Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Xərçənglə mübarizədə mühüm kəşf: Xəstələrin ömrü uzana bilər

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Hüseyn Cavidin Topal Teymur u

Hüseyn Cavidin Topal Teymur u

Icma.az, Sia Az saytına istinadən bildirir.

Faciənin yazılma motivləri və ideya-estetik xüsusiyyətləri

Hüseyn Cavidin "Topal Teymur" faciəsinin yazılma motivləri və ideya-estetik xüsusiyyətləri

Hüseyn Cavid XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında romantik dünya görüşünə malik böyük dramaturq və filosof-yazıçı kimi mühüm yer tutur. Onun bədii irsi xüsusilə romantik dram janrında yazılmış əsərlərlə zəngindir və bu əsərlərdə insanın mənəvi aləmi, azadlıq və ədalət kimi ümumbəşəri ideyalar ön plana çəkilir. Hüseyn Cavid milli dramaturgiyanın inkişafında romantik-estetik sistemin formalaşmasına təsir etmiş, milli-mənəvi dəyərləri Qərb klassik estetikası ilə sintez edərək yeni bədii model yaratmışdır.

1925-ci ildə yazılmış "Topal Teymur" faciəsi Hüseyn Cavidin tarixi mövzuya müraciət etdiyi, lakin sırf tarixi faktların deyil, dərin fəlsəfi və ideya-estetik problemlərin ön plana çəkildiyi əsərlərindən biridir. Bu faciə XIV-XV əsrlərdə yaşamış böyük türk sərkərdəsi və dövlət xadimi Əmir Teymurun həyatı və fəaliyyətinə istinad etsə də, Cavidin məqsədi yalnız tarixi hadisələri bədii dillə yenidən təqdim etmək deyil, həmin obraz vasitəsilə bəşəri problemləri və insanın daxili ziddiyyətlərini göstərmək olmuşdur.

Əsər yazıldığı dövrün – sovet ideologiyasının ədəbiyyat və sənətə ciddi nəzarət etdiyi mərhələnin – reallıqları fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Hüseyn Cavid sərbəst fikir ifadəsinin məhdudlaşdırıldığı bir zamanda, tarixi obraz üzərindən insanın mənəviyyat və hakimiyyət dilemması, zorakılıq və ədalət arasında seçim mövzularını gündəmə gətirmişdir. Teymur obrazı bir tərəfdən mütləq hakimiyyətə sahib fateh kimi təqdim olunur, digər tərəfdən isə daxilindəki vicdani sarsıntılarla mübarizə aparan bir fərd kimi təsvir edilir. Bu yanaşma Cavidin tipik romantik psixoloji təhlil üslubunun nümunəsidir.

Əsərin ideya tutumu əsasən bəşəri həmrəylik, xalqlar arasında sülh və qardaşlıq ideyaları ətrafında cəmlənmişdir. Müəllif zor gücü ilə qurulan imperiyaların keçici mahiyyətini, mənəvi və insani dəyərlərin isə daimi və əbədi olduğunu göstərməyə çalışır. Əsərin müxtəlif obrazları – Teymurun ətrafındakı insanlar, fəth etdiyi xalqların nümayəndələri – bu ideyaların müzakirə və toqquşma platformasına çevrilir. Burada ideoloji müstəvidə universalizm və imperializm, mənəvi dəyərlər və siyasi güc arasında qarşıdurmalar bədii şəkildə əks olunur.

Bədii-estetik baxımdan "Topal Teymur" faciəsi klassik dramaturgiyanın ənənələrinə uyğun olaraq yüksək poetik dildə yazılmış, kompozisiya baxımından ardıcıl və məntiqi quruluşa malikdir. Əsərdə dialoqlar dərin fəlsəfi və psixoloji məzmunla zəngindir. Cavid qəhrəmanların daxili aləmini, xüsusən də Teymurun psixoloji portretini dərindən işləyərək onu həm tarixi, həm də simvolik obraz kimi təqdim edir. Teymur burada həm konkret bir şəxsiyyətin bədii obrazıdır, həm də ümumiləşdirilmiş hakimiyyət və güc simvolu kimi çıxış edir.

Əsər yazıldığı dövrdə sovet tənqidçiləri tərəfindən "fatehləri ideallaşdırmaq" kimi ideoloji ittihamlarla üzləşmiş, lakin sonrakı dövrlərdə onun tarixi mövzu arxasında gizlənən bəşəri və fəlsəfi problemləri işıqlandırmaq baxımından yüksək qiymətləndirilmişdir. Bu baxımdan, "Topal Teymur" əsəri təkcə Cavid dramaturgiyasının zirvələrindən biri deyil, bütövlükdə Azərbaycan ədəbiyyatında tarixi faciə janrının parlaq nümunəsidir.

Nəticə etibarilə, Hüseyn Cavidin "Topal Teymur" faciəsi Azərbaycan dramaturgiyasında bədii-estetik dəyəri ilə seçilən, dərin fəlsəfi yük daşıyan və ümumbəşəri ideyaların ifadə olunduğu mühüm bir ədəbi nümunədir. Bu əsər vasitəsilə Cavid insanın daxili dünyasını, vicdanla hakimiyyət arasında gedən mübarizəni və zorakılıqla əldə olunan gücün son nəticədə mənəvi iflasa gətirib çıxardığını bədii dillə ortaya qoyur. Müasir dünyada sülh, tolerantlıq və humanist dəyərlərin daha da önəm qazandığı bir şəraitdə bu əsərin ideya yükü aktual olaraq qalmaqdadır.

Kəmalə İsmayıllı

Hüseyn Cavidin Ev Muzeyinin əməkdaşı

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:232
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 08 Aprel 2025 13:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see252

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see249

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see245

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see243

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see238

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see231

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see227

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see223

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see218

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see205

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see200

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see196

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see194

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see192

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see191

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see188

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see179

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see175

Xərçənglə mübarizədə mühüm kəşf: Xəstələrin ömrü uzana bilər

15 Noyabr 2026 05:49see174

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see170
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri