Türkiyə Yaxın Şərqdə hərbi mövqeyini gücləndirir

Türkiyə Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı arasında formalaşan hərbi-müdafiə alyansına qoşulmaq niyyətindədir. Bu barədə “Bloomberg” məlumat yayıb. Məlumatda bildirilir ki, ötən ilin sentyabrında imzalanmış razılaşma kollektiv müdafiə prinsipini nəzərdə tutur. Sənədə əsasən, alyans üzvlərindən birinə qarşı istənilən aqressiya bütün iştirakçılara hücum kimi qiymətləndirilir. Bu mexanizm NATO-nun məşhur 5-ci maddəsinə bənzər şəkildə tətbiq olunur. Ankaranın bu niyyəti Türkiyənin Qərb müttəfiqləri ilə çətin münasibətlər fonunda təhlükəsizlik tərəfdaşlıqlarını şaxələndirmək və əsas müsəlman ölkələri ilə əlaqələrini gücləndirmək üçün daha geniş strategiyasını əks etdirir.

Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan uzun müddətdir ki, təlim, kəşfiyyat paylaşımı və silah əməkdaşlığı da daxil olmaqla, sıx hərbi əməkdaşlıq saxlayırlar.

Türkiyənin üzvlüyü alyansa əlavə güc qatacaq

Türkiyənin potensial üzvlüyü alyansın müdafiə qabiliyyətlərini gücləndirə və ona əlavə geosiyasi təsir göstərə bilər. Məlumatlara görə, Ankaranın bu alyansa qoşulması Yaxın Şərq və Cənubi Asiyada yeni təhlükəsizlik balansının formalaşmasına təsir göstərəcək. Analitiklər Türkiyənin mümkün iştirakını regional və qlobal miqyasda hərbi-siyasi çəkisini artırmaq cəhdi kimi dəyərləndirirlər.

Nəzərə almaq lazımdır ki, Türkiyə  NATO-nun ikinci ən böyük ordusuna sahibdir. Digər vacib məqam odur ki, Türkiyə  son 20 ildə öz hərbi gücünü əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Bu dövrdə Türkiyə çox sürətlə öz müdafiə sənayesini gücləndirib və ordusunu ən müasir hərbi texnika və atıcı silahlarla təmin edib. Hazırda Türkiyə dünyanın ən böyük pilotsuz uçuş aparatları (PUA) istehsalçısıdır. Ankara bundan sonra  da diqqətini pilotsuz döyüş platformalarının işlənib hazırlanmasına yönəldəcək və ölkə üçün istənilən potensial təhdidin qarşısını almaq üçün çoxsəviyyəli “Polad günbəz” hava hücumundan müdafiə sistemi yaradacaq. Artıq uzunmənzilli hava hücumundan müdafiə sistemi olan “Siper Blok-1” Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin arsenalına daxil edilib. “Siper Blok-1” ölkənin “Polad Günbəz” (“Çelik Kubbe”) sisteminin yeni elementinə çevrilib. Türkiyə mediası yazır ki, sözügedən sistem ABŞ istehsalı olan “Patriot” və Rusiya istehsalı olan “S-400”ə bənzərdir.

Bundan başqa, Türkiyə sualtı qayıq layihəsini də uğurla reallaşdırır. Hələ 2015-ci ildə Yeni Tip Sualtı Qayıq Layihəsi çərçivəsində yerlilik göstəricisi yüksək olan “Type-214TN (Reis)” sinfinə məxsus sualtı qayıqların istehsalına başlayan Türkiyə 2017-ci ilin iyun ayında MİLDEN (Milli Sualtı Qayıq) layihəsinə start verib. Layihələndirmə işlərinin başa çatdırılmasından sonra Gölcük Gəmiqayırma Zavodunda ilk gəminin istehsalına başlanması planlaşdırılıb. İlk gəminin 2031-ci ilə qədər tamamlanacağı gözlənilir.

Türkiyə ən yeni nəsil texniki göstəricilərə malik qırıcılar, helikopterlər və avtomobillər də istehsal edir. Türkiyə milli döyüş təyyarəsi “KAAN”ı istehsal etməklə dünyada 5-ci nəsil qırıcı istehsal edən 5 ölkədən biri sayılır. Xatırladaq ki, Türkiyənin “KAAN” milli hərbi təyyarəsi 2024-cü ilin fevralında ilk uçuşunu uğurla həyata keçirib. Bütün bunlar Türkiyənin hərbi sənayesinin mühüm nailiyyətləridir. Təbii ki, belə güclü hərbi potensiala sahib olan ölkə ilə digər dövlətlər hesablaşmalıdır. Lakin Ankara bu gücü ilə sadəcə öyünmür, dünyada sülh və təhlükəsizliyin təmin olunması təşəbbüslərini davam etdirir.

Bu baxımdan, Ankaranın Pakistan-Səudiyyə Ərəbistanı hərbi alyansına qoşulması Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik və sabitlik üçün əhəmiyyətli təsir göstərə bilər.

Şərqin “NATO”su yaranır?

Qeyd etdiyimiz kimi, Pakistanla Səudiyyə Ərəbistanı arasında ötən ilin sentyabrında imzalanmış sənəd hər hansı bir təcavüz halında qarşılıqlı müdafiəni, hərbi əməliyyatların birgə planlaşdırılmasını və müdafiə əməkdaşlığının gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Saziş Pakistanın nüvə potensialını da əhatə edir. Saziş iki ölkə arasında uzunmüddətli strateji tərəfdaşlığı rəsmi şəkildə təsdiqləyir, bu da Yaxın Şərqdə mövcud gərginlik fonunda təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Sazişin imzalanması mərasimi Ər-Riyada baş tutub, tədbirdə Səudiyyə Ərəbistanının taxt-tac varisi Məhəmməd bin Salman və Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif iştirak edib. Pakistan ordusunun baş komandanı, feldmarşal Asim Munir də tədbirdə iştirak edib və o, ölkənin ən nüfuzlu siyasi fiqurlarından biri hesab olunur.

Ekspertlər hesab edirlər ki, bu alyans regionun təhlükəsizliyinə ciddi təsir göstərə və Körfəz dövlətlərinin strateji hesablamalarını dəyişdirə bilər. Müdafiə paktının son bir neçə il ərzində müzakirə edilməsinə baxmayaraq, onun Yaxın Şərqdə gərginliyin artması fonunda imzalanması faktı qlobal miqyasda diqqətdən kənarda qalmayıb. Körfəzin ərəb ölkələri, o cümlədən Səudiyyə Ərəbistanı hesab edir ki, ABŞ-la dərin əlaqələrə baxmayaraq, İslam ölkələri ilə də hərbi əməkdaşlığı möhkəmləndirmək vacibdir. Körfəz monarxiyaları ilə çox yaxşı əlaqələri olan və döyüşlərdə sınaqdan keçmiş orduya malik Pakistan bu kontekstdə təbii tərəfdaş kimi görünür.

Bununla belə, müəyyən dairələr iki ölkə arasında bu ittifaqı NATO-ya bənzər müsəlman hərbi alyansının əsası kimi dəyərləndirir. Türkiyənin sözügedən alyansa qoşulması isə bu prosesi sürətləndirə bilər. 

N.BAYRAMLI