TRAMP AVROPA İTTİFAQINI DA DAĞIDIR? “Fransa ümidsizdir, Almaniyada qeyr müəyyənlikdir, İtaliya isə...”

ABŞ prezidenti Donald Trampın başılatdığı tarif müharibəsi dünyanın iki iqtisadi güc mərkəzi - Çin və Avropa İttifaqını dərin təşvişə salıb. Uzun illər ərzində ABŞ Avropa ölkələri və Çin istehsalçıları üçün ən əlverişli bazar olub və onlar sanki bunun əbədi davam edəcəyini düşünüblər. Lakin indi hər şey qəfildən dəyişir və yeni şərtlər Avropa İttifaqının gücünü, yekdilliyini təhlükə altına ata bilər.

Ukrayna müharibəsi göstərdi ki, Avropanın irəliyə hesablanmış vahid strategiyası yoxdur və bu birlikdə pərakəndəlik hökm sürür. Odur ki, əgər Avropa İttifaqı ölkələri qətiyyət nümayiş etdirməsələr, ABŞ-nin tarif müharibəsi onları əzə bilər.

Britaniyanın “The Spectator” nəşri “Avropa İttifaqı Trampın tarif təzyiqləri altında dağılarmı?” başlıqlı maqləsində sözügedən mövzuya toxunub. “AzPolitika” həmin məqaləni təqdim edir: ”Amerika və Çin arasında şiddətlənən ticarət müharibəsində Avropa İttifaqı ortalıqda ilişərək əliboş qalma riski ilə üzləşib. Donald Tramp Çindən idxal edilən mallara 145 % gömrük rüsumu tətbiq edib, Pekin isə buna cavab olaraq öz tariflərini 84 %-ə qaldırıb. 

ABŞ Prezidenti hələ də Amerika və Çinin razılığa gələ biləcəyinə inanır: "Əminəm ki, biz çox yaxşı anlaşa bilərik... Düşünürəm ki, hər iki ölkə üçün çox yaxşı bir şey əldə edəcəyik".

ABŞ Prezidenti həmçinin, Amerika və Çin arasında sövdələşmə ola biləcəyinə də əmindir. O, bu barədə deyib: ”Mən əminəm ki, biz çox yaxşı yola gedə bilərik... Mən düşünürəm ki, ümumi yekunda hər iki ölkə üçün çox yaxşı nəsə alınacaq”.

Avropa İttifaqı da buna ümid bəsləyir, çünki ticarət müharibəsi bu böyük birlik içərisində təhlükəli qırılma xətti yarada bilər. Tramp tarif rüsumlarını doxsan günlük dayandırdığı üçün Ursula fon der Lyayen Avropa İttifaqının cavab tədbirlərini təxirə salıb və bildirib: ”Biz danışıqlara şans vermək istəyirik”.

Aİ-nin rəsmi nümayəndəsi Olaf Qill Ursula fon der Layayeni dəstəkləyib və deyib: ”Onlar danışmaq istəyir və biz də istəyirik. Əks tədbirlərin təxirə salınması Bürüsselə imkan verəcək ki, üzv dövlətlərlə, bizim sənayeçilərimizlə və həmçinin ABŞ ilə danışıqlar aparsın. Biz sövdələşməyə hazırıq”.

Avropa İttifaqı danışqları güc mövqeyindən apara bilməz. Trampın başlatdığı ticarət müharibəsi üzündən bazarlarda yaşanan sarsıntılardan sonra Almaniya, Fransa və İtaliya bu il üçün iqtisadiyyatın böyümə proqnozunu kəskin azaldıblar. İspaniya Bankının rəhbəri xəbərdalıq edib ki, qeyri-müəyyənliyə görə ölkə iqtisadiyyatını çöküş təhlükəsi gözləyir.

Tramp keçən il apardığı seçki kampaniyası zamanı verdiyi vədi yerinə yetirir. Avropalılar içərisində qəfildən yaxalanmayanlardan biri Avropa Mərkəzi Bankının başçısı Mario Draqidir. Trampın ötən ilin noyabrında qalib gəlməsindən sonra Draqi Avropa İttifaqını qasırğa gələcəyi barədə xəbərdar etmişdi. Draqi söyləmişdi ki, Tramp ölkəsindəki sənayenin ənənəvi sektorunu müdafiə edəcək və bu məhsulları ABŞ-yə ən çox idxal edən isə Aİ-dir. Ona görə də Avropa istehsalçılarını qorumaq məqəsdilə amerikalılarla danışıq aparmaq lazımdır. Keçən ilin sentyabrında Draqi Aİ-nin iqtisadi vəziyyəti barədə 400 səhifəlik məruzə çap etdirmişdi. Draqi qeyd edib ki, Avropanın əlavə olaraq illik 800 milyard avro sərmayəyə ehtiyacı var, çünki aşağı istehsal gücü və zəif böyümə səbəbindən iqtisadiyyat dalana dirənib.

Mario Draqi Avropanın gələcəyi ilə bağlı mövzulardan dəhşətə gəldiyini etiraf edib və bəyan edib ki, Avropa İttifaqı“mövcudluğunu saxlamaq çağrışları” ilə üz-üzədir, ona görə də ləngimək olmaz. Draqi bu barədə yazıb: ”Biz elə bir həddə gəlib çatmışıq ki, fəaliyyətsizlik bizim rifahımızı və bizi əhatə edən mühiti və ya azadlığımızı təhlükə altında qoya bilər”.

Bu xəbərdarlıqdan sonra Avropa İttifaqının özündə güc və enerji tapacağı ilə bağlı heç bir praktik əlamətə rast gəlinmir. Fransa öncəki kimi ümidsizdir, koalisya hökuməti funksiyasının öhdəsindən çətinliklə gəlir, iqtisadiyyat isə yerində sayır. Almaniyada yeni koalisiya hökuməti qurulub, lakin insanlar ona inamsız yanaşırlar. Almanların 70 faizi kansler Fridrix Mertsi etibarsız sayırlar. Seçki yarışında yenicə qələbə qazanmış rəhbər üçün bu, çox kədərli göstəricidir.

Merts iqtisadiyyatın yenidən canlanması planını açıqlayıb, amma onun planı alman iqtisadçıları tərəfindən kəskin tənqidə məruz qalıb. İqtisadi Araşdırmalar İnstitutunun direktoru Mixael Hyuter deyib: ”Koalisiyanın yaradılmasına dair müqavilənin böyük hissəsi hədsiz yayğındır, Sosial Demokratlar və Xristian Demokratlar İttifaqı/Xristian Sosialistlər İttifqı arasında ziddiyyətlərin mövcudluğu tamamilə aydın görünür. Məsələn, gəlir vergisi məsləsində razılıq yoxdur”.

İspaniya və İtaliya rəhbərləri nisbətən daha yüksək ictimai nüfuz reytinqinə malikdirlər və onların ABŞ və Çin arasında gedən ticarət müharibəsinə münasibətləri, tutduqları mövqelər fərqlənir. İspaniyanın sosialist baş naziri Pedro Sançes bu həftə Pekinə səfər edib və Çinlə ticarət əlaqələrinin möhkəmlənməsinin vacibliyini vurğulayıb. 

Sançes deyib: “Bu cür qlobal problemləri yalnız çoxtərəfli yanaşma və ölkələr arasındakı həmrəylik həll edə bilər. İspaniya açıq qapılara malik dünyanı, ticarətin bizim xalqları birləşdirdiyi dünyanı dəstəkləyir”. Cümə günü Sançeslə yanaşı dayanan Si Cinpin Amerikanın “birtərəfli zorakılıq praktikasına” qarşı Çin və Avropa İttifaqının vahid mövqedən çxış etməsinin vacibliyini vurğulayıb.

ABŞ Maliyyə naziri Skott Besset xəbərdarlıqla deyib ki, Çinlə yaxınlıq etmək ”özünü boğazından bıçaqlamaqdır” və bu, “avropalılar üçün uduzulmuş mövqedir”.

2023-cü ildə öz ölkəsini Çinin “Bir zolaq, bir yol” təşəbbüsündən çıxran İtaliya Baş naziri Corcia Meloni bu həftə Vaşiqtonda səfərdə olacaq və Trampla ticarət məsələlərini müzakirə edəcək. Meloninin ABŞ-yə səfəri Parisdə çaşqınlıq yaradıb. Fransa hökuməti Sançesin Pekində Si Cinpinlə görüşməsinə etirazla yanaşmasa da, belə görünür ki, Meloninin Trampla işgüzar məsələləri müazkirə etməsi Paris üçün dözülməzdir.

Fransanın Sənaye naziri Mari Ferraçi bildirib: ”Biz birləşməliyik, çünki Avropa bir olanda güclüdür”. Fransanın Avropa məsələləri üzrə naziri Benjamin Haddad baş verənləri belə şərh edib: ”Biz ABŞ-yə ayrı-ayrılıqda, pərakəndə şəkildə getsək güclü olacağıq, yoxsa hamı, 450 milyon əhalisiylə 27 ölkə birlikdə getsə daha güclü olacağıq?”

Haddadın italiyalı həmkarı Tommazo Fotti gecikmədən ona cavab verib: ”Necə olur ki, Prezident Makron Vaşinqtona gedəndə hər şey öz qaydasında olur, ancaq Meloni gedəndə pis olur?”

İtaliya 2024-cü ildə ABŞ-yə 65 milyard avro dəyərində məhsul ixrac edib. Avropa Birliyi ölkələri arasında bu göstəriciyə görə İtaliyanı yalnız Almaniya(161 milyard avro) və İrlandiya(72 milyard avro) qabaqlayır.

Növbəti üç ay Avropa üçün ciddi çağırış dövrü olacaq. Brüssel özünün mütəşəkkil birliyi ilə öyünür, amma “Covid” pandemiyası şəraitində və Ukrayna münaqişəsində onun hərəkətləri göstərdi ki, çətin dönəmlərdə Avropa İttifaqında çatlar əmələ gəlir. Tramp Avropa İttifaqına nifrət edir və o, bu birliyi yenidən bərpa olunmamaq şətiylə birdəfəlik dağıtmaq istərdi”.

V. Nəsibov

“AzPolitika.info”