Icma.az
close
up
RU
Topal Teymur olmaz, Hərəkət məhdudiyyətli Teymur yazılmalıdır

Topal Teymur olmaz, Hərəkət məhdudiyyətli Teymur yazılmalıdır

Oxu.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Qan Turalı yazır...

Dünyada son dövrlərdə elə hadisələr baş verir ki, onları sadə məntiqlə, ya da analitik təfəkkürlə anlamaq son dərəcə çətindir. Bu hadisələrdən biri də heç şübhəsiz ki, ədəbiyyatla, ümumilikdə incəsənətlə bağlı baş verən hadisələrdir.

Müasir dövrün ən görkəmli ingilis yazıçılarından olan Marqarit Etvudun dilimizə də tərcümə olunmuş "Damazlıq qızın əhvalatı" romanı Kanadanın Alberta əyalətinin kitabxanalarından yığışdırılıb. 86 yaşlı yazıçı bu qərarı kitabların tonqalında yandırılmasına bənzədir.

Bu hadisəni irqçiliklə belə izah etmək mümkün deyil, çünki Kanada hamının da bildiyi kimi keçmiş Böyük Britaniya müstəmləkəsidir və ingilis dili rəsmi dövlət dilidir.

Kanada öz qərarını kitabdakı cinsəllikə izah edir. İnternetin var olduğu dünyada bir kitabı gənclərin əxlaqını pozmaqda ittiham etmək nə dərəcədə məntiqlidir? Üstəlik, roman qorxulu gələcək haqqındadır. Romanda totalitar bir dünyada qadın hüquqlarının məhdudlaşdırılmasından bəhs edilir. Bir növ, romanın qorxulu gələcək ssenarisi gerçək olur.

Məsələ təkcə Etvudun romanı ilə də məhdudlaşmır. ABŞ-nin yaxın tarixində və hətta bu günündə irqçilik bir problem kimi dayanmaqdadır. Bunu inkar etmək mümkün deyil və əslinə qalsa, heç inkar edən də yoxdur.

Ancaq irqçiliklə mübarizə üçün atılan addım nədir? Harriyet Biçer Stounun "Tom dayının daxması" romanını senzura etmək... Halbuki, zəncilərin ağır həyatından, yaşayışından bəhs edən bu roman ABŞ-də zənci hüquqları uğrunda mübarizənin vüsət almasında mühüm rol oynamışdı. İndi isə romanda zənci (nigger) sözü "qul" (slave) sözü ilə əvəz olunur.

Və bu qərarı verənlər düşünürlər ki, Tom dayı, Eliza, ya da Tom dayının arvadı Xloya xala zənci yox kölə olsalar yaxşı olacaq və əsər heç kimin xətrinə dəyməyəcək. Halbuki, romanda Tom dayı eləcə də Eliza öz oğlu ilə bazarda kölə kimi satılır. Bu reallıq uşaqlara mənfi təsir etmir, ancaq zənci sözü edir.

Əlbəttə, insanların ləyaqətlərini alçaldan, onların etnik, dini kimliyinə həqarət edən sözlərdən imtina vacibdir. Ancaq məsələni ifrata çatdırmaq da olmaz. Müasir dünyada hər söz başqası ilə əvəz olunmağa başlayıb. Özü də ifrat formada. Bəli, başa düşürük, "kor" demək olmaz bu aydındır. Sonra dedilər ki, "əlil" də olmaz. Buna da "hə" dedik. Dedilər "fiziki məhdudiyyətli" olsun. Dedilər, o da düz deyil. Bəs nə deyək?

"Tom dayının daxması"na tətbiq edilən senzura Hüseyn Cavidə tətbiq edilsə "Kor ərəbin mahnısı da "Fiziki məhdudiyyətli ərəbin mahnısı" olacaq. "Topal Teymur" da "Hərəkət məhdudiyyətli Teymur"a çevriləcək.

Evə xidmətçi çağırırlar, adını qoyurlar "köməkçi". Köməkçi evin bütün işlərini görür, ancaq adı köməkçidir. Kimin köməkçisidir, köməkçisi olduğu şəxs hansı işləri görür? O məlum deyil.

İndi isə "sürücü" sözünə keçiblər. Deyirlər ki, sürücü pisdir, "nəqliyyat meneceri" deyək.

Keçən dəfə Türkiyədə bir elan gördüm, sürü meneceri axtarırdı. Yazını açıb oxudum, sən demə "sürü meneceri" çoban imiş. Çoban sözünün nəyi pisdir axı? İndi çoban sözünü yığışdırsaq "Sarı gəlin" mahnısındakı "Çoban qaytar quzunu" misrasını də "Sürü meneceri, qaytar quzunu?" edəcəyik?

Bəzən deyirlər ki, hər şey dildə başlayır. Bu, heç də belə deyil. Hər şey təfəkkürdə, zehniyyətdə başlayır, oradan dilə sirayət edir. Bir fikri dedikdən sonra düşünmürük, o cür düşündüyümüz üçün deyirik. Bizim zehniyyətimizdə qüsur varsa, sabah biz "köməkçi", "nəqliyyat meneceri", "sürü meneceri" sözlərini də stiqmaya, damğaya, ləkəyə çevirəcəyik.

Ədəbiyyat isə saxtalığa, qəlpliyə, puçluğa qarşı ən böyük üsyan, bəşər övladının həqiqət uğrunda mübarizəsinin əsas müttəfiqlərindən biridir.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:178
embedMənbə:https://oxu.az
archiveBu xəbər 03 Sentyabr 2025 16:38 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see292

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see284

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see283

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see268

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see265

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see260

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see259

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see239

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see230

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see221

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see212

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see209

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see209

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see208

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see208

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see206

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see203

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see198

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see194

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri