Suriyadakı prosesə Türkiyənin də daxil olmaq ehtimalı var Politoloq

İsrail ordusu Suriya sərhədindəki vəziyyətə hazır olmadığını etiraf edib. İsrail Müdafiə Qüvvələrinin sözçüsü, briqada generalı Effi Defrin mətbuat konfransında bu barədə danışıb. Onun sözlərinə görə, 1000-ə yaxın druz Suriya istiqamətində sərhədi keçib, bir neçə suriyalı druz isə İsrail ərazisinə daxil olub. “Minlərlə vətəndaşın sərhədə yaxınlaşmasına və keçməyə cəhd göstərməsinə hazır deyildik. Bu, bizə dərs oldu”, – deyə general bildirib.

İsrail ordusunun Suriya sərhədindəki vəziyyətə hazır olmadığını etiraf etməsi, xüsusilə druz icmasının sərhədi keçməsi fonunda, bu hadisə İsrailin sərhəd təhlükəsizliyi, regional balans siyasəti və daxili ictimai-siyasi mühitinə hansı təsirləri göstərə bilər?

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a açıqlamasında politoloq Samir Hümbətov bildirdi ki, İsrail druzları özünə yaxın hesab edir:

"Lakin burada bir məqam da var: druzlar İslam dininin İsmailiyyə qoluna mənsub olan dini-etnik icmadır. Onlar bu ərazidə uzun illərdir yaşayırlar və hazırda da orada mövcudluqlarını davam etdirirlər. Bu baxımdan, həmin bölgədən onları çıxarmaq real görünmür.

Xüsusilə Colan təpələrinin İsrail–Suriya sərhədində yerləşməsi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. İsrailin bu əraziyə hamilik etmək istəyi və coğrafi nəzarəti öz əlinə almağa çalışması, gələcəkdə bu bölgəni "Böyük İsrail" ideyasının bir hissəsi kimi görmək istəyi ehtimalı mövcuddur. Lakin bu cür yanaşma bölgədə ciddi problemlər yarada bilər".

Siyasi şərhçi qeyd etdi ki, belə bir ssenari bölgədə böyük qarşıdurma, həm dini, həm milli, həm də etnik münaqişə təhlükəsini artırır.

"Bu isə təkcə İsrail və Suriya üçün deyil, bütün region üçün təhlükə mənbəyinə çevrilə bilər. Düzdür, bu istiqamətdə müəyyən risklər olsa da, düşünmürəm ki, beynəlxalq ictimaiyyət və region dövlətləri belə bir vəziyyətin yaranmasına şərait yaradacaq. Xüsusilə də İran, Türkiyə və Rusiya kimi regional güclər buna qarşı çıxacaqlar. İsrailin bu məsələdə fərqli mövqe tutması ehtimalı var. Lakin Suriya çalışır ki, bu gərginlikdən mümkün qədər yayınsın və məsələni diplomatik yollarla həll etsin. Əgər tərəflər razılığa gələ bilməzsə, bölgədə yaşayan druzların hüquqları pozula, dini və milli baxımdan təhlükə altına düşə bilər. Bu isə gələcəkdə daha böyük böhranların yaranmasına səbəb ola bilər.

Hesab etmək olar ki, bu ərazi Suriyanın daxili işidir. Lakin bu, təkcə suverenlik məsələsi deyil, orada yaşayan insanların hüquqları da nəzərə alınmalıdır. Əgər həmin icmaya qarşı hər hansı təxribat və ya hüquq pozuntusu baş verərsə, bu, Suriya hökuməti tərəfindən araşdırılmalı və beynəlxalq hüquq çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.

Ən doğru yanaşma isə bu məsələni danışıqlar və diplomatik yollarla həll etməkdir. Əks təqdirdə, prosesə Türkiyənin də daxil olmaq ehtimalı var ki, bu da genişmiqyaslı bir qarşıdurmaya gətirib çıxara bilər", - deyə Samir Hümbətov qeyd etdi.

Xədicə BAXIŞLI