“Parkinson xəstəliyinin diaqnostikasında inqilab: qanda erkən bioloji markerlər aşkar edilib“ Elmi tədqiqat

"Yeni metod xəstəliyi baş verməmişdən əvvəl aşkarlamağa imkan verəcək..."

Şotlandiyanın Çalmers Texnologiya Universitetinin tədqiqatçıları Parkinson xəstəliyinin erkən mərhələlərində aşkarlana bilən spesifik bioloji markerləri müəyyən etməklə ciddi irəliləyiş əldə edib. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "poisknews.ru" nəşri yazıb.

Bu kəşf xəstəliyin beyinə geriyə dönməz zərər vurmasından əvvəl vaxtında müdaxilə imkanı verir. Aşkar olunan markerlər qan nümunələrində ölçülə bilən siqnallardır və yalnız xəstəliyin başlanğıc mərhələsində mövcuddur. Onların vaxtında aşkarlanması yeni diaqnostik və müalicə metodlarının işlənib hazırlanmasına kritik imkan yaradır. Gözlənilir ki, beş il ərzində belə qan analizləri gündəlik tibbi praktikada istifadə edilə bilər.

Parkinson xəstəliyi dünya üzrə 10 milyondan çox insanı əhatə edən geniş yayılmış nevroloji pozuntudur. Əhali qocaldıqca bu rəqəmin 2050-ci ilədək iki dəfə artacağı proqnozlaşdırılır. Təəssüf ki, hazırda həm effektiv müalicə üsulları, həm də erkən mərhələdə xəstəliyi aşkar etməyə imkan verən ümumi skrininq alətləri mövcud deyil.

Erkən aşkarlama sahəsində irəliləyiş

Çalmers Texnologiya Universitetinin tədqiqatçıları Norveçin Oslo Universitet Xəstəxanası ilə birgə Parkinson xəstəliyinin erkən diaqnostikası sahəsində əsas nəticələr əldə etdiklərini açıqlayıb.

"İlk hərəkət simptomları ortaya çıxan zaman, bu funksiyaya cavabdeh neyronların 50-80 faizi artıq geriyə dönməz zədələnmiş və ya itmiş olur. Bizim tədqiqatımız xəstəliyin erkən mərhələdə aşkarlanması və irəliləməsinin qarşısının alınması üçün mühüm addımdır", - tədqiqatın  baş müəllifi, Çalmers Biologiya kafedrasının doktorantı Daniş Anver vurğulayır.

Tədqiqatçılar iki əsas hüceyrə prosesinə diqqət yetirib: DNT zədələrinin bərpası və hüceyrə stres reaksiyası. Bu proseslər 20 il ərzində gizli qalaraq hərəkət pozuntuları ortaya çıxana qədər aktiv ola bilər. DNT bərpası hüceyrələrin genetik qüsurları aşkarlayıb düzəltməsinə xidmət edir, stres reaksiyası isə hüceyrənin təhlükə qarşısında qorunmasını təmin edən müdafiə mexanizmidir.

Qan analizində spesifik nümunələr aşkarlanıb

Müasir maşın öyrənməsi metodlarından istifadə edən alimlər erkən mərhələdəki Parkinson xəstəliyi xəstələrinin qanında bu proseslərlə əlaqəli spesifik gen fəaliyyət nümunələrini müəyyən edib. Maraqlıdır ki, bu nümunələr həm sağlam insanlarda, həm də simptomları inkişaf etmiş xəstələrdə aşkar edilməyib.

"Biz kritik vaxt intervallarını müəyyən etdik: xəstəlik neyron zədələnməsindən yaranan hərəkət pozuntuları başlamazdan əvvəl aşkarlana bilər. Bu nümunələrin yalnız erkən mərhələdə görünməsi və xəstəlik inkişaf etdikcə aktivləşməməsi onun inkişaf mexanizmlərini öyrənmək və gələcək terapiya metodlarını axtarmaq üçün yeni perspektivlər açır", - tədqiqat rəhbəri Annika Polster bildirir.

Gələcəkdə qan analizləri ilə skrininq mümkün olacaq

Dünyada Parkinson xəstəliyinin erkən göstəricilərini aşkar etmək üçün beynin görüntülənməsi və onurğa beyni mayesinin analizi kimi metodlar araşdırılsa da, geniş kütlə üçün uyğun təsdiqlənmiş testlər hələ yoxdur. "Biz bioloji markerləri aşkar etdik ki, onlar xəstəliyin erkən mərhələsini əks etdirir və qanla ölçülə bilir. Bu isə qan analizinə əsaslanan ucuz və əlçatan skrininq testlərinin hazırlanmasına yol açır", - Polster yekunlaşdırır.