Icma.az
close
up
RU
Tramp dövrü başlayır: Bakı Vaşinqtondan ədalətli siyasət gözləyir

Tramp dövrü başlayır: Bakı Vaşinqtondan ədalətli siyasət gözləyir

Icma.az, Milli.az saytına istinadən bildirir.

Dünən ABŞ-də keçirilən prezident seçkilərinin nəticələrinə əsasən, Donald Tramp yenidən, 47-ci prezidenti seçildi. Bu seçkidə Demokratlar Partiyasının namizədi Kamala Harris üzərində qazandığı əhəmiyyətli üstünlük, əslində, bir çoxları üçün gözlənilməz oldu. Bir çoxlarının Trampın qalib gələcəyinə inanmamasına baxmayaraq, nəticə onun xeyrinə oldu.

Donald Tramp artıq 2020-ci il prezident seçkilərində də ciddi bir dəstək toplamış, lakin o dövrdə demokrat namizəd Co Bayden qalib elan olunmuşdu. Tramp o vaxt bu nəticələri saxtakarlıq adlandırmış, seçkilərdə qanun pozuntularının olduğunu iddia etmişdi. Ancaq ABŞ-nin müxtəlif instansiyaları, o cümlədən Ali Məhkəmə, bu iddiaları təsdiqləmək üçün kifayət qədər dəlil tapmamış və saxtakarlıq iddialarını rədd etmişdi. Bu dəfə isə Respublikaçılar Partiyası hazırlığını daha da artıraraq əsas ştatlarda xüsusi komissiyalar təşkil etdi, səsvermə və səslərin sayılması prosesini diqqətlə izlədilər.

ABŞ-nin gələcək siyasi xəttini proqnozlaşdırmaq üçün əvvəlcə ölkənin 47-ci prezidentinin psixoloji portretini dərindən araşdırmaq vacibdir. Donald Tramp biznesmen olaraq, ABŞ-nin həm daxili, həm də xarici siyasətindəki hər bir məsələni kommersiya baxışından qiymətləndirir. Onun seçkiqabağı kampaniyasında bu baxış açıq şəkildə hiss olunurdu. Bizim diqqət mərkəzimizdə isə daha çox xarici siyasət durur, buna görə də Trampın bu sahədə planlarına diqqət yetirək.

Tramp ABŞ-nin son yüz il ərzində formalaşmış ənənəvi xarici siyasətini dəyişmək niyyətindədir. O hesab edir ki, Avropanın təhlükəsizliyinin maliyyələşdirilməsi ABŞ üçün yersiz bir yükdür və bu yük daha çox Avropa ölkələri arasında bölüşdürülməlidir. Bu yanaşma ABŞ-ın Avropa ilə münasibətlərində ciddi dəyişikliklərə yol aça bilər. Eyni zamanda, Trampın daxili istehsalı dəstəkləmək, sərmayələri ölkə daxilinə cəlb etmək və idxal olunan məhsullara gömrük rüsumlarını artırmaq istiqamətində siyasətini davam etdirəcəyi gözlənilir. Bu addım onun həm Avropa, həm də Çinlə münasibətlərinə təsir göstərəcək.

Trampın xarakterinin önəmli bir cəhəti də verdiyi vədlərə sadiq qalmasıdır. Bu isə ABŞ-nin ənənəvi hərbi güc yolu ilə geosiyasi məqsədlərə çatmaq strategiyasından kənara çıxacağı anlamına gəlir. Bu yanaşma onun İsrail ilə münasibətlərində də əksini tapa bilər; Tramp İsrailə tam azadlıq verərək, onu İran və Fələstin məsələlərində ABŞ-ın iştirakı olmadan müstəqil hərəkət etməyə təşviq edə bilər.

ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin perspektivinə gəldikdə isə, hazırkı vəziyyətə nəzər yetirdikdə, regional balansın Azərbaycanın xeyrinə dəyişdiyini görmək mümkündür. Gürcüstan, daha sonra isə ABŞ-də baş verən siyasi proseslər bu dəyişikliklərin göstəricisidir. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan vəziyyəti düzgün qiymətləndirməlidir, əks halda Zəngəzur dəhlizinin açılması məsələsi artıq Ermənistan rəhbərliyinin nəzarətindən çıxacaq. Tramp üçün Ermənistanın geosiyasi baxımdan əhəmiyyəti yoxdur, bu isə Azərbaycanın manevr imkanlarını genişləndirir. Azərbaycan ABŞ ilə hər zaman dialoqa hazır olub və konkret təkliflər irəli sürə bilib. Paşinyan isə təcili olaraq Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı qərar qəbul etməlidir.

Ukrayna məsələsinə gəlincə, Trampın bu konflikti "dondurmaq" istiqamətində addımlar atacağı ehtimal olunur. Tərəflərin mövcud mövqelərində dayanacağı, lakin hər hansı bir yekun razılığın uzun illər ərzində müzakirə ediləcəyi gözlənilir. Bu yanaşma Rusiyaya da əlverişli olacaq, çünki davamlı hərbi əməliyyatlar həm insan itkiləri, həm də qeyri-müəyyənliklər səbəbindən ölkəyə böyük çətinliklər yaradır. Bundan əlavə, Trampla münasibətlərini daha da gücləndirmək üçün Rusiya münaqişənin həllində güzəştə getməyə hazır ola bilər. Digər tərəfdən, ABŞ-dən hərbi dəstək almadan Ukraynanın ərazi bütövlüyünü bərpa etmək səyləri daha az perspektivli görünür.

Trampın qələbəsi, həmçinin, dünya miqyasında münaqişələrin idarə olunmasında yeni yanaşmaların tətbiqini tələb edir. O, seçki nəticələri açıqlanan kimi dünyada münaqişələri dayandırmağı vəd edərək, "Mən müharibə başlatmaq istəmirəm, mən müharibələri dayandırmaq istəyirəm", dedi. Cənubi Qafqaz regionu üçün bu, xüsusilə əhəmiyyətlidir. Analitiklər proqnozlaşdırırlar ki, Trampın prezidentliyi dövründə Gürcüstanda "ikinci cəbhə" məsələsi gündəmdən çıxacaq və Ukraynada döyüşlərin "dondurulması" istiqamətində addımlar atıla bilər.

Bundan başqa, Ermənistanın revanşist qüvvələrinin yeni ABŞ administrasiyasından hər hansı dəstək alma ehtimalı olduqca zəifdir. Ermənistanda revanşist müharibə xətti tutan və əsasən Fransa və Hindistanın dəstəyinə arxalanan qüvvələr üçün gələcəkdə ciddi maneələr yaranacaq. Bununla yanaşı, Azərbaycan və Ermənistan arasında davamlı sülhün təmin edilməsi üçün daha geniş imkanlar açılır.

ABŞ-nin bu seçkiləri göstərdi ki, amerikalılar, Trampın ritorikasında olduğu kimi, artıq demokratların təqdim etdiyi liberallaşma və qlobal müdaxilələrdən "yorulublar". Amerikalı iş adamları və maliyyə elitası da bu dəyişikliyi hiss edərək ABŞ-ın milli maraqlarına zidd olan bəzi prosesləri ləngitmək qərarına gəliblər. Bayden administrasiyasının müharibə və münaqişələri qızışdırma siyasətinin nəticələri, artıq "idarə olunan xaos"un idarəolunmaz vəziyyətə gəlməsinə gətirib çıxarmışdır.

Donald Trampın ABŞ prezident seçkilərindəki qələbəsi müasir sağçılığın yüksəlişinin qlobal təzahürüdür. Bu tendensiyanı yalnız fərdi siyasətçilərin xarakteristikasına bağlamaq doğru olmaz; çünki bu dalğa Trampın ABŞ-dəki yüksəlişindən Bolsonaronun Braziliyadakı hakimiyyətinə və Modinin Hindistandakı siyasətinə qədər uzanır. Onların çoxunda, həmçinin Avropada müxtəlif sağ yönümlü hərəkatlarda da rast gəlinən bəzi ortaq cizgilər mövcuddur. Lakin Tramp bu cərəyanın dəyərlərini ən dolğun şəkildə təcəssüm etdirən fiqur olaraq qəbul edilir.

Tramp və müasir sağ qüvvələr iqtisadiyyatda bazarın sərbəstliyini müdafiə edir. Onlar böyük korporasiyaların vergilərdən azad olmasını və dövlət tənzimləmələrinin minimuma endirilməsini dəstəkləyirlər. Bu yanaşma iqtisadi artıma səbəb olsa da, eyni zamanda sosial bərabərsizliyi gücləndirir. Bu, xüsusilə ənənəvi enerji sahələrində özünü göstərir; çünki Tramp bu sektora tətbiq edilən tənzimləmələrin azaldılmasını dəstəkləyir. ABŞ-nin hərbi-sənaye kompleksi və bir sıra nəhəng korporasiyalar da Trampın bu siyasətini dəstəkləyənlər sırasındadır. İlon Mask kimi simaların isə onun yeni administrasiyasında mühüm rol oynayacağı ehtimal edilir.

Trampın təklif etdiyi vergi endirimləri və sərbəstləşmə tədbirləri ABŞ-nin ümumi daxili məhsulunu artırmağa yönəldilsə də, bu tədbirlər adi amerikalıların rifahında ciddi bir dəyişiklik yaratmaya bilər. Əksinə, belə bir iqtisadi mühitdə çalışan işçilərin məşğulluğu daha qeyri-sabit olur, çünki dövlət müəssisələrin əmək münasibətlərində sərbəstliyini müdafiə edir və sosial dəstəkləri azaldır. Eyni zamanda, əhalinin zəngin təbəqələrinin varidatı artır, dövlət isə tibbi xidmət və təhsil kimi sosial proqramlara ayırdığı vəsaiti azaltmaq meyli göstərir.

Müasir sağ ideologiyaların digər önəmli cəhəti isə miqrasiyaya qarşı sərt siyasətdir. Tramp ABŞ-da qeyri-qanuni miqrasiya məsələsinə qarşı qətiyyətlə mübarizə aparmaq niyyətindədir. Bu siyasət xüsusən yerli amerikalılar arasında geniş dəstəyə malikdir; çünki onların fikrincə, miqrant axını iş yerlərinə və sosial təhlükəsizliyə təhdid yaradır. ABŞ-də təxminən 13 milyon qeyri-qanuni miqrantın varlığı qeyd olunur və onların deportasiyası ciddi polisləşmə tədbirləri tələb edəcəkdir.

Bu vəziyyətdə dövlətin daha sərt polisləşmə tədbirləri tətbiq edərək iqtisadi kursu dəstəkləmək və mümkün sosial narazılıqların qarşısını almaq üçün müvafiq tədbirlər görəcəyi ehtimal edilir. ABŞ tarixində buna bənzər hadisələr müşahidə olunub; XX əsrin əvvəlində müxtəlif işçi təşkilatları dövlətin repressiv tədbirləri ilə üzləşmişdi.

Trampın iqtisadi siyasətində proteksionizm mühüm yer tutur. ABŞ-nin daxili bazarını qorumaq üçün müəyyən məhsulların idxalına 10 faizdən yüksək rüsumlar tətbiq etmək planlaşdırılır. Xüsusilə Çin mənşəli məhsullara qarşı 60 faiz rüsum tətbiq etməklə Tramp ölkənin istehsal sektorunu dəstəkləmək və yeni iş yerləri yaratmaq istəyir. Bununla o, "Amerikanı yenidən böyük etmək" şüarını dirçəltmək niyyətindədir. Trampın iqtisadi siyasəti ABŞ-nin 1950-ci illərdəki çiçəklənmə dövrünü təkrarlamağa cəhd edir.

Çinə qarşı bu sərt mövqe yalnız iqtisadi müstəvidə deyil, həm də geosiyasi sahədə özünü göstərir. ABŞ, xüsusilə də Trampın rəhbərliyi altında, Çinin iqtisadi gücünün artmasından narahatdır. Çinin iqtisadi yüksəlişi ilə yanaşı hərbi gücünü artırması Vaşinqtonda narahatlıq doğurur. Bu baxımdan Trampın administrasiyası Tayvanın müdafiəsinə və Çinin gücünü məhdudlaşdırmağa üstünlük verəcək.

Trampın xarici siyasətində İsraillə sıx əməkdaşlıq və İran əleyhinə mövqe əsas yer tutur. İranın nüvə silahına nail olması ehtimalı Trampın administrasiyasını bu ölkəyə qarşı hərbi tədbirlərə əl atmağa sövq edə bilər. Eyni zamanda, Tramp Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğana müəyyən simpatiya ilə yanaşır və bu da ABŞ-Türkiyə əlaqələrinin inkişafına təsir göstərə bilər.

Tramp administrasiyası dövlət aparatında əsaslı kadr dəyişiklikləri həyata keçirmək niyyətindədir. "Layihə - 2025" adı ilə tanınan islahat planı çərçivəsində dövlət orqanlarında 50 minə yaxın yeni təyinat həyata keçirilməsi gözlənilir. Bu təyinatlar Trampın strategiyasının bir hissəsi olaraq prezidentin səlahiyyətlərini gücləndirmək və dövlət aparatında daha çox nəzarət əldə etmək üçün nəzərdə tutulub. Trampın məqsədi dövlətin idarəetmə modelini dəyişdirərək prezidentin hakimiyyətini artırmaqdır.

Bu addımlar ABŞ-nin idarəetmə sistemində tarixi dəyişikliklərə səbəb ola bilər və bəzi tənqidçilərin fikrincə, ABŞ-ni avtoritar bir dövlətə çevirmək potensialına malikdir. Bununla yanaşı, ölkədəki müxtəlif müxalif qüvvələr, o cümlədən liberal idarəetmələr, bu cür dəyişikliklərə qarşı müqavimət göstərməyə hazırdır.

Trampın prezidentlik uğuru bir çox səbəblərlə əlaqədardır, o cümlədən Bayden administrasiyasının iqtisadi siyasətindən narazılıq və cəmiyyətin solçuluğa olan məyusluğu. Amerika cəmiyyəti, xüsusilə aşağı təbəqə, inflyasiya və qiymət artımları ilə qarşılaşarkən, sosial-mədəni eksperimentlərə daha az maraq göstərir və sağçı qüvvələri dəstəkləməyə üstünlük verir. Beləliklə, Trampın qələbəsi təkcə ABŞ-də deyil, həm də qlobal miqyasda sağ dalğanın güclənməsinə bir nümunədir.

Beləliklə, Tramp yanvar ayında öz prezident səlahiyyətlərini icra etməyə başladıqdan sonra ABŞ-nin yeni bir dövrə qədəm qoyacağı ehtimal edilir. Bu dövrün əsas meyarı isə Amerika maraqlarının praqmatik çərçivədə qorunması olacaq.

Elçin Alıoğlu
TREND

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:200
embedMənbə:https://news.milli.az
archiveBu xəbər 07 Noyabr 2024 14:21 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see300

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see297

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see292

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see275

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see274

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see268

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see266

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see247

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see232

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see216

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see215

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see213

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see209

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see203

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see199

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see192

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see188

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see187

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri