Icma.az
close
up
RU
Tədqiqat: Gözlərimiz əslində başımızın təpəsindəki tək bir göz olub

Tədqiqat: Gözlərimiz əslində başımızın təpəsindəki tək bir göz olub

Oxumeni.az portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

Tədqiqat: Gözlərimiz əslində başımızın təpəsindəki tək bir göz olub

İnsanlar da daxil olmaqla onurğalı heyvanların gözləri, təxminən 600 milyon il əvvəl başlayan mürəkkəb təkamül nəticəsində formalaşıb. Bu qənaətə onlarla heyvan qrupunun görmə orqanlarının inkişafını öyrənən tədqiqatçılar gəliblər. Oxuməni.az xəbər verir ki, bu barədə "The Conversation" portalı məlumat yayıb.

Alimlər uzun müddətdir ki, onurğalıların gözlərinin hüceyrə quruluşu və inkişafına görə onurğasızların gözlərindən prinsipial olaraq fərqləndiyini bilirdilər. Lakin bu fərqlərin səbəbləri aydın deyildi.

Yeni tədqiqatın müəllifləri 36 böyük heyvan qrupunu təhlil edərək bir qanunauyğunluq aşkar ediblər: işığa həssas hüceyrələr onlarda iki yerdə yerləşir – başın yan tərəflərində və beynin üstündə, mərkəzdə. Yan strukturlar hərəkətə və oriyentasiyaya, mərkəzi isə gündüz və gecəni qavramağa və fəzada mövqeyi müəyyənləşdirməyə cavabdehdir.

Bu məlumatlar əsasında alimlər görmənin təkamülünü rekonstruksiya ediblər. Onların fikrincə, bütün iki tərəfli simmetrik heyvanların ümumi əcdadı – qurdabənzər bir canlı – əslində hər iki növ işığa həssas struktura malik idi.

Təxminən 600 milyon il əvvəl bu orqanizm dəniz dibinə girərək hərəkətsiz həyat tərzinə keçib. Belə şəraitdə "naviqasiya" üçün nəzərdə tutulmuş cüt gözlər faydasız olub və yox olub. Lakin mərkəzi işığa həssas hüceyrələr vaxt və fəzada oriyentasiyaya kömək etməklə vacib funksiyanı yerinə yetirməyə davam etdiyi üçün qalıb.

Sonralar, əcdad yenidən aktiv hərəkət etməyə başlayanda, görməyə ehtiyac yaranıb. O zaman təkamül mərkəzi gözü "yenidən qurdu": onun yan tərəflərində çuxurlar əmələ gəlib ki, bunlar zamanla ayrılaraq müasir onurğalıların gözləri kimi yeni cüt gözlərə çevriliblər.

Bu proses 540 milyondan 600 milyon il arasındakı əvvəlki dövrdə baş verib.

Qədim quruluşun qalıqları beynimizdə epifiz vəzi formasında qalıb – bu, yuxu hormonu melatoninin istehsalını tənzimləyən orqandır. Bir çox heyvanda o, hələ də işığı qəbul etmək qabiliyyətinə malikdir, lakin məməlilərdə bu funksiya itirilmişdir və tamamilə gözlər tərəfindən yerinə yetirilir.

Bununla belə, "görmə qabiliyyətinin itirilməsi" mərhələsindən keçməmiş onurğasız heyvanlarda ilkin işıq həssas sistem növləri qorunub saxlanılmışdır. Bu, müasir növlərdə gözlərin müxtəlifliyini izah edir – həşəratlardakı faset gözlərdən tutmuş, ahtapot və ilbizlərdəki kamera tipli gözlərə qədər.

Elmi tədqiqatın müəllifləri həmçinin göstərmişlər ki, onurğalıların gözünün tor qişasının mürəkkəbliyi indiyə qədər düşünüləndən çox əvvəl yaranmış ola bilər. Bu o deməkdir ki, görmənin bir çox neyron mexanizmi təkamül zamanı daha sonra yaranmaq əvəzinə, hələ qədim əcdadda formalaşmışdır.

Tədqiqatçıların fikrincə, gözlərin təkamülü beynin inkişafı ilə sıx bağlıdır: cüt gözlərin yaranması mürəkkəb davranışın və idrak funksiyalarının formalaşmasına imkan verən əsas mərhələ olmuşdur.

Almaz Həsənli

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:117
embedMənbə:http://oxumeni.az
archiveBu xəbər 11 Aprel 2026 15:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see367

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see349

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see317

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see308

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see299

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see291

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see280

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see270

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see262

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see250

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see248

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see237

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see236

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see236

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see233

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see233

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see223

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see222

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see210

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see206
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri