Trampın rüsum siyasəti aktivləşir: dünyaya necə təsir edədək?

ABŞ Prezidenti Donald Tramp yanvarın 20-də andiçmə mərasimindən bir qədər sonra Avropa İttifaqından idxal olunan mallara əlavə rüsum tətbiq etməyə başladı. Bu, bir çox ölkələr tərəfindən mənfi qarşılandı. Əksər ekspertlər bunun dünya iqtisadiyyatında böhrana səbəb ola biləciyini bildirdilər.

Sonrakı vaxtlarda Tramp ABŞ-yə idxal olunan mallara tətbiq edilən rüsumların yenidən artırılmasını istisna etməyib.

ABŞ Prezidentinin rüsum siyasəti yenidən aktivləşib.

Qeyd edilir ki, ABŞ avqustun 1-dən Avropa İttifaqı və Meksikadan gələn mallara 30 faizlik rüsum tətbiq edəcək.

Bu barədə ABŞ Prezidenti Donald Tramp "Truth Social" sosial şəbəkəsində məlumat verib: “2025-ci il avqustun 1-dən etibarən biz Avropa İttifaqından ABŞ-yə göndərilən mallara, sektoral rüsumlardan ayrı olaraq 30 faiz dərəcəsində gömrük rüsumu tətbiq edəcəyik".

ABŞ Prezidenti əlavə edib ki, oxşar tədbirlər Meksikaya da tətbiq olunacaq. Trampın bildirdiyinə görə, Avropa və ya Meksika səlahiyyətliləri öz tarifləri ilə cavab vermək qərarına gəlsələr, ABŞ onların məbləğini öz rüsumlarına əlavə edəcək.

Bildirək ki, bundan əvvəl Tramp Kanadadan gələn mallara 35 faizlik gömrük rüsumunun tətbiq ediləcəyini açıqlamışdı. O, kanadalı istehsalçıların öz istehsalını ABŞ-yə köçürə biləcəklərini və bundan sonra heç bir tarif olmayacağını vurğulayıb.

ABŞ-nin tətbiq etdiyi bu rüsum siyasətinin dünyaya təsirləri necə olacaq?

Bu istiqamətdə millət vəkilləri, iqtisadçılar fikirlərini “Xalq Cəbhəsi” ilə bölüşüb.

Qlobal ticarətdə yeni mərhələ

Milli Məclisin deputatı, iqtisadçı alim Vüqar Bayramov deyib ki, qarşılıqlı tariflər mexanizmindən sonra ABŞ-də rüsum siyasətinin genişləndirməsi müşahidə olunur: “Xüsusən də ABŞ-nin uzun müddət tərəfdaşı olduğu və güclü əməkdaşlıqla müşahidə olunduğu ölkələrə qarşı. O cümlədən Kanadaya, eləcə də Avropa İttifaqına qarşı yeni rüsumlar tətbiq edilməsi də, əslində qlobal iqtisadiyyatda və qlobal ticarətdə yeni bir mərhələdir”.

“Bu, qlobal iqtisadi artım tempinin azalmasına gətirib çıxara bilər”

Deputat əlavə edib ki, ilkin qiymətləndirmə ondan ibarətdir ki, qarşılıqlı tariflər qlobal ticarətə 350 milyard dollara yaxın ziyan vuracaq, yəni azalma ilə müşahidə olunacaq, amma rüsum siyasəti genişləndiyi üçün bu ziyanın məbləği daha da geniş ola bilər: “O baxımdan bütövlükdə qlobal iqtisadiyyat üçün bu tip rüsumların tətbiq edilməsi və qarşılıqlı olaraq rüsumların artırılması arzuolunan deyil. Sözsüz, bu kontekstdə vacib məqamlardan biri də bütövlükdə qlobal iqtisadiyyata və qlobal ticarətə bu rüsum siyasətin təsirlərinin minimumlaşdırılması istiqamətdə fəaliyyətlərin həyata keçirilməsidir. Amma birmənalı şəkildə ABŞ-nin rüsum siyasi təsdiq edir ki, bu qlobal iqtisadiyyat və qlobal ticarət üçün neqativ təsirlərə malik ola bilər və bütövlükdə qlobal iqtisadi artım tempinin də azalmasına gətirib çıxara bilər”.

“Rüsum ticarət üçün əlavə maneədir”

İqtisadçı ekspert Xalid Kərimli söyləyib ki, rüsumların tətbiqi inflyasiyanın artması riskini, dünya iqtisadi artımının azalması riskini yaradır və dünya iqtisadi artımı aşağı düşəcəyinə görə əmtəə bazarlarında qiymətlərə təzyiq formalaşdırır: “Rüsumların ən böyük neqativ tərəfi budur. Rüsum ticarət üçün əlavə maneədir. Əlavə maneə də ticarətin aşağı düşməsinə və ümumi ticari dövriyyənin azalmasına səbəb olur”.

“İşsizlik problemləri yarana bilər”

X.Kərimlinin sözlərinə görə, bu prosesdə bizi narahat ən böyük məsələ ondan ibarətdir ki, rüsumlar əmtəə qiymətlərinə təzyiq formalaşdırır, xüsusən neftin qiymətinin üzərində aşağı istiqamətdə təzyiq formalaşdırır: “Azərbaycana təsiri budur. Dünyaya təsiri qlobal iqtisadi artımın azalması, inflyasiyanın yüksəlməsidir. Çünki bu rüsumu bir ölkə tətbiq edəndə o biri ölkə də buna cavab verir. Qiymətlərin artması inflyasiyanın artmasına, sonra da faiz dərəcələrinin yüksəlməsinə, iqtisadi artımın azalmasına gətirib çıxarır. Təbii ki, iqtisadi artım azalırsa bu, sonradan işsizlik kimi problemləri yarada bilər”.

“Avropa Amerikaya daha çox mal satır, nəinki Amerikadan alır”

İqtisadçı Natiq Cəfərli Avropa ilə danışıqların hələ davam etdiyini söyləyib: “Çünki bu tariflərin avqustun 1-dən tətbiq olunması gözlənilir. Əgər 30 faizlik tarif tətbiq olunarsa və danışıqlar nəticə verməzsə, Avropa da Amerika mallarına adekvat olaraq rüsum tətbiq edə bilər. Amma məsələnin kökü ondan ibarətdir ki, Avropa Amerikaya daha çox mal satır, nəinki Amerikadan alır”.

“Dünya iqtisadiyyatında resessiya təhlükəsi yarana bilər”

İqtisadçının sözlərinə görə, Trampın istəyi odur ki, tariflər vasitəsilə Avropanı məcbur etsin ki, Amerikadan daha çox məhsul alsınlar və daha yüksək qiymətə alsınlar: “Yəni buna görə indi artıq danışıqlar sürətlənir. Əgər tarif müharibələri davam edəcəksə, uzunmüddətli olacaqsa, bu, təbii ki, dünya iqtisadiyyatında daralmaya səbəb ola bilər. Çünki qiymətlər artdıqca, inflyasiya yüksəldikcə istehlak azalır, istehlak azalırsa, istehsal da azalır. Yəni dünya iqtisadiyyatında bir resessiya təhlükəsi də yarana bilər”.

Röya İsrafilova