Təyyarə qəzası necə araşdırılır? QAYDALAR

Aktau hava limanı yaxınlığında baş vermiş faciəvi təyyarə qəzasının səbəbləri ilə bağlı çoxlu fərziyyələr və mübahisələr yaranıb. Şərhçilər və politoloqlar araşdırmanı kimin aparmalı olduğunu müzakirə edirlər: təyyarənin məxsus olduğu və sərnişinlərin əksəriyyətini təşkil edən ölkə kimi Azərbaycan, reysin getdiyi Rusiya, yoxsa, ərazisində qəzanın baş verdiyi Qazaxıstan?

"Unikal" xəbər verir ki, beynəlxalq müqavilələrdə belə hallarla bağlı qəza araşdırmaları ICAO qaydalarına uyğun şəkildə aparılır. 

Başqa dövlətin ərazisində baş vermiş aviasiya qəzaları araşdırılarkən Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı (ICAO) tərəfindən müəyyən edilmiş standartlar tətbiq edilir. Bu prosedurları tənzimləyən əsas sənəd Beynəlxalq Mülki Aviasiya haqqında Konvensiyaya 13 saylı Əlavədir.

Bu əlavədə göstərilir ki, ərazisində hadisə baş vermiş dövlət araşdırmanın aparılmasına cavabdehdir. O, ICAO-nun tövsiyə etdiyi prosedurlara uyğun olaraq, qanunvericiliyi ilə icazə verilən həddə qəzanın hallarının araşdırılmasına göstəriş verməyə borcludur. 

Amma bu o demək deyil ki, Rusiya və Azərbaycan istintaqda iştirak edə bilməz. Ölkələrin səlahiyyətli nümayəndələrini təyin etmək hüququ var. 

İstintaqın əsas məqsədi hadisənin səbəblərini müəyyən etmək və gələcəkdə oxşar hadisələrin qarşısını almaq üçün tövsiyələr hazırlamaqdır. Qeyd etmək lazımdır ki, belə bir araşdırmanın məqsədi təqsir və ya məsuliyyəti müəyyən etmək deyil. 

İstintaqı aparan dövlət hadisədən sonra 30 gün ərzində ilkin hesabat hazırlamalıdır. Bu hesabat aidiyyəti dövlətin mülahizəsinə əsasən açıq və ya məxfi ola bilər. Yekun hesabatın hadisədən sonra 12 ay ərzində dərc edilməsi tövsiyə olunur. 

Qaydalardan istisnalar o zaman baş verir ki, ərazisində fəlakət baş vermiş ölkə müstəqil olaraq belə bir araşdırma apara bilmir. Və ya bu hüququ könüllü olaraq digər maraqlı ölkəyə verir.

Aktauda qəzaya uğrayan təyyarə ilə bağlı təhqiqat, lazım gələrsə, ballistik ekspertlər də daxil olmaqla, zəruri mütəxəssislərin cəlb edilməsi ilə Qazaxıstan istintaq qrupu tərəfindən aparılacaq. Qazaxıstan daxili işlər nazirinin müavini İqor Lepexa vurğulayıb ki, hazırkı mərhələdə istintaq ilkin mərhələdədir və qeyri-rəsmi məlumatlar və ya fotoşəkillər əsasında nəticə çıxarmaq yolverilməzdir.

Ərazidə Qazaxıstan, Azərbaycan və Rusiyadan olan mütəxəssislərin daxil olduğu xüsusi komissiya işləyir.

Ağarza Elçinoğlu