“Trampın Ukraynanın yeraltı sərvətləri ilə bağlı tələbi Afrika koloniyalarının bölüşdürülməsinə bənzəyir“ “The Washington Post“

"Bu məsələ Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətləri tam aydın olduqdan sonra müzakirə edilə bilər..."

Ötən həftə Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski Donald Tramp administrasiyasının Ukraynanın yeraltı sərvətlərinin 50 faizini ABŞ-a vermək tələbini rədd edib. Bu tələb ciddi mübahisələrə səbəb olub, çünki Ukraynaya göstərilən ABŞ yardımının davamlılığını təhlükə altına qoyur.

Ukrayna rəsmiləri alternativ bir təklifi nəzərdən keçirir. Bu təklif ABŞ-a təbii sərvətlərə çıxış imkanı verərkən, eyni zamanda Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətlərini gücləndirməyi nəzərdə tutur. Müzakirələrlə tanış olan mənbələr bildirir ki, Kiyev ölkənin strateji maraqlarını qoruyan bir razılaşma əldə etməyə çalışır.

Zelenski jurnalistlərə bildirib ki, o, təklifi onun yetərincə hazırlanmadığı üçün rədd edib: "Biz gəlirin necə bölüşdürüləcəyini təhlükəsizlik zəmanətləri tam aydın olduqdan sonra müzakirə edə bilərik. Hələlik isə bunu sənəddə görməmişəm". O, vurğulayıb ki, Vaşinqtonla bağlanacaq istənilən saziş ABŞ-ın təhlükəsizlik öhdəliklərini əhatə etməlidir.

Avropa diplomatik dairələrində bu təklif təkcə miqyasına görə deyil, həm də Kiyevin ABŞ-ın Rusiyaya qarşı dəstəyini təmin etmək məqsədilə kompromis axtarmasına görə narahatlıq doğurub. Ukraynalı rəsmilərdən biri istehza ilə bildirib ki, ölkə hətta ABŞ-a "kütləvi miqdarda Ukrayna yumurtası" tədarük etməyə hazırdır, çünki onların ABŞ-da qiyməti çox yüksəkdir.

Digər bir müşavir isə Tramp administrasiyasının tələblərinin həddindən artıq iddialı olduğunu qeyd edərək, vəziyyəti XVIII əsrdə Avropanın Afrika koloniyalarını bölüşdürməsi ilə müqayisə edib. Onun sözlərinə görə, belə bir saziş Ukraynanın yeraltı sərvətlərinin hasilat hüququnun ABŞ-a verilməsi ilə nəticələnə bilər, lakin onların real istifadəsinə dair heç bir təminat olmaya bilər.

"Məyusluq və etimadsızlıq"

Tramp daha öncə ABŞ-ın Ukraynanın yeraltı sərvətlərinə maraq göstərdiyini bildirib. Bu isə müəyyən çaşqınlığa səbəb olub, çünki Ukrayna bu elementlərin əhəmiyyətli ehtiyatlarına malik deyil.

"Ukrayna faydalı qazıntıların hasilatı sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığa ehtiyac duyur, çünki bu, gələcəkdə ədalətli və uzunmüddətli sülh üçün vacibdir. Razılaşma bütün tərəflər üçün sərfəli olmalıdır və təzminat kimi görünməməlidir", - İqtisadi Strategiya Mərkəzinin iqtisadçısı Vladimir Landa bildirib.

Ukraynalı rəsmilərin sözlərinə görə, Kiyev bu təklifi Zelenskinin Bessent ilə görüşündən cəmi dörd saat əvvəl alıb. ABŞ-ın maliyyə naziri Ukrayna prezidentinin onu dərhal imzalamasında israr etsə də, Zelenski bunu rədd edib.

Münhen danışıqları zamanı Zelenski ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vens və Dövlət katibi Marko Rubio ilə görüşüb. O, ABŞ administrasiyasının təqdim etdiyi sənədin hüquqi icra mexanizmlərinin olmadığını və sadəcə "qarşılıqlı anlaşma memorandumu"ndan ibarət olduğunu vurğulayıb. Ukrayna nümayəndələri alternativ variantlar irəli sürüb.

Zelenski ilk dəfə ABŞ-ı faydalı qazıntılar sektoruna cəlb etmək ideyasını ötən ilin sentyabr ayında Tramp ilə görüşündə irəli sürüb. O, Ukraynanın təkcə Vaşinqtonun deyil, həm də Avropa tərəfdaşlarının iştirakı ilə əməkdaşlıq etməkdə maraqlı olduğunu qeyd edib.

Avropa liderləri Tramp administrasiyasının Avropa ölkələrinin iştirakı olmadan Putinlə danışıqlar aparmaq planlarına qəzəbli reaksiya verib. Onlar qeyd edib ki, bu, Avropanın təhlükəsizliyinə birbaşa təsir göstərir. "Bu, Avropanın sərhədləri ilə bağlı məsələdir," - deyə İslandiya baş naziri Katrin Yakobsdottir bildirib.

ABŞ senatoru Lindsi Qrem isə vəziyyəti belə şərh edib: "Ukraynanın dəyəri var. Sözün əsl mənasında dəyəri var". O, bildirib ki, Ukraynanın yeraltı sərvətlərinin ABŞ-a verilməsi iqtisadi maraqlar yaradacaq və bu, "Putin üçün kabus olacaq". Lakin tənqidçilər Kiyevin əldə etdiyi yardımla müqayisədə 50 faizlik tələbinin qeyri-mütənasib olduğunu vurğulayır.

"Hazırda Ukraynanın strateji faydalı qazıntılar sektoruna sərmayə yatırmaq məntiqli ola bilər. Lakin Trampın ilkin təklifi qeyri-rasional, istismar xarakterli görünür və müharibəni dayandırmağa kömək etməyəcək. Bu, ABŞ-ın maraqlarını irəli aparmaq üçün pis bir üsuldur", -

Massaçusets Texnologiya İnstitutunun iqtisadçısı Saymon Conson bildirib. "Düşünürəm ki, Ukraynanın reaksiyası məyusluq və etimadsızlıq olacaq".