Icma.az
close
up
RU
Topal Teymur olmaz, Hərəkət məhdudiyyətli Teymur yazılmalıdır

Topal Teymur olmaz, Hərəkət məhdudiyyətli Teymur yazılmalıdır

Oxu.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Qan Turalı yazır...

Dünyada son dövrlərdə elə hadisələr baş verir ki, onları sadə məntiqlə, ya da analitik təfəkkürlə anlamaq son dərəcə çətindir. Bu hadisələrdən biri də heç şübhəsiz ki, ədəbiyyatla, ümumilikdə incəsənətlə bağlı baş verən hadisələrdir.

Müasir dövrün ən görkəmli ingilis yazıçılarından olan Marqarit Etvudun dilimizə də tərcümə olunmuş "Damazlıq qızın əhvalatı" romanı Kanadanın Alberta əyalətinin kitabxanalarından yığışdırılıb. 86 yaşlı yazıçı bu qərarı kitabların tonqalında yandırılmasına bənzədir.

Bu hadisəni irqçiliklə belə izah etmək mümkün deyil, çünki Kanada hamının da bildiyi kimi keçmiş Böyük Britaniya müstəmləkəsidir və ingilis dili rəsmi dövlət dilidir.

Kanada öz qərarını kitabdakı cinsəllikə izah edir. İnternetin var olduğu dünyada bir kitabı gənclərin əxlaqını pozmaqda ittiham etmək nə dərəcədə məntiqlidir? Üstəlik, roman qorxulu gələcək haqqındadır. Romanda totalitar bir dünyada qadın hüquqlarının məhdudlaşdırılmasından bəhs edilir. Bir növ, romanın qorxulu gələcək ssenarisi gerçək olur.

Məsələ təkcə Etvudun romanı ilə də məhdudlaşmır. ABŞ-nin yaxın tarixində və hətta bu günündə irqçilik bir problem kimi dayanmaqdadır. Bunu inkar etmək mümkün deyil və əslinə qalsa, heç inkar edən də yoxdur.

Ancaq irqçiliklə mübarizə üçün atılan addım nədir? Harriyet Biçer Stounun "Tom dayının daxması" romanını senzura etmək... Halbuki, zəncilərin ağır həyatından, yaşayışından bəhs edən bu roman ABŞ-də zənci hüquqları uğrunda mübarizənin vüsət almasında mühüm rol oynamışdı. İndi isə romanda zənci (nigger) sözü "qul" (slave) sözü ilə əvəz olunur.

Və bu qərarı verənlər düşünürlər ki, Tom dayı, Eliza, ya da Tom dayının arvadı Xloya xala zənci yox kölə olsalar yaxşı olacaq və əsər heç kimin xətrinə dəyməyəcək. Halbuki, romanda Tom dayı eləcə də Eliza öz oğlu ilə bazarda kölə kimi satılır. Bu reallıq uşaqlara mənfi təsir etmir, ancaq zənci sözü edir.

Əlbəttə, insanların ləyaqətlərini alçaldan, onların etnik, dini kimliyinə həqarət edən sözlərdən imtina vacibdir. Ancaq məsələni ifrata çatdırmaq da olmaz. Müasir dünyada hər söz başqası ilə əvəz olunmağa başlayıb. Özü də ifrat formada. Bəli, başa düşürük, "kor" demək olmaz bu aydındır. Sonra dedilər ki, "əlil" də olmaz. Buna da "hə" dedik. Dedilər "fiziki məhdudiyyətli" olsun. Dedilər, o da düz deyil. Bəs nə deyək?

"Tom dayının daxması"na tətbiq edilən senzura Hüseyn Cavidə tətbiq edilsə "Kor ərəbin mahnısı da "Fiziki məhdudiyyətli ərəbin mahnısı" olacaq. "Topal Teymur" da "Hərəkət məhdudiyyətli Teymur"a çevriləcək.

Evə xidmətçi çağırırlar, adını qoyurlar "köməkçi". Köməkçi evin bütün işlərini görür, ancaq adı köməkçidir. Kimin köməkçisidir, köməkçisi olduğu şəxs hansı işləri görür? O məlum deyil.

İndi isə "sürücü" sözünə keçiblər. Deyirlər ki, sürücü pisdir, "nəqliyyat meneceri" deyək.

Keçən dəfə Türkiyədə bir elan gördüm, sürü meneceri axtarırdı. Yazını açıb oxudum, sən demə "sürü meneceri" çoban imiş. Çoban sözünün nəyi pisdir axı? İndi çoban sözünü yığışdırsaq "Sarı gəlin" mahnısındakı "Çoban qaytar quzunu" misrasını də "Sürü meneceri, qaytar quzunu?" edəcəyik?

Bəzən deyirlər ki, hər şey dildə başlayır. Bu, heç də belə deyil. Hər şey təfəkkürdə, zehniyyətdə başlayır, oradan dilə sirayət edir. Bir fikri dedikdən sonra düşünmürük, o cür düşündüyümüz üçün deyirik. Bizim zehniyyətimizdə qüsur varsa, sabah biz "köməkçi", "nəqliyyat meneceri", "sürü meneceri" sözlərini də stiqmaya, damğaya, ləkəyə çevirəcəyik.

Ədəbiyyat isə saxtalığa, qəlpliyə, puçluğa qarşı ən böyük üsyan, bəşər övladının həqiqət uğrunda mübarizəsinin əsas müttəfiqlərindən biridir.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:199
embedMənbə:https://oxu.az
archiveBu xəbər 03 Sentyabr 2025 16:38 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see373

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see335

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see293

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see269

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see266

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see257

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see246

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see239

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see238

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see225

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see219

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see217

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see214

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see211

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see210

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see206

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see206

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see200

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see199

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri