, satıcıların və marketoloqların minlərlə fırıldaqları var və onlar o variantlardan istifadə edirlər, hansı ki, qanun belə onu qadağa etmir. Bu cür malların belə düzülməsini qanun qadağa etmir. 
“Dindirəndə də deyirlər ki, marketinq işidir. İstehlakçı hüquqlarını qoruyan təşkilatlar, media nümayəndələri əhalinin gözünü açır ki, seçimlərini düzgün etsinlər. Bir mənalı şəkildə yararlılıq vaxtı keçmiş malın satışı qadağandır. Lakin yararlılıq vaxtı keçməyibsə, bu cür düzülüş edə bilərlər. Qanun bunu qadağa etmir. Hərçənd ki, Azad İstehlakçılar Birliyi bununla razı deyil. Bəzi ölkələrdə, Mərkəzi Avropa ölkələrində malın yararlıq müddətinə 15 gün qalmış keçirilir başqa bir ticarət şəbəkəsinə və nisbətən ucuz satılır. Halbuki yararlılıq vaxtı az qalmış maldır. Bu iş də qanunvericiliklə tənzimlənir. Azərbaycanda isə qanunvericilik malların bu cür düzlüşünü qadağa etmir. Ona görə də satıcılar bu vəziyyətdən su istifadə edir və mallarına belə düzlüş edir və malın hamısını satmaq üçün belə variantlardan istifadə edirlər”.

Eyyub Hüseynov vətəndaşlara vaxtı keçmiş mallarla rastlaşdığı halda “1003” qaynar telefon xətti ilə Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinə məlumat vermələrini tövsiyə edir.

Bəs görəsən belə hal sosial baxımdan bu, manipulyasiya forması sayıla bilərmi?

Bununla bağlı sosioloq Yusif Nəbiyev bildirib ki, market rəflərində son istifadə tarixinə daha az qalmış məhsulların daha ön sıralara yerləşdirilməsi praktikası sadəcə Azərbaycana xas bir "fırıldaq" deyil, bu, qlobal bir praktikadır:
“Bu praktikanı dərhal manipulyasiya adlandırmaq bir az emosional yanaşmadır. Əslində “daha əvvəl köhnələni birinci satmaq" prinsipi dünya üzrə pərakəndə satışın standart qaydalarından biridir və məqsədi məhsulun son istifadə tarixinə çatmadan satılmasını, yəni israfın qarşısının alınmasını təmin etməkdir. Burada nə qanunsuzluq, nə də qeyri-etik davranış var. Məhsullar açıq şəkildə etiketlənir, son istifadə tarixi gizlədilmirsə, burada qeyri-şəffaf bir şeydən danışa bilmərik. Əgər istehlakçı məlumatı oxumamağı seçirsə, bu artıq sosial davranış məsələsidir, ticarət fırıldağı yox”. 

Sosioloqun fikrincə, müasir dövrün şəhərliləri qida israfının sistematik olduğunu anlamalı və bununla vətəndaş səviyyəsində olsa belə mübarizə aparmalıdırlar:
“Əgər şəffaflıq olmazsa, o halda etimadsızlıq yarana bilər. Misal üçün, marketlər tarixləri gizlətsə, köhnə məhsulları yeni qablaşdırmada təqdim etsə, qısacası, aldatma niyyəti güdsəydi, o zaman etimad zədələnərdi. Bu praktika isə sosial baxımdan manipulyasiya yox, daha çox davranışın yönləndirilməsi nümunəsidir. Bu, bir faktdır ki, bu praktika həm bizneslər üçün iqtisadi baxımdan səmərəlidir, həm də qida israfının azalmasına real töhfə verir. Hansı ki, bu da öz növbəsində müasir cəmiyyətlər üçün heç də kiçik məsələ deyil.  Mən şəxsən özüm bir istehlakçı olaraq, son istifadə tarixi keçmədiyi müddətcə ərzaq alarkən daha "köhnə" olanları seçirəm. Nəzərəçarpacaq fərq yoxdursa, bu günün yox, məsələn dünənin çörəyini götürürəm”.
Nurcan Babək