Tramp təftişə başladı. ABŞ Ermənistan Xartiyası necə olacaq?

Amerika Birləşmiş Ştatlarının 47-ci prezidenti Donald Tramp dünən öz səlahiyyətlərinin icrasına başladı. Dünya mediasının diqqəti dünən Trampın inaqurasiya mərasimindəki çıxışına yönəlmişdi.

Bu çıxışda verilən mesajlar hələ uzun müddət çək-çevir ediləcək. Tədbirdə dünyanın texnoloji liderləri də iştirak edirdi. Bəzilərinə görə bu çıxış aqressiv, bəzilərinə görə utopist idi. Ancaq bütün bu mesajlarında Tramp, əslində, bir fikri vurğulamağa çalışıb: Amerikanı güclü etmək. Həm də o, Amerikanı "yenidən" gücləndirməkdən danışır. Yəni Amerika Bayden hakimiyyəti dövründə zəifləyib, geriləyib, indi onu YENİDƏN əvvəlki qüdrətinə qovuşdurmaq lazımdır deyə işarə verir.

Görünən odur ki, ABŞ-ın yeni prezidenti özündən əvvəlki administrasiyanın qərarlarına təftişçilik mövqeyindən yanaşır. Prezidentliyinin ilk günündə Donald Tramp sələfi Co Baydenin imzalamış olduğu 78 sərəncam və memorandumu ləğv edib. O cümlədın, ABŞ-ın xarici yardımlarının məqsədəuyğunluğunu da araşdırmaq üçün üç aylıq moratorium qoyub. Bu da çox maraqlı addımdır. ABŞ Co Baydenin dövründə ən çox yardımı, təbii ki, Ukraynaya ayırıb. Məqsəd də özünün səbəb olduğu müharibəni "sonuncu Ukraynalı qalana qədər" davam etdirmək üçün Ukraynanı silahlandırmaq olub. Ancaq Trampın təyin etdiyi dövlət katibi Marko Rubio Senatdakı çıxışında Rusiya-Ukrayna müharibəsini dayandırmağın vacibliyini izah edərkən maraqlı bir fraza işlədib: "məsələ ondadır ki, Ukraynanın silahı tükənmir, Ukraynalılar tükənir".

ABŞ-ın xarici yardımlarından söz düşmüşkən, 2024-cü ilin payızında Co Bayden administrasiyası Ermənistana maliyyə yardımını iki dəfədən çox artıraraq 250 milyon dollara çatdırıb. Əvvəlki ildə 120 milyon dollar ayırmışdılar. Əgər ABŞ-ın ayırdığı xarici yardımların məqsədəuyğunluğu araşdırılırsa, çox güman ki, Ermənistana ayrılan bu 250 milyon dollarla bağlı araşdırma vacibdir. Çünki nəticədə bu yardım da, ABŞ-Ermənistan strateji tərəfdaşlıq xartiyası da əslində Cənubi Qafqazda yeni müharibə ocağını alovlandırmağa yönəlib. Əgər Tramp administrasiyası, doğrudan da, müharibələri dayandırmaq istəyirsə, Amerikanın müharibələrə xərclədiyi maliyyə vəsaitlərini havaya sovrulmuş pullar hesab edirsə (ki, bu, doğrudan da, belədir), onda ABŞ-ın Ermənistana dəstəyi də, yəqin, sorğulanacaq. O cümlədən, hərbi dəstəyi. Vaşinqtonun İrəvana verdiyi hər bir ABŞ dolları Cənubi Qafqazı müharibəyə yaxınlaşdırır. Məlum xartiyaya əsaslanaraq, ABŞ Ermənistana "sərhəd təhlükəsizliyi" adı altında hərbçilər göndərir, bu ölkədə Amerikanın hərbi bazasını yaratmağa çalışır. Hər halda Baydenlə Blinkenin planı belə idi. Tramp NATO-ya Amerikanın yardımını azaltmağı planlaşdırırsa, onda hansı məntiqlə Ermənistana yardım artmalıdır?! Məgər Ermənistan ABŞ üçün NATO-dan, Avropa İttifaqından, Almaniyadan, Böyük Britaniyadan daha vacib ölkədir?! Xeyr. Onda tamamilə məntiqli olar ki, Vaşinqton Ermənistana da havayı pul xərcləməkdən vaz keçsin. Çünki İrəvan Vaşinqtona, Brüsselə arxalanıb, bölgədə yeni müharibə hazırlığı görür. Prezident Tramp üçün Ukrayadakı davam edən müharibəni dayandırmaqdan daha asan olan Cənubi Qafqazda Ermənistanın hazırladığı (hazırlaşdığı) müharibəni dayandırmaqdır. Bu il yanvarın 14-də Co Bayden hökuməti ilə Ermənistan arasında imzalanmış strateji tərəfdaşlıq xartiyası əslində Ermənistanı Azərbaycanla yeni müharibəyə həvəsləndirmək, təhrik etmək cəhdi idi. Bu ssenari reallaşarsa, Türkiyə Azərbaycanı müdafiə edəcək. Rusiya və İran da kənarda qalmayacaq. Bu da daha genişmiqyaslı toqquşma demək olar.

Ukraynada Rusiyanı dayandırmaq üçün Vladimir Putinlə - Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin həbsinə order verdiyi prezidentlə görüşməkdən belə çəkinməyən Tramp Cənubi Qafqazda daha bir müharibənin başlanmasına "yaşıl işıq" yandıracaq?! İnandırıcı görünmür. Qəzzada atəşkəsə nail olan Tramp Qafqazı atəşin içinə atar?! Məntiqsiz gəlir. Həm də Amerikanın öz maraqlarına diametral tərsdir.

Odur ki, məntiqlə Blinkenlə Mirzoyanın imzaladığı məlum xartiya da denonsasiya edilməlidir. Amerikanın Ermənistana verdiyi maliyyə yardımı, hərbi yardım Vaşinqtonun öz əleyhinə işləyən faktorlardır. Ermənistana ən böyük yaxşılıq onu Azərbaycanla sülhə mane olan faktorları aradan qaldırmağa sövq etməkdir. Əks halda sülh danışıqları adı altında vaxt uzadıb silahlanan və bölgədə yeni hərbi toqquşmalara hazırlıq görən Ermənistan ABŞ-a əlavə başağrısı gətirəcək. Amerika vergi ödəyicilərinin pulu Ukraynadakı müharibəyə xərcləndi, ya Ermənistanı silahlandırmağa, heç fərq yoxdur. Forma fərqli olsa da, mahiyyət eynidir: Amerikanın pulları mənasız müharibələrdə, sadəcə, havaya sovrulub gedir. O qədər!

Bahəddin Həzi, bizimyol.info