Tramp Qrenlandiyanı niyə istəyir? RƏYLƏR

Son günlər ABŞ-nin Qrenlandiya ilə bağlı iddiaları yenidən gündəmə gəlib.

Tramp administrasiyası Vaşinqtonun adaya nəzarət etməsinin beynəlxalq təhlükəsizlik üçün vacib olduğunu vurğulayır.

Məhz yüksək səviyyəli amerikalı rəsmilərin Qrenlandiyaya səfəri də bu marağın ciddi olduğunu göstərir.

Maraqlıdır, Tramp Qrenlandiyanı niyə istəyir?

Mövzu ilə bağlı politoloq Xəyal Bəşirov "Cebheinfo.az"-a açıqlamasında bildirib ki, əslində, bu, yalnız Donald Trampın istəyi deyil, bu həm də ABŞ-nin 19-cu əsrdən bu yana dünyada güc olmaq arzusu ilə bağlı olduğu bir məsələnin davamıdır:

"Qrenlandiya 19-cu əsrdən başlayaraq ABŞ-nin nəzərdə tutduğu ərazilərdən biridir və bu məqsəd 20-ci əsrin ortalarında da ABŞ-ın sabiq prezidentlərindən biri, Harley Truman tərəfindən də ifadə olunmuşdur.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra Harley Truman Qrenlandiyanın strateji əhəmiyyətini vurğulamışdı. Həmçinin, 2019-cu ildə Donald Tramp, hələ ilk prezidentlik dövründə bu istəyini açıqlamışdı. İndi isə bu məqsədin irəlilədilməsi bir daha göstərir ki, bu, yalnız Trampın şəxsi arzusundan ibarət deyil, ümumilikdə ABŞ-nin xarici siyasətinin əsasını birmənalı olaraq, milli maraqları təşkil edir.

Qrenlandiya təxminən bir neçə 10 min insanın yaşadığı, 2 milyon kvadratkilometrdən böyük bir ərazidir. Bura sərvətlərlə zəngindir və şimal qütbünə yaxın olması, Rusiya və digər dövlətlərin sualtı gəmilərinin və peyk görüntülərinin izlənməsi üçün strateji imkanlar yaradır. Bu baxımdan, ABŞ üçün bu ərazi yalnız iqtisadi deyil, həm də hərbi baxımdan son dərəcə vacibdir".

Politoloq qeyd edib ki, Trampın bu məsələyə yanaşması beynəlxalq hüququn prinsiplərinə zidd olaraq, bir ölkənin ərazisini ilhaq etmək məqsədi güdür:

“Bu isə ABŞ-nin imperialist siyasətinin bir təzahürüdür. Hazırda ABŞ dünyada dollar və digər iqtisadi vasitələrdən istifadə edərək, faktiki olaraq bir çox ölkəni təsir altına almaqda davam edir. Lakin indi, açıq şəkildə bəzi ərazilər üzərində iddialar irəli sürür.

Bu, təkcə Qrenlandiya ilə bağlı deyil, həm də Kanada kimi ABŞ-nin ən yaxın müttəfiqlərindən biri olan, NATO üzvü olan və ərazisində 40 milyonluq əhali yaşayan bir ölkəyə də aiddir. Hətta ABŞ-nin bu cür ərazi iddialarını sürməsi, dünya miqyasında ciddi siyasi narahatlıqlara səbəb ola bilər.

Danimarka ilə müttəfiq olan ABŞ, bu ərazinin gələcəyini müəyyən etməkdə çətinliklərlə üzləşir. ABŞ-nin Qrenlandiya üzərində hər hansı bir təsir qurmağa çalışması, hərbi deyil, daha çox iqtisadi, siyasi və diplomatik üsullarla həyata keçirilə bilər. Lakin Danimarka və digər dövlətlər bu cür addımlara qarşı çıxa bilərlər.

Bu günə qədər, ABŞ-nin digər dövlətlərə ərazi iddiaları ilə bağlı reaksiyalarını gücləndirməsi, dünya siyasi düzənini pozmağa və gərginliklər yaratmağa səbəb ola bilər. Əgər bu iddialar reallaşarsa, bu, birbaşa 3-cü Dünya müharibəsinin başlanğıcı ola bilər. 

Çünki bu cür ərazi mübahisələri böyük bir beynəlxalq qarşıdurma və xaosun yaranmasına gətirib çıxara bilər. Nəticə etibarı ilə ABŞ-nin bu cür iddiaları, yalnız geopolitik maraqlarla bağlı deyil, həm də qlobal güc mübarizəsi ilə əlaqədardır və bu, dünya siyasi düzənində ciddi dəyişikliklərə səbəb ola bilər".

Politoloq İlqar Vəlizadə isə qeyd edib ki, Trampın bu açıqlamaları onu göstərir ki, Amerika siyasi elitasında müəyyən qruplar var və onlar da Qrenlandiyanı əldə etməkdə maraqlıdır:

"Yəni, bu ada həm fiziki, həm iqtisadi, həm də strateji baxımdan ABŞ üçün vacib hesab edilir. Digər tərəfdən, burada hərbi-siyasi maraqlar da açıq şəkildə görünür. Bütün bu amillər üst-üstə düşərək müəyyən bir siyasətin formalaşmasına səbəb olur.

Bu siyasətin əsas məqsədi Qrenlandiyanı bir şəkildə ABŞ-nin siyasi, hərbi və iqtisadi təsiri altına almaqdır. Lakin bunun konkret forması hələ müəyyən edilməyib. Ada birbaşa ABŞ-a tabe ola bilər və ya rəsmi olaraq müstəqil qalsa da, faktiki olaraq ABŞ-dən kritik dərəcədə asılı vəziyyətdə ola bilər.

Bildirim ki, məhz dünya təcrübəsində buna bənzər Puerto-Riko nümunəsi var. Hazırda Puerto-Riko ABŞ-nin ərazisi sayılmır, lakin Vaşinqtonun ciddi təsiri altındadır. Qrenlandiya üçün də oxşar bir model nəzərdən keçirilə bilər".

O bildirib ki, bu məsələnin necə həll olunacağını indidən söyləmək çətindir, çünki söhbət uzunmüddətli bir tendensiyadan gedir:

"Ola bilər ki, Trampın prezidentliyi dövründə bu planlar tam gerçəkləşməsin. Lakin görünən odur ki, ABŞ elitası bu məqsədə doğru irəliləyəcək. ABŞ-nin siyasətinin formalaşması və onun prioritetlərinin müəyyən edilməsi prosesində Qrenlandiya məsələsi əsas mövzulardan biri olacaq. Tramp hesab edir ki, hakimiyyətdə kim olursa olsun, bu siyasət həyata keçirilməlidir".

Səbinə Uğur
"Cebheinfo.az"