Tramp və Putin sanki Ukraynanı artıq bölüblər RƏY

Liderlər tez zamanda postmüharibə dövrünə qədəm qoymaq istəyirlər

Rusiya və ABŞ Ər-Riyadda sanksiyaların ləğvi məsələsini müzakirə etməyib, müzakirələr hələ bu mərhələyə çatmayıb. Bunu ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio jurnalist Ketrin Herricə müsahibəsində deyib. O bildirib ki, Rusiya və ABŞ ərazi məsələlərini müzakirə etməyib, görüşün məqsədi fərqli idi: "ABŞ-nin xoşuna gəlsə də, gəlməsə də, Rusiya əsas regionlarda nüfuzu olan qlobal güc olaraq qalır. ABŞ Rusiyanın nüvə potensialını nəzərdən qaçıra bilməz, Moskva ilə dialoq lazımdır. Bayden dövründə ABŞ Rusiya ilə kontaktı itirdi, bu, hətta soyuq müharibənin qızğın çağında belə olmamışdı. Tramp bəzi hallarda haqlı olaraq Zelenskidən narazıdır". Rubio əlavə edib ki, Trampla Putinin görüşü razılaşma üzrə irəliləyişdən asılıdır. O, Səudiyyə Ərəbistanında rusiyalı həmkarı Sergey Lavrovla Amerika və Rusiya prezidentləri Donald Tramp və Vladimir Putin arasında mümkün görüşü müzakirə etdiyini təsdiqləyib. ABŞ-nin baş diplomatı əlavə edib ki, mümkün görüş sövdələşməyə əsaslanan görüş olmalıdır, bu halda o baş tuta bilər. ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessent deyib ki, Rusiyaya qarşı sanksiyaların yumşaldılması danışıqlar mövzusu ola bilər. Onun sözlərinə görə, Vaşinqton Rusiyanın danışıqlara hazır olmasından asılı olaraq, sanksiyaları ya sərtləşdirə, ya da zəiflədə bilər. O xatırladıb ki, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin ABŞ Prezidenti Donald Trampın yanlış məlumatlandırılması (xüsusən də Zelenskinin reytinqi barədə) ilə bağlı son şərhləri uyğun deyil və ABŞ-Ukrayna münasibətlərini mürəkkəbləşdirib. Nazir vurğulayıb ki, Zelenski Münhen Təhlükəsizlik Konfransından əvvəl onu Ukraynanın mineral ehtiyatlarına hüquqların ABŞ-yə ötürülməsi ilə bağlı 500 milyard dollarlıq saziş imzalayacağına inandırıb, lakin bunu etməyib. Bessent hesab edir ki, razılaşma Trampın müharibəni bitirmək üçün “zərif” planının əsasını qoyacaqdı: “Ardıcıllıq belə olmalı idi: ukraynalıları iqtisadi əlaqələr vasitəsilə ABŞ-yə yaxınlaşdırmaq, amerikalıları, Amerika ictimaiyyətini inandırmaq, onların dəstəyini almaq. Sonra ruslara dəqiq mesaj vermək: masaya oturun, əgər bizə lazım olsa, sanksiyaları gücləndirəcəyik”.

Avropa Parlamentinin finlandiyalı deputatı, qurumun Xarici Əlaqələr Komitəsinin üzvü Mika Atola bildirib ki, ABŞ faktiki olaraq Avropaya ultimatum verərək, ona Ukraynanın təslim olması şərtləri ilə razılaşmaq üçün üç həftə vaxt verib: “ABŞ bizə Ukraynanın təslim olmasının şərtlərini razılaşdırmaq üçün üç həftə vaxt verdi”. Onun sözlərinə görə, Avropa İttifaqı bunu etməsə, ABŞ qoşunlarını Avropadan çıxaracaq. “Tramp Rusiyanın indi və gələcəkdə təhlükəsizlik problemlərini prioritet hesab edir”. Fransa Prezidenti Emmanuel Makron amerikalı həmkarı Donald Trampın Ukrayna liderini “diktator” adlandırdığı qalmaqallı bəyanatını rədd edib. O deyib ki, Zelenski legitimdir və Rusiya lideri Vladimir Putindən fərqli olaraq azad sistemin seçilmiş prezidentidir: “Bu, uzun müddətdir rəqiblərini öldürən və seçkiləri manipulyasiya edən Vladimir Putinə aid deyil”. Fransa prezidenti Ukraynada hərbi vəziyyətə görə seçkilərin keçirilə bilməyəcəyini vurğulayıb və qeyd edib ki, seçkilərin keçirilməsi üçün davamlı sülh zəruri şərtdir.

Kanadanın Baş naziri Castin Trüdo da deyib ki, Ukraynanın təhlükəsizliyi təmin olunmasa, Avropada dayanıqlı sülhə nail olmaq mümkün deyil. Trüdo hesab edir ki, münaqişəni həll etmək üçün aparılan istənilən müzakirədə Ukrayna masa arxasında təmsil olunmalıdır. Prezident V.Zelenski isə ABŞ ilə "investisiyalar və təhlükəsizlik" məsələləri ilə bağlı razılaşma imzalamağa hazır olduğunu deyib. ABŞ Prezidnetinin xüsusi nümayəndəsi Kit Kelloqla görüşünün detallarından danışan Ukrayna rəhbəri qeyd edib ki, görüşdə savaş meydanındakı vəziyyət ətraflı müzakirə edilib: "Əsirlərimizi necə geri qaytara biləcəyimizdən danışdıq. Ukrayna ABŞ Prezidenti ilə investisiyalar və təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı razılaşmalara hazırdır".

Bakı Politoloqlar Klubunun rəhbəri, siyasi elmlər namizədi Zaur Məmmədov deyib ki, Tramp və administrasiyası tərəfindən verilən bəyanatlar dəqiqliklə Rusiya prezidentinin bugünədək dedikləri ilə üst-üstə düşür. Analitikə görə, ümumiyyətlə, Tramp administrasiyası və Putin arasında Ukraynanın gələcəyi ilə bağlı ortaq baxış var: 

"Sanki Ukraynanı artıq bölüblər və tez zamanda postmüharibə dövrünə qədəm qoymaq istəyirlər. Ukrayna Prezidenti Zelenski haqlı olaraq sual edir ki, Kiyevin iştirakı olmadan Rusiya ilə necə danışıqlar aparıla bilər? Trampın cavabı isə odur ki, Zelenskinin legitimliyi yoxdur, onu ölkədə cəmi 4 faiz dəstəkləyir. Əlbəttə, bu, müəyyən suallar yaradır. Düzdür, ukraynalılar artıq müharibədən beziblər. Ələlxüsus, gənclər, qadınlar müharibənin davam etməsini istəmirlər. Hətta Ukraynanın şərq hissəsinin və Krımın hələlik Rusiya tərəfində qalmasına razıdırlar. Yetər ki, müharibə bitsin. Amma mövzu başqadır. Təbii ki, istənilən ölkədə ictimaiyyət savaşın uzanmasını, davamlı olmasını arzulamır, daha çox sülhü istəyirlər. Həm də nəzərə alaq ki, Tramp əvvəldən bütün dünyanı xəbərdar etmişdi ki, bu müharibədə günahkar Rusiya, Putin yox, məhz Ukrayna rəhbəri Zelenskidir. Tramp deyirdi ki, Putini müharibəyə vadar etdilər".

Ekspert əlavə edib ki, ABŞ-nin vitse-prezidenti D.Vens Münhendə elə üslubda çıxış etdi ki, sanki Amerika və Avropa İttifaqı müttəfiq deyillər: 

"Halbuki, həmin toplantıda Avropa liderləri iştirak edirdi və Vens ABŞ-nin birinci adamı yox, vitse-prezidenti idi. Amma buna baxmayaraq, çox üstdən-aşağı tonda danışırdı. Deməli, Trampla Putin arasında Avropanın gələcəyi ilə bağlı da fikir formalaşıb. Onlar hesab edirlər ki, Avropada aparıcı ölkələrin liderləri dəyişməlidir. Nəhayət, liberal-sol, liberal-mərkəz ideologiyasının yerinə, mühafizəkar sağçılar hakimiyyətə gəlməlidirlər. Bu istiqamətdə ABŞ əməli addımlar atmağa başlayıb. Baş verənlər çox ciddidir. Tramp və Zelenski arasında söz atışması, gərginlik göstərir ki, burada ABŞ-Ukrayna danışıqlarının effektivliyindən söhbət gedə bilməz. Mənə elə gəlir ki, Trampın Zelenskidən ümumiyyətlə zəhləsi gedir və onu qəbul etmək niyyətində deyil".