Tehrana qarşı yeni sanksiya

Avropa İttifaqı iki şəxsi və bir qurumu sərhədlərindən içəri buraxmayacaq

Avropa İttifaqı (Aİ) Yaxın Şərqdə dəniz nəqliyyatının təhdid altında qalması ilə əlaqədar İrana qarşı yeni sanksiya tətbiq edib. Təşkilatın veb saytında dərc olunmuş açıqlamaya görə, sanksiya Avropa İttifaqı Şurası tərəfindən İrandan olan iki şəxsə və bir quruma şamil olunub. Sanksiyalar İranın Hörmüz boğazında və Yaxın Şərqin digər ərazilərində gəmilərin sərbəst keçidinə mane olan hərəkətlərindən irəli gəlir. Şura bu hərəkətlərin beynəlxalq hüquqa zidd olduğunu və gəmilərin beynəlxalq boğazlardan tranzit və günahsız keçid hüququnu pozduğunu bildirib. Sanksiyalar İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) Hərbi Dəniz Qüvvələrinin bir hissəsi olan Hörmüzqan Vilayət Komandanlığını hədəf alır. Avropa İttifaqına görə, İİKK Hərbi Dəniz Qüvvələri Hörmüz boğazına nəzarəti ələ keçirib və ödəniş sistemi tətbiq edib. Gəmilərdən sənədlər, yük və marşrut məlumatları təqdim etmələri tələb olunur.

Sanksiya siyahısına İİKK Hərbi Dəniz Qüvvələrinin siyasi işlər üzrə müavini Məhəmməd Əkbərzadə də daxildir. Aİ-nin məlumatına görə, o, boğazdakı gəmilərə qarşı raket və dronlardan istifadə etməklə hədələyir. Adı çəkilən ikinci şəxs İran Neft, Qaz və Neft-Kimya İxracatçıları Birliyinin nümayəndəsi Həmid Hüseynidir. İddialara görə, o, gəmilərin təhlükəsiz keçid üçün İran hakimiyyətinə pul ödəməli olduğu bir sxemi təbliğ edir.

Aİ hazırda bu rejim çərçivəsində 26 fiziki və hüquqi şəxsə, eləcə də müxtəlif ölkələrdən olan 27 təşkilata sanksiya tətbiq edir. Onların Avropa İttifaqı sərhədlərinə daxil olması qadağandır, aktivləri dondurulur və onlara vəsait və ya resursların verilməsi qadağan edilib. Bu qərar BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsinə uyğun olaraq və Aİ-nin 22 may 2026-cı ildə təsdiqlədiyi genişləndirilmiş sanksiyaların bir hissəsi olaraq qəbul edilib.

Xatırladaq ki, Avropa İttifaqı müdafiə nazirlərinin qeyri-rəsmi görüşü ərəfəsində Avropa İttifqanın diplomatiya rəhbəri Kaya Kallas bildirmişdi ki, Aİ ilk dəfə İrana naviqasiya azadlığını pozduğuna görə sanksiyalar tətbiq edəcək. “Düşünürəm ki, regionun eskalasiyaya ehtiyacı yoxdur; tərəflərin danışıqlar masasına oturub razılığa gəlməsi lazımdır. Əlbəttə ki, biz Aspides Əməliyyatını (Avropa İttifaqının Qırmızı dəniz, Ədən körfəzi və ətraf ərazilərdə beynəlxalq ticarət gəmilərini Yəməndəki husi qüvvələrinin hücumlarından qorumaq üçün həyata keçirdiyi müdafiə xarakterli hərbi-dəniz missiyası) və onun çərçivəsində başqa nə edə biləcəyimizi müzakirə edəcəyik”, -deyə o bildirmişdi.

Aİ-nin siyahısı genişlənir

Qeyd edək ki, artıq illərdir Avropa İttifaqının (Aİ) İrana qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar bir neçə sahəni əhatə edir. Burada insan hüquqları pozuntuları ilə bağlı sanksiyalar var ki, bu, 2011-ci ildən etibarən həyata keçirilir. Sanksiya formasına aktivlərin dondurulması, Aİ ölkələrinə giriş qadağası və repressiya üçün istifadə oluna biləcək avadanlıqların İrana ixracına məhdudiyyətlər daxildir. 2025-ci ildə Aİ daha 7 nəfər və 2 qurumu bu səbəblə sanksiya siyahısına əlavə edib. Bundan başqa, nüvə proqramı ilə bağlı sanksiyalar da siyahıya daxildir. Aİ uzun müddətdir İranın nüvə proqramı ilə əlaqədar məhdudiyyətlər tətbiq edib. 2025-ci ilin sentyabrında BMT sanksiyalarının yenidən qüvvəyə minməsindən sonra Aİ də nüvə fəaliyyətləri ilə bağlı bir sıra sanksiyaları bərpa edib. Bunlara da aktivlərin dondurulması, səyahət qadağaları və maliyyə məhdudiyyətləri daxildir. Digər bir sanksiya isə hərbi və təhlükəsizlik məsələlərinə aiddir. Aİ İranın bəzi hərbi qurumlarına, xüsusilə SEPAH ilə əlaqəli şəxslərə qarşı məhdudiyyətlər tətbiq edib. Daha bir sanksiya istiqaməti isə kiberhücumlar və transmilli fəaliyyətlərlə bağlıdır. Aİ İranla əlaqəli bəzi şəxsləri və qurumları Avropadakı kiberhücumlar və xaricdəki dissidentlərə qarşı fəaliyyətlərə görə sanksiya siyahısına daxil edib. Vurğulandığı kimi, sanksiyaların əsas formaları aktivlərin dondurulması, vizaların verilməsi və Aİ-yə girişin qadağan edilməsi, maliyyə əməliyyatlarına məhdudiyyətlər ilə müşaiyət olunur.

ABŞ-ın sanksiyaları...

Yeri gəlmişkən, Aİ ilə yanaşı ABŞ da İrana qarşı sanksiyalarını gücləndirir. Ötən ay ABŞ Maliyyə Nazirliyi İrana qarşı sanksiyaları genişləndirərək 16 qurumu, səkkiz neft tankerini və bir Hindistan vətəndaşını qara siyahıya salıb. Vaşinqtonun məlumatına görə, bunların hamısı Tehranın neft təchizatı ilə bağlıdır. ABŞ Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi (OFAC) izah edib ki, yeni tədbirlər qanunsuz ticarətlə mübarizə aparmaq məqsədi daşıyır və bu ticarətdən əldə edilən gəlir İranın hərbi sektorunun maliyyələşdirilməsinə sərf olunur. Məhdudiyyətlər BƏƏ, Qətər, Hindistan, Çin, Honkonq və Marşal Adalarında qeydiyyatdan keçmiş şirkətlərə təsir göstərir. Bundan əlavə, strateji əhəmiyyətli Hörmüz boğazında gəmiçiliyi izləmək və nəzarət etmək üçün Tehran tərəfindən yaradılan Fars Körfəzi İşləri İdarəsinə (PGSA) sanksiya tətbiq edilib. Sanksiyalar siyahısına Panama, Kamerun, Palau, San Marino, Komor adaları və Marşal Adaları bayraqları altında üzən səkkiz tanker də əlavə edilib.

Qeyd edək ki, ABŞ-ın İrana qarşı sanksiya siyasəti rəsmii Vaşinqton və ya Birləşmiş Millətlər Təşkilatı vasitəsilə beynəlxalq ictimaiyyətin də iştirakı ilə tətbiq edilən iqtisadi, ticarət, elmi, insan hüquqları və hərbi sanksiyaları əhatə edir. Bu sanksiyalar Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası vasitəsilə beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tətbiq edilir.

Tramp 2 həftə deyir...

Bu arada ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla razılaşmanın iki həftə ərzində əldə ediləcəyini söyləyib. Xarici mətbuatın məlumatına görə, Tramp bildirib ki, “düşünürəm ki, bu döyüşdə qalib gəlirik, amma tam qələbə elan etdiyimiz zaman növbəti iki həftə ərzində həqiqətən qalib gələcəyik. Bu, tam qələbə olacaq və çox tezliklə gələcək, neft qiymətləri də aşağı düşəcək”.

O, həmçinin qeyd edib ki, hazırda iki tərəf danışıqlar aparır və Tehran nüvə silahlarından imtina etməyə və  ABŞ-a hər şeyi verməyə” hazırdır.

SADİQ