Sürüdən ayrılan türklərin yazğısı

Türk sürü yaşam biçiminə yenidən qovuşarsa...

Əski türklər üçün sürü təkcə mal-heyvan deyildi. O, həm gücün  çağlayan qaynağı, dayağı, həm də yaşam biçimi idi.

Sürü türkün saxlancı (bankı, xəzinəsi) idi – özü ilə yanaşı yeriyən varlığı, pul-parası, gələcəyinə güvəni, obasının özülü idi.

Hər boy sürüsünün çoxluğu ilə varlı, hər oba at sürüsünün böyüklüyü ilə uca sayılırdı. Türkün gücü sürüdə, sürünün dəyəri türkdə idi.

Amma çağlar keçdikcə köç yolları boşaldı və çığıra çevrilməyə başladı. Türk sürüdən qopduqca, öz kimliyindən də, kökündən də uzaqlaşdı.

Oturaq yaşam torpağa bağladı, daş-beton tikililərin içinə sığındıqca əzəməti də kiçildi, balacalaşdı. Halbuki, türkü diri saxlayan yaylaq–qışlaq köçü, sürünün səs-küyü,  axışı idi.

Dədələrimiz deyərdi ki, köç yolunu itirən özəlliyini də, dirilbaşlığını da itirər. Ulu Tengri türklərə doğadan qopuşu, qaçışı, ögey davranışı bağışlamadı.

Bu gün dünyanın dörd bucağında “sürülmüş” türklər var. Çoxu dilini, soyunu, kökünü unutdu, yadlaşmaya alışdı. Doğa ilə üzülən bağ türkün özülünü də çatlattı.

Unutmayaq: sürü sadəcə heyvan toplumu deyildi – o, yaşamın birlik anlayışı, qavrayışı  idi. Tanrının yaratıqlarının uyum içində ortaq çağlaması bütün canlıların birgə yaşamının göstəricisi idi.

Sürü türkə paylaşmağı, törəsini tanımağı, doğaya sevgi-sayğı göstərməyi öyrədirdi. Sürü – Tanrı vergisinin paylaşma öyrətisi idi.

Amma sonralar bir çox qutsal dəyərlərimiz kimi SÜRÜ sözünü də, anlayışını da gözümüzdən saldılar. “Biz sürü deyilik, çoban bizi yönləndirə bilməz”, - deyə bu qavrayışdan uzaqlaşdırıldıq.

Gerçəkdə çoban sürünün başçısı olmur. Mal-heyvan su içəcəyi, otlayacağı, dincələcəyi yeri özü seçir. Çoban sürünün dostu, qoruyucu  və yol yoldaşı idi.

Sonralar yad düşüncə quruluşları yazıları ilə, efirləri vasitəsilə bizə çobanın özünü də “qanmaz”, “axmaq” kimi göstərməyə, gözdən salmağa, əzməyə başladı.

Türk kimliyinin üstünlüyü sürü yaşam biçimi idi. Savaşlarda üstünlük qazanıdran ən önəmli güclərindən biri idi. Çünki sürü həmişə yanlarında gəzir, artır və çoxalırdı.

Əti, südü, yunu toplumun varlıq güvənliyini ödəyir, artığı satılaraq parasal güc yaradılırdı. Savaşçı bacarığının yanında qazanc yaratma gücü də türkü ən seçkin uluslardan biri etmişdi.

Düşünmək - ağıl işlətməkdir. Necə ki, əl işində alət gərəkdir, düşüncə işində də özəl alətlər var. Bu alətlər – dil, deyimlər, ata sözləri, inanclar, nağıllar, dastanlar, miflərdir. Onlar ağlımızın dayağı, düşüncəmizin biçimi, yolumuzu göstərən çıraqdır.

Amma yurd dışından gələn düşüncələr ağlımıza yad və gərəksiz yüklər gətirdi. Bu yüklərdən qurtulmalı, öz törəmizə, sözümüzə, inanclarımıza dayanmalı, yeni oyanış və dirçəliş yolları tapmalıyıq.

Qavramalıyıq ki, sürü təkçə. keçmişin izi deyil. O, həm də gələcəyin yol işığıdır. Türkün kimliyi də, gücü də sürü ilə yenidən dirçələ oyanışa keçə bilər.

Türk sürü yaşam biçiminə yenidən qovuşanda Tanrı uğur yolumuzu açacaq, “Qutlu güc” qamçısını yenidən türkə əmanət edəcək.

Eltən Törəçi, AYNA.AZ üçün