Təkrarlanan yuxular niyə əsasən kabus olur? ARAŞDIRMA

Bakı, 27 yanvar, AZƏRTAC

Təkrarlanan yuxular insan təcrübəsində geniş yayılan bir məfhumdur. Araşdırmalar göstərir ki, böyüklərin təxminən 75 faizi həyatlarında ən az bir dəfə təkrarlanan yuxu görür. Bu yuxuların təxminən üçdə ikisi neqativ məzmun daşıyır və adətən təqib edilmək, gecikmək və ya uğursuz olmaq kimi mövzuları əhatə edir. Pozitiv təkrarlanan yuxular, məsələn, uçmaq və ya yeni yerlər kəşf etmək kimi daha nadir hallarda baş verir.

AZƏRTAC “Live Science” saytına istinadla xəbər verir ki, psixoloqlar yuxuların beyindəki emosional proseslərin əks olunmasını düşünürlər. Yuxu zamanı beynin məntiq və rasional düşüncə ilə bağlı sahələri fəaliyyətini azaldır, emosiyalarla əlaqəli bölgələr isə aktivləşir. Bu vəziyyət neqativ duyğuların daha dramatik şəkildə təzahür etməsinə səbəb olur. Bundan əlavə, insan psixologiyasının neqativ qərəz adlanan xüsusiyyəti - neqativ hallara müsbətlərdən daha çox diqqət yetirmək meyli yuxularda da özünü göstərir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, təkrarlanan yuxular oyanıq həyatda tam emal edilməmiş emosiyalar və təcrübələrdən qaynaqlanır. Məsələn, qlobal travmalar, COVID-19 pandemiyası kimi, insanların neqativ tonlu yuxularının artmasına səbəb olub. Yuxu tədqiqatçısı Deirdre Leigh Barrett pandemiya dövründə topladığı 15 mindən çox yuxu hesabatında qorxu, xəstəlik və ölüm mövzularının çoxaldığını qeyd edir. Bu yuxuların bəziləri, hətta pandemiyanın spesifik xüsusiyyətlərini əks etdirirdi. Məsələn, həşərat dəstələri (COVID-in “böcək” kimi təsvirindən irəli gəlir) və ya maska taxmamaqla bağlı narahatlıq. Təkrarlanan neqativ yuxular insan psixologiyası üçün normal olsa da, onları idarə etmək mümkündür. Görüntü məşqi terapiyası bu yuxuların pozitiv sonluqlarla təkrarlanmasını şərtləndirir. Eyni zamanda, yaxşı yuxu gigiyenası - müntəzəm yuxu cədvəli, ekran istifadəsinin məhdudlaşdırılması və yatmazdan əvvəl kofein və ya spirtdən çəkinmək - emosional vəziyyətin sabitləşməsinə kömək edir. Psixoloq Nirit Soffer-Dudek vurğulayır ki, yuxudan əvvəl yüksək emosional vəziyyətdən qaçmaq və oyanış ilə yuxu arasında sərhəd yaratmaq təkrarlanan kabusların qarşısını ala bilər. Təkrarlanan yuxular emosiyaların emalı üçün bir platformadır və onların mənfi olması beynin bu duyğuları daha çox qabartma meylindən irəli gəlir. Bu məfhumu daha yaxşı başa düşmək və idarə etmək, həm fərdi, həm də ümumi psixoloji sağlamlıq üçün faydalı ola bilər.