Tramp Putinə müharibə ilə bağlı SON ŞANS VERDİ Kreml tətiyi basacaq, yoxsa…? KONKRET

Donald Tramp ötən həftə Rusiya və Ukrayna müharibəsi ilə bağlı sərt çıxış edəcəyini vəd etmişdi. Bu çıxışı o, NATO-nun yeni baş katibi Mark Rütte ilə ictimai görüşündə etdi. Amma bu çıxış gözlənildiyi qədər sərt olmadı – əksinə, bir sıra maliyyə və siyasi mesajlarla müşayiət olundu.

KONKRET.az xəbər verir ki, çıxışdan sonra panikaya düşən Rusiya fond bazarı dirçəldi və 2%-dən çox artım göstərdi. Trampın əsas mesajı: artıq Ukraynaya silah üçün pulu Avropa ödəyəcək. ABŞ-ın onun dövründə Ukraynaya “350 milyard dollar xərclədiyini” bildirsə də, əsl rəqəm təxminən 130 milyarddır. Üstəlik, 2024-cü ilin əvvəllərindən bəri Avropa ölkələri ABŞ-dan daha çox – 72 milyard avro dəyərində hərbi yardım edib (ABŞ – 65 milyard dollar).

Tramp çıxışı zamanı Putinə münasibətdə yenə də ehtiyatlı, lakin hörmətli ton saxladı. Rus liderini “sərt adam” adlandırdı, amma onu aldatmağın artıq keçməyəcəyini söylədi. Əvəzində Vaşinqtonun Rusiyaya qarşı 50 günlük “möhlət” verdiyini bəyan etdi – əgər bu müddətdə atəşkəsə dair razılaşma əldə olunmasa, Rusiya və onun ticarət tərəfdaşlarına qarşı 100%-lik ikincili gömrük rüsumları tətbiq ediləcək. Tramp qeyd edib ki, bu addım Konqresin razılığını tələb etmir. Halbuki Konqresin 500%-lik yeni sanksiya layihəsini isə artıq “mənasını itirmiş” adlandırıb.

Maraqlıdır ki, bu 50 günlük möhlətin, yəni sentyabrın əvvəlinədək olan dövrün seçilməsi ilə bağlı medianın versiyası var: guya 3 iyulda Putinlə Tramp arasında gizli danışıq olub və rus lider bu müddətdə böyük hücum planlaşdırdığını deyib. Tramp isə bu məlumatı Makrona ötürüb, o isə – adəti üzrə – “sızdırıb”.

Patriot kompleksləri və silah tədarükü

Trampın çıxışında əsas silah komponenti kimi Patriot hava hücumundan müdafiə sistemləri qeyd olundu. O bildirib ki, Ukraynaya 17 Patriot kompleksi tədarük ediləcək və bu dərhal başlayacaq. Amma bu bəyanatın reallığı sual altındadır: hazırda Ukraynada 7 belə sistem var, Zelenski maksimum 10 istəyirdi. Dünyada cəmi 180 Patriot kompleksi mövcuddur, 94-ü NATO ölkələrindədir və istehsalı illərlə çəkir. Hazırda yalnız Almaniya və Norveç 3 sistem verməyə razıdır, digər Avropa ölkələri isə hələlik 1–2 kompleks müzakirə edir.

İlkin silah paketi NATO xətti ilə 10 milyard dollar dəyərində ola bilər. Buraya qısa mənzilli raketlər, haubitsalar və orta mənzilli “hava-hava” raketləri daxil olacaq. ABŞ-ın bəzi KİV-ləri yazır ki, Tramp Ukraynaya JASSM tipli “hava-yer” qanadlı raketlərinin verilməsini də nəzərdən keçirir. Bu raketlər bazada 370 km, təkmilləşdirilmiş versiyada isə 900 km məsafəyə qədər hədəfləri vurur və Moskva, Volqaboyu, Krım və Novorossiyskə qədər ərazilər hədəf ola bilər.

Tramp bu çıxışında dondurulmuş Rusiya aktivlərinin müsadirəsindən danışmadı, baxmayaraq ki, bu ideyanı Konqresdə bəzi respublikaçılar irəli sürürdü. Ekspertlər hesab edir ki, belə bir addım ABŞ-Rusiya münasibətlərində keyfiyyətcə yeni və gərgin bir mərhələ yaradardı.

NATO vasitəsilə silah necə alınacaq?

NATO-nun öz büdcəsi cəmi 4,6 milyard dollardır, vəsait əsasən struktur xərcləri üçün nəzərdə tutulub. Alyansın özü silah ala bilməz. Plan budur ki, Avropa ölkələri xüsusi hesablar açacaq, bu hesablara Trampın adamları – ABŞ-ın NATO-dakı nümayəndəsi Metyu Uitaker və Avropadakı ABŞ qoşunlarının komandanı general Aleksus Qrinkeviç nəzarət edəcək. Toplanan pullar ABŞ silah istehsalçılarına yönləndiriləcək.

Trampın danışıqlar komandası dəyişir

Hazırda Trampın Ukrayna üzrə xüsusi nümayəndəsi kimi Kit Kellog Kiyevdədir. O, “sülh danışıqlarına” rəhbərlik edəcək. Əvvəllər bu funksiyanı S. Uitkoff yerinə yetirirdi və Kreml onunla ünsiyyətdən daha razı idi. Lakin Kellog hələ ki, Kiyevin ərazi güzəştlərinə getməsini açıq dəstəkləməyib. Onun, eləcə də Trampın üstünlük verdiyi ssenari: münaqişənin cəbhə xətti üzrə dondurulmasıdır. Əsas sual: 50 gün sonra bu cəbhə xətti haradan keçəcək?

Müşviq Tofiqoğlu

KONKRET.az