Transxəzər nəqliyyat dəhlizi səyahət müddətini 66 faizə qədər azalda bilər

Milli.Az Polşa mətbuatında dərc olunan məqaləni təqdim edir:
Dünya Bankı bildirir ki, Orta Dəhlizin inkişafı 2040-cı ilə qədər Asiya və Avropa arasında daş həcmini dörd dəfə artıra bilər. Bunun üçün 55 milyard dollardan çox sərmayə, dəmir yollarının və limanların modernləşdirilməsi, həmçinin sərhəd nəzarətinin və məlumat mübadiləsinin təkmilləşdirilməsi tələb olunur.

Transxəzər nəqliyyat dəhlizi 2040-cı ilə qədər Asiya ilə Avropa arasındakı daşımaların həcmini əhəmiyyətli dərəcədə artıra və yolda sərf olunan vaxtı nəzərəçarpacaq dərəcədə qısalda bilər. Lakin Dünya Bankının son hesabatına görə, bunun üçün on milyardlarla dollar investisiya, dəmir yolları və limanların modernləşdirilməsi, eləcə də sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsi tələb olunur.

"Orta Dəhliz" kimi də tanınan Transxəzər nəqliyyat dəhlizi Xəzər dənizi, Cənubi Qafqaz və Türkiyə vasitəsilə Şərqi və Mərkəzi Asiyanı Avropa bazarı ilə birləşdirir. Avropa və Asiya arasında alternativ və daha dayanıqlı marşrutların axtarışı fonunda onun əhəmiyyəti getdikcə artır. Dünya Bankının "İnteqrasiya: Transxəzər nəqliyyat dəhlizi boyunca dünya səviyyəli logistika" adlı məruzəsinə əsasən, diqqətlə seçilmiş investisiyalar 2040-cı ilə qədər bu marşrut üzrə ticarət həcmini üç dəfədən çox artaraq nəqliyyat müddətini yarıya qədər qısa bilər.

İnfrastrukturun genişləndirilməsinin nəqliyyat və ticarət idarəçiliyi sahəsindəki islahatlarla birləşdirilməsi sayəsində daha böyük faydaların əldə olunacağı gözlənilir. Belə bir ssenaridə dəhliz üzrə daşınma həcmləri dörd dəfə arta, daşınma müddəti isə üçdə ikiyə qədər (66 faizə qədər) azala bilər. Dünya Bankı həmçinin hesablayıb ki, marşrutun inkişafı təhlil edilən ölkələrin ÜDM-ni 3,3% artıra və 2040-cı ilə qədər təxminən 2 milyon iş yerinin yaradılmasına töhfə verə bilər. Lakin tələb olunan investisiyaların miqyası nəhəngdir. 2040-cı ilə qədər əsas infrastruktur üçün - ilk növbədə dəmir yolu şəbəkələri, dəniz limanları və əsas nəqliyyat qovşaqlarına çıxışı təmin edən yollar üçün 25 milyard dollardan çox vəsait ayırmaq lazımi olacaq.

Bu, təxminən 30 milyard dollar dəyərində əlavə investisiyalara əlavədir. Buraya yerli iqtisadiyyatlarla avtomobil və dəmir yolu əlaqələri, logistika mərkəzləri, daxili terminallar, lokomotivlər və vaqonlar, aşırım avadanlıqları və rəqəmsal sistemlər daxildir. Bu o deməkdir ki, ümumi investisiya həcmi 55 milyard dolları keçməlidir. Dəhliz Azərbaycan, Gürcüstan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkiyə, Türkmənistan və Özbəkistanı əhatə edir. Dünya Bankının məlumatına görə, daha səmərəli marşrut bu ölkələrdə yaşayan təxminən 200 milyon sakinin bazarlara çıxışını yaxşılaşdıra, həmçinin Avropa və Asiya arasındakı ticarətdə regionun əhəmiyyətini artıra bilər.

Lakin marşrutun potensialını reallaşdırmaq üçün təkcə infrastruktur kifayət etməyəcək. Sərhədlərdəki gecikmələr, pərakəndə sənədləşmə və dəmir yolu operatorları, limanlar və daşıyıcılar arasında lazımi koordinasiyanın olmaması ən ciddi problemlərdən biri olaraq qalır.

Buna görə də Dünya Bankı nəqliyyat, tranzit və ticarət məlumatları üçün vahid rəqəmsal sistemin yaradılmasının vacibliyini vurğulayır. Bir çox ayrı-ayrı sənədlər və sistemlər əvəzinə nəqliyyat prosesinin iştirakçıları ümumi məlumat mübadiləsi nöqtəsindən istifadə edəcəklər. Digər tələb isə dəmir yolu və dəniz nəqliyyatının daha yaxşı inteqrasiya olunmasıdır. Transxəzər marşrutu çoxsaylı aşırımlar və Xəzər dənizində dəmir yolları, limanlar və gəmiçilik arasında səmərəli əməkdaşlıq tələb edir. Bu nöqtələrin hər hansı birində yaranan gecikmə bütün nəqliyyat əlaqəsinin rəqabətqabiliyyətliliyinə təsir göstərir.

Dünya Bankının Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə infrastruktur regional direktoru Şarl Kormye qeyd edir ki, dəhlizin potensialından tam istifadə olunması sərhədkeçmə daşımalarını daha sürətli və proqnozlaşdırıla bilən edəcək praktiki təkmilləşdirmələrdən asılı olacaq.

Mərkəzi Dəhlizin əhəmiyyəti həm də qlobal təchizat zəncirlərindəki pozuntular və Asiya ilə Avropa arasındakı marşrutların şaxələndirilməsi zərurəti səbəbindən artır. Mərkəzi Asiya və Qafqaz ölkələri üçün marşrutun inkişafı təkcə tranzitin artması deyil, həm də logistika, sənaye və infrastruktura yeni investisiyalar deməkdir.

Dünya Bankı vurğulayır ki, Transxəzər dəhlizinin rəqabətqabiliyyətliliyi təkcə yeni yolların, terminalların və liman aşırım qurğularının sayı ilə müəyyən edilməyəcək. Əsas amillər dövriyyə müddətinin qısaldılması, tranzit vaxtının proqnozlaşdırıla bilməsinin artırılması və bütün marşrutun müstəqil hissələrin məcmusu kimi deyil, vahid nəqliyyat dəhlizi kimi fəaliyyət göstərməsini təmin edən sistemin yaradılması olacaq.

Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)