Tarixi nailiyyətlər, strateji hədəflər

2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycan Respublikası Qarabağ bölgəsində lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başladı. Bu tədbirlər Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərində konstitusiya quruluşunun tam bərpasını, qanunsuz erməni silahlı birləşmələrinin zərərsizləşdirilməsini və mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasını hədəfləyirdi. Cəmi 24 saat ərzində yüksək dəqiqliklə həyata keçirilən bu hərbi əməliyyat nəticəsində separatçı rejim tamamilə iflasa uğradı və Azərbaycan dövləti Qarabağ üzərində tam suverenliyini bərpa etdi.

Bu hadisənin baş verməsində səbəb olan əsas amil, 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatdan sonra Azərbaycanın dəfələrlə səsləndirdiyi çağırışlara baxmayaraq, ərazidəki erməni silahlı qüvvələrinin çıxarılmaması, qanunsuz silahlanmanın davam etməsi və separatçı qurumun mövcudluğunun saxlanılması idi. Sonuncu və həlledici təxribat isə 2023-cü il sentyabrın 19-da baş verdi. Səhər saatlarında Laçın yolunda Azərbaycan ordusuna məxsus yük avtomobili tank əleyhinə minaya düşdü, nəticədə 2 mülki şəxs və 4 hərbi qulluqçu şəhid oldu. Bu açıq şəkildə törədilmiş terror aktı artıq daha uzun müddət gözləməyin qeyri-mümkün olduğunu ortaya qoydu və dövlətin hüququ olaraq lokal antiterror tədbirlərinə start verildi.
Antiterror tədbirləri zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələri yalnız legitim hədəfləri qanunsuz silahlı birləşmələrin mövqelərini, hərbi texnikanı, sursat anbarlarını və komanda məntəqələrini hədəfə aldı. Mülki əhali və obyektlər əməliyyatların hədəfində olmadı, bu da Azərbaycanın beynəlxalq humanitar hüquqa tam riayət etdiyini bir daha nümayiş etdirdi. Əməliyyatların gedişində Azərbaycan Ordusu sürətli, dəqiq və peşəkar manevrlərlə separatçı silahlı qrupları neytrallaşdırdı. Tərəflər arasında birbaşa təmas nəticəsində çoxsaylı erməni silahlı dəstələri öz mövqelərini qoyaraq təslim oldu.
2023-cü il sentyabrın 20-də, cəmi bir gün sonra, qanunsuz rejimin nümayəndələri ağ bayraq qaldıraraq təslim olduqlarını bildirdilər. Azərbaycanın irəli sürdüyü şərtlər əsasında silahların tam şəkildə təhvil verilməsi və qanunsuz hərbi strukturların buraxılması ilə bağlı razılıq əldə olundu. Həmin gün axşam saatlarında Prezident İlham Əliyev Azərbaycan xalqına müraciət edərək Qarabağ bölgəsində dövlət suverenliyinin tam bərpa olunduğunu elan etdi. Prezidentin bu tarixi müraciəti Azərbaycan xalqı tərəfindən böyük ruh yüksəkliyi və fəxarətlə qarşılandı.
Antiterror tədbirlərindən dərhal sonra Azərbaycan dövləti bölgədə yaşayan erməni sakinlərlə dialoqun başlanması, onların reinteqrasiyası, təhlükəsizliyi və rifahının təmin olunması istiqamətində addımlar atmağa başladı. Prezident Administrasiyası Xankəndidə erməni nümayəndələrlə birbaşa görüşlər keçirdi və qarşılıqlı anlaşma şəraitində yaşayışın bərpası, sosial xidmətlərin təşkili, ərzaq və tibbi təminatın təmin olunması istiqamətində konkret planlar müzakirə olundu. Bu, bir daha Azərbaycanın bölgədə heç bir etnik ayrı-seçkiliyə yol vermədiyini, öz vətəndaşlarına fərq qoymadan yanaşdığını nümayiş etdirdi.
Azərbaycanın həyata keçirdiyi bu lokal xarakterli tədbirlər tamamilə ölkənin suveren hüquqlarına əsaslanır və beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri ilə uzlaşır. Hər bir dövlətin öz ərazisində qanunsuz silahlı qruplara qarşı tədbirlər görmək hüququ var. Azərbaycan bu hüququndan istifadə edərək yalnız öz təhlükəsizliyini deyil, həm də bölgədə uzunmüddətli sabitliyi təmin etmiş oldu. Ölkəmizin bu qərarlı mövqeyi regionda sülh gündəliyinin irəliləməsi üçün yeni imkanlar yaradıb.
Böyük Qələbə ilə nəticələnən 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra yaranan yeni geosiyasi reallıqlar fonunda 19–20 sentyabr 2023-cü il hadisələri Azərbaycan üçün son nöqtə oldu bu, Qarabağ məsələsinin hüquqi, siyasi və hərbi baxımdan tam həllini ifadə edir. Artıq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi bərpa olunub, Ermənistanla münasibətlərin normallaşması və sülh müqaviləsinin imzalanması üçün heç bir maneə qalmayıb.
Bu tarixi günlər bir daha sübut etdi ki, milli iradəyə, güclü rəhbərliyə və möhkəm orduya arxalanan dövlət istənilən hədəfə çata bilər. Prezident İlham Əliyevin qətiyyəti və prinsipial mövqeyi sayəsində Azərbaycan tarixinin daha bir şanlı səhifəsi yazıldı.

Rövşən Əhmədov
YAP Ağcabədi rayon təşkilatının sədri