Icma.az
close
up
RU
Tədqiqat: Gözlərimiz əslində başımızın təpəsindəki tək bir göz olub

Tədqiqat: Gözlərimiz əslində başımızın təpəsindəki tək bir göz olub

Oxumeni.az portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

Tədqiqat: Gözlərimiz əslində başımızın təpəsindəki tək bir göz olub

İnsanlar da daxil olmaqla onurğalı heyvanların gözləri, təxminən 600 milyon il əvvəl başlayan mürəkkəb təkamül nəticəsində formalaşıb. Bu qənaətə onlarla heyvan qrupunun görmə orqanlarının inkişafını öyrənən tədqiqatçılar gəliblər. Oxuməni.az xəbər verir ki, bu barədə "The Conversation" portalı məlumat yayıb.

Alimlər uzun müddətdir ki, onurğalıların gözlərinin hüceyrə quruluşu və inkişafına görə onurğasızların gözlərindən prinsipial olaraq fərqləndiyini bilirdilər. Lakin bu fərqlərin səbəbləri aydın deyildi.

Yeni tədqiqatın müəllifləri 36 böyük heyvan qrupunu təhlil edərək bir qanunauyğunluq aşkar ediblər: işığa həssas hüceyrələr onlarda iki yerdə yerləşir – başın yan tərəflərində və beynin üstündə, mərkəzdə. Yan strukturlar hərəkətə və oriyentasiyaya, mərkəzi isə gündüz və gecəni qavramağa və fəzada mövqeyi müəyyənləşdirməyə cavabdehdir.

Bu məlumatlar əsasında alimlər görmənin təkamülünü rekonstruksiya ediblər. Onların fikrincə, bütün iki tərəfli simmetrik heyvanların ümumi əcdadı – qurdabənzər bir canlı – əslində hər iki növ işığa həssas struktura malik idi.

Təxminən 600 milyon il əvvəl bu orqanizm dəniz dibinə girərək hərəkətsiz həyat tərzinə keçib. Belə şəraitdə "naviqasiya" üçün nəzərdə tutulmuş cüt gözlər faydasız olub və yox olub. Lakin mərkəzi işığa həssas hüceyrələr vaxt və fəzada oriyentasiyaya kömək etməklə vacib funksiyanı yerinə yetirməyə davam etdiyi üçün qalıb.

Sonralar, əcdad yenidən aktiv hərəkət etməyə başlayanda, görməyə ehtiyac yaranıb. O zaman təkamül mərkəzi gözü "yenidən qurdu": onun yan tərəflərində çuxurlar əmələ gəlib ki, bunlar zamanla ayrılaraq müasir onurğalıların gözləri kimi yeni cüt gözlərə çevriliblər.

Bu proses 540 milyondan 600 milyon il arasındakı əvvəlki dövrdə baş verib.

Qədim quruluşun qalıqları beynimizdə epifiz vəzi formasında qalıb – bu, yuxu hormonu melatoninin istehsalını tənzimləyən orqandır. Bir çox heyvanda o, hələ də işığı qəbul etmək qabiliyyətinə malikdir, lakin məməlilərdə bu funksiya itirilmişdir və tamamilə gözlər tərəfindən yerinə yetirilir.

Bununla belə, "görmə qabiliyyətinin itirilməsi" mərhələsindən keçməmiş onurğasız heyvanlarda ilkin işıq həssas sistem növləri qorunub saxlanılmışdır. Bu, müasir növlərdə gözlərin müxtəlifliyini izah edir – həşəratlardakı faset gözlərdən tutmuş, ahtapot və ilbizlərdəki kamera tipli gözlərə qədər.

Elmi tədqiqatın müəllifləri həmçinin göstərmişlər ki, onurğalıların gözünün tor qişasının mürəkkəbliyi indiyə qədər düşünüləndən çox əvvəl yaranmış ola bilər. Bu o deməkdir ki, görmənin bir çox neyron mexanizmi təkamül zamanı daha sonra yaranmaq əvəzinə, hələ qədim əcdadda formalaşmışdır.

Tədqiqatçıların fikrincə, gözlərin təkamülü beynin inkişafı ilə sıx bağlıdır: cüt gözlərin yaranması mürəkkəb davranışın və idrak funksiyalarının formalaşmasına imkan verən əsas mərhələ olmuşdur.

Almaz Həsənli

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:116
embedMənbə:http://oxumeni.az
archiveBu xəbər 11 Aprel 2026 15:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see311

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see308

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see306

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see305

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see296

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see291

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see287

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see287

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see262

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see258

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see254

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see251

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see251

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see249

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see240

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see238

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see237

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see236

Hesablama Palatasından inflyasiya ilə bağlı proqnoz: Bahalaşma davam edəcək

14 Noyabr 2026 13:59see207

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri