Türkiyə ilə İsrail arasında birbaşa hərbi qarşıdurma son dərəcə risklidir Hərbi ekspert

"Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İsrailə qarşı mümkün hərbi addımlarla bağlı son açıqlamaları regionda ciddi müzakirələrə səbəb olub. Xüsusilə Fələstin əhalisinin öz torpaqlarından çıxarılması ehtimalına qarşı Türkiyənin hərbi müdaxilə edə biləcəyi barədə mesajlar geosiyasi gündəmin ön sırasına çıxıb. Lakin bu bəyanatların real hərbi əməliyyatlara çevrilmə ehtimalını qiymətləndirmək üçün məsələyə daha geniş və soyuqqanlı yanaşmaq lazımdır".

Bunu Redaktor.az-a açıqlamasında hərbi ekspert Anar Şuşalı Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İsrail tərəfindən Fələstin əhalisinin öz torpaqlarından çıxarılmasının qarşısını almaq üçün Türkiyənin hərbi addımlar ata biləcəyi haqda verdiyi açıqlamanı şərh edərkən bildirdi.

Həmsöhbətimiz vurğuladı ki, Türkiyə rəhbərliyi uzun illərdir Fələstin məsələsində sərt və prinsipial mövqe nümayiş etdirir:

"Bu mövqe təkcə xarici siyasət deyil, həm də daxili siyasi auditoriyaya yönəlik ritorikanın bir hissəsidir. Ərdoğanın bu cür açıqlamaları çox vaxt həm İslam dünyasında liderlik iddiasını gücləndirmək, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə təzyiq göstərmək məqsədi daşıyır. Bu baxımdan səsləndirilən fikirləri birbaşa hərbi qərar kimi yox, daha çox siyasi mesaj kimi dəyərləndirmək daha doğru olar. Digər mühüm məqam isə Türkiyə ilə İsrail arasında birbaşa hərbi qarşıdurmanın son dərəcə riskli olmasıdır. Türkiyənin NATO üzvü olması, eləcə də İsrailin ABŞ tərəfindən güclü şəkildə dəstəklənməsi bu cür ssenarini olduqca mürəkkəb və təhlükəli edir. Belə bir qarşıdurma yalnız iki ölkə ilə məhdudlaşmayaraq, daha geniş regional müharibəyə çevrilə bilər".

Anar Şuşalının fikrincə, Türkiyənin tam passiv qalacağını demək də doğru olmaz:

"Ən real ssenarilər daha çox dolayı və məhdud xarakterli addımlarla bağlıdır. Ankara humanitar missiyalar adı altında hərbi-logistik dəstək göstərə, kəşfiyyat və texniki imkanlarını səfərbər edə, həmçinin Aralıq dənizində hərbi mövcudluğunu artıraraq siyasi təzyiq mexanizmlərini gücləndirə bilər. Eyni zamanda, beynəlxalq mandat olacağı təqdirdə sülhməramlı qüvvə kimi bölgəyə daxil olmaq ehtimalı da nəzəri olaraq mümkündür, lakin bu ssenari hazırkı şəraitdə zəif görünür.

Tammiqyaslı hərbi müdaxilənin aşağı ehtimal olunmasının digər səbəbləri də var. Türkiyənin iqtisadi vəziyyəti uzunmüddətli müharibə yükünü daşımaq üçün əlverişli deyil. Ankara Qərb ilə münasibətləri kritik həddə çatdırmaq istəmir və İsrailin texnoloji-hərbi üstünlüyü də ciddi çəkindirici faktor kimi çıxış edir.
Nəticə etibarilə, Ərdoğanın açıqlamaları daha çox geosiyasi mesaj və siyasi təzyiq vasitəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Real hərbi müdaxilə ehtimalı isə yalnız vəziyyətin kəskin şəkildə dəyişəcəyi, xüsusilə də genişmiqyaslı humanitar böhran və ya beynəlxalq hüquqi əsas yaranacağı halda gündəmə gələ bilər. Hazırkı mərhələdə isə Türkiyənin birbaşa müharibəyə daxil olması ehtimalı aşağı, dolayı və məhdud addımlar atması isə daha real görünür".

Aytəkin TOFİQQIZI