Trampın ərazi iddiaları: Geosiyasi maraqların müdafiəsi, yoxsa...

ABŞ prezidenti Donald Trampın Panama kanalı ilə bağlı son açıqlamaları beynəlxalq gündəmdə yeni müzakirələrə yol açıb.

Tramp vəzifəyə gəldikdən sonra Endryus Birgə Bazasında jurnalistlərə verdiyi ilk bəyanatında kanalın Çin tərəfindən idarə olunduğunu iddia edərək, ABŞ-nin onu geri alacağını vurğulayıb. Buna cavab olaraq Panama Prezidenti Xose Raul Mulino Trampın sözlərini təkzib edib və kanalın Panamaya məxsus olduğunu bildirib. Bu açıqlamalar fonunda Panama kanalının strateji əhəmiyyəti və Çin-ABŞ münasibətləri bir daha diqqət mərkəzinə düşüb.

Panama kanalının taleyi necə olacaq? Bu addımlar niyə atılır?

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən politoloq Elçin Xalidbəyli bildirib ki, Donald Tramp tək bu istiqamətdə yox, bir çox istiqamətlərdə rəqib dövlətlərə hücumlara başlayıb:

"O, hakimiyyətə gəlməmişdən əvvəl, xüsusilə də seçki kampaniyası dövründə bu istiqamətdə müxtəlif mesajlar verib və ABŞ-nin qlobal mövqeyini gücləndirməyə yönəlmiş ritorika ilə çıxış edib. Lakin vəzifə səlahiyyətlərini icra etməyə başladıqdan sonra bu mövzuda konkret addımları artır, ABŞ-nin geosiyasi maraqlarını açıq şəkildə müdafiə etməyə başlayıb. Artıq Tramp administrasiyası təkcə Panama kanalına deyil, Kanadaya qarşı ərazi iddiaları irəli sürür, Arktika regionunda təsirini artırmağa çalışır və hətta Qrenlandiyanın ABŞ-yə birləşdirilməsi məsələsi də gündəmə gətirilir. Trampın bu cür addımları onun administrasiyasının xarici siyasətdə sərt və iddialı mövqe sərgilədiyini göstərir".

Elçin Xalidbəyli: Ağ Ev rəhbəri mövqeyini açıq şəkildə ifadə edir

Onun sözlərinə görə, Panama kanalı ilə bağlı problemin yaranması məsələsində bir çox nüanslar var:

"Çinin bu ərazini uzunmüddətli icarəyə götürməsi ABŞ-ni aqressivləşdirir və Vaşinqton bunu öz geosiyasi maraqlarına təhdid kimi görür. Amerika administrasiyası hesab edir ki, Panama kanalı ölkənin əsas beynəlxalq rəqibi olan dövlətin nəzarətində olmamalıdır, çünki bu, Çin üçün həm iqtisadi, həm də hərbi üstünlüklər yarada bilər. Panamanın geostrateji əhəmiyyəti nəzərə alındıqda, ABŞ bu kanalın verdiyi imkanlardan tam şəkildə yararlanmaq istəyir və bölgədəki təsirini qorumağa çalışır. Bu səbəbdən Çin şirkətlərinin bölgədəki fəallığını məhdudlaşdırmaq və Panamaya təzyiqləri artırmaq üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə edilir. Donald Trampın sərgilədiyi mövqe də bunu açıq şəkildə nümayiş etdirir – o, Panama kanalının Çinə yox, məhz Panamaya verildiyini bəyan edərək, ABŞ-ın kanala yenidən nəzarət etməli olduğunu vurğulayır".

Politoloq ABŞ-nin Panama kanalına dair sərt mövqe tutacağının əvvəlcədən gözlənilən olduğunu vurğulayıb. Müsahibimizin fikrincə, Panama kanalı ətrafında baş verən bu gərginlik qlobal güc balansına təsir edən daha geniş qarşıdurmanın bir hissəsinə çevrilə bilər:

"Ağ Ev rəhbəri artıq bu mövqeyini açıq şəkildə ifadə edir və konkret addımlar atmağa başlayır. Bu isə beynəlxalq arenada ciddi müzakirələrə səbəb olmaqla yanaşı, ABŞ-nin həm Çin, həm də Latın Amerikası ölkələri ilə münasibətlərində yeni gərginliklər yarada bilər. Eyni zamanda, bu gərginlik təkcə Panama ilə məhdudlaşmır, çünki Vaşinqtonun Latın Amerikasında artan təsir uğrunda Pekinlə mübarizəsi daha da güclənə bilər. Bu proses regionda yeni siyasi bloklaşmalara yol aça və böyük güclər arasında nüfuz savaşını daha da kəskinləşdirə bilər. Çin isə öz növbəsində Latın Amerikasındakı iqtisadi və diplomatik təsirini möhkəmləndirmək üçün əks tədbirlər görmək məcburiyyətində qala bilər".

Əli Hüseynov