“Tarif müharibəsi” dolları ucuzlaşdırır? Manatın aqibəti isə...

Son günlər ABŞ və Çin arasıda iqtisadi cəhətdən ciddi gərginlik yaşanır. 

ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çindən idxal olunan məhsullara gömrük rüsumlarını 34 faizə qaldırması ilə tərəflər arasında “ticarət müharibəsi”nin təməli atılıb. Ardınca rəsmi Pekin də ABŞ-dən Çinə idxal olunan məhsullar üçün tarifləri 34 faizə yüksəltdi. Lakin Tramp Çinin bu həmləsinə də anında cavab verərək sözügedən gömrük rüsumlarını 104 faizə qaldırdı. Çin isə öz növbəsində bu rüsumların 84 faizə qədər artırdığını elan etdi. Ancaq son məlumatlara əsasən, Pekin hökuməti ABŞ-dən idxal olunan məhsullar üçün tarifləri 125 faizə qədər qaldıracaq. Rəsmi Vaşinqtonun da buna qarşı yeni astronomik tarif təyin edəcəyi proqnozlaşdırılır. 

Maraqlıdır, Çin-ABŞ qarşıdurması fonunda dollar ucuzlaşa bilərmi?

Bunun manata hansısa təsiri olacaq? Respublikaçı Alternativ Partiyasının (REAL) sədri, iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında bildirib ki, əslində dollar dünən xeyli dərəcədə ucuzlaşdı: 

“Ancaq nə qədər qəribə səslənsə də, bu, ABŞ üçün pis üçün deyil. ABŞ-nin indiki iqtisadi komandası əvvəllərdə də dəfələrlə elan etmişdi ki, dollar indeksinin aşağı çəkilməsində və onun digər valyutalara qarşı ucuzlaşmasında maraqlıdır. Çünki dollar indeksi aşağı çəkildikcə ABŞ-də həm istehsal, həm də ixracat daha çox stimullaşacaq. Yəni digər valyutalar qarşısında üstünlük qazanacaqlar. Ona görə də rəsmi Vaşinqton dolların ucuzlaşmasını ciddi problem kimi görmür. Ümumiyyətlə, istehsalı və ixracı güclü olan ölkələrdə valyutaların ucuzlaşması problem yaratmır”. 

O bildirib ki, idxaldan çox asılı olan ölkələrdə bu hal problemə səbəb olur:

“Məsələn, Azərbaycanda manatın dəyərdən düşməsi həmişə problem yaradır. Biz idxaldan çox asılı olduğumuz üçün manat ucuzlaşan kimi inflyasiya sürətlə artır. ABŞ-də isə elə deyil. Əksinə, dollar nə qədər çox dəyərdən düşürsə, ABŞ iqtisadiyyatı üçün bir o qədər çox stimullaşdırıcı effekt yaranır”. 

Ekspert hesab edir ki, ABŞ və Çin arasındakı “tarif müharibəsi” uzunmüddətli olmayacaq: “Sadəcə olaraq ABŞ Prezidenti Donald Tramp tariflər vasitəsi ilə Çini danışıqlar mərhələsinə hazırlamaq istəyir. 

Üstəlik, bu yolla danışıqlar zamanı ölkəsinə lazım olan güzəştləri qoparmağa çalışır. Çox güman ki, yaxın zamanda Pekin və Vaşinqton arasında danışıqlar masası qurulacaq. Çünki tərəflərin qarşılıqlı asılılıqları həddindən artıq yüksəkdir. Qarşılıqlı ticarət dövriyyələri təxminən 650-700 milyard dollara yaxındır. Düzdür, Çinin daha çox ixrac etdiyi üçün üstünlüyü var. Amma ABŞ də premium bazar olduğuna görə Çin onu əldən buraxmaq istəmir. Bəlkə də artıq tərəflər arasında gizli danışıqlar gedir. Mənim ehtimalıma görə, bazar ertəsinə qədər bu məsələ həll olunacaq. İndiki vəziyyətdə ABŞ ilə Çin arasında uzunmüddətli qarşıdurma olacağını da zənn etmirəm. Çünki şənbə-bazar dünya birjaları işləmir. 

Həftəsonu aparılacaq danışıqların müsbət və ya mənfi nəticəsi birjalarda çox ciddi dalğalanmalara səbəb olacaq. Ona görə də çox güman ki, istirahət günlərində danışıqlar yekunlaşacaq və bu, bazar günü birjalar açılanda elan olunacaq”. Natiq Cəfərli dollar ucuzlaşacağı təqdirdə, manatı hansı aqibətin gözləyəcəyi barədə də danışıb: 

“Əslində, “üzən məzənnə” rejimi olan ölkələrdə dolların ucuzlaşması valyutalara təsir edir. Lakin Azərbaycanda  məzənnə inzibatidir. Yəni dolların dünya biralarında ucuzlaşması qətiyyən birbaşa olaraq ölkəmizə təsir etmir. Çünki bizdə məzənnə inzibati qaydada müəyyənləşir. Azərbaycanda manatın gələcək taleyi ilə bağlı hansısa qərar veriləcəksə, o zaman neft qiymətlərinə, daxildəki ticarət balansına və iqtisadi paradiqmaya görə qərar veriləcək. Manatın dünya birjalarında neft qiymətlərindən başqa bağlantısı yoxdur”. 

Elmir Mustafa 
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: ABŞÇİn Natiq Cəfərlitarif