Icma.az
close
up
RU
Türkoloji düşüncədə Qarabağ izi: Fərhad Ağazadə və əlifba islahatı

Türkoloji düşüncədə Qarabağ izi: Fərhad Ağazadə və əlifba islahatı

Azertag portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

Bakı, 23 fevral, AZƏRTAC

Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyi ilə əlaqədar silsilə materiallar davam etdirilir. AZƏRTAC AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun elmi işçisi Lalə Hüseynovanın “Türkoloji düşüncədə Qarabağ izi: Fərhad Ağazadə və əlifba islahatı” adlı məqaləsini təqdim edir.

XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəlləri Azərbaycan tarixində maarifçilik, savadlanma və milli oyanış baxımından mühüm mərhələ təşkil edir. O dövrdə formalaşmış ziyalı nəslin əsas məqsədi xalqın maariflənməsi, ana dilinin inkişafı və təhsilin müasirləşdirilməsi idi. Həmin ziyalılar sırasında türk əlifbası islahatının ardıcıl tərəfdarlarından biri də maarifpərvər ziyalı, publisist və pedaqoq Fərhad Ağazadə olub.

Fərhad Ağazadə XX əsrin əvvəllərindən etibarən Azərbaycan dili və ədəbiyyatının inkişafı, xüsusilə yazı məsələləri ilə ciddi şəkildə maraqlanıb. Alimin baxışları ərəb əlifbasının türk dilinin fonetik xüsusiyyətlərini tam əks etdirməməsi və savadlanma prosesini çətinləşdirməsi fikrinə əsaslanırdı. O, Yaxın və Orta Şərqdə əsrlər boyu istifadə edilən ərəb qrafikalı əlifbanın çatışmazlıqlarını göstərib və demək olar ki, Mirzə Fətəli Axundzadədən sonra bu sahədə ikinci mühüm sima hesab olunur.

1920-ci il aprelin 28-dən sonra Azərbaycanda həyata keçirilən maarif və mədəniyyət islahatları Fərhad Ağazadənin ideyalarının gerçəkləşməsi üçün imkanlar yaradıb. Onun “Ərəb əlifbası türk dilinə niyə yaramır?”, “Yeni türk əlifbasının tarixi” kimi əsərləri bu sahədə fundamental nəzəri mənbələr hesab olunur.

Azərbaycanın yeni əlifba tərəfdarlarının apardıqları ardıcıl və sistemli fəaliyyət nəticəsində latın qrafikalı türk əlifbası ideyası ümumittifaq miqyasında geniş maraq doğurmuşdu. Bu marağın nəticəsi olaraq 1926-cı ildə Azərbaycan Yeni Türk Əlifbası Komitəsinin təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə Bakıda Birinci Türkoloji Qurultay keçirilib. Qurultayda latın qrafikalı yeni türk əlifbasının qəbulu, vahid imla qaydalarının yaradılması, türk dillərinin fonetik və qrammatik problemlərinin həlli kimi mühüm məsələlər geniş müzakirə olunub. Fərhad Ağazadə bu müzakirələrdə fəal mövqe sərgiləyıb. Onun Qurultay materiallarında yer alan məruzə və məqalələri Türk dünyasında dil və yazı birliyi ideyasının yayılmasına mühüm töhfə verib. Bu toplantı türk xalqlarının yazı mədəniyyətinin yeniləşməsi istiqamətində dönüş nöqtəsi kimi tarixə düşüb. Qurultay Fərhad Ağazadənin elmi baxışlarının formalaşmasında və ictimai nüfuzunun artmasında mühüm rol oynayıb.

Əlifba islahatının davamı olaraq 1927-ci ildə Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri Səmədağa Ağamalıoğlunun rəhbərliyi ilə Ümumittifaq Mərkəzi Yeni Türk Əlifbası Komitəsi yaradılıb. Komitənin tərkibinə yeni əlifba hərəkatının fəal ideoloqlarından biri olan görkəmli pedaqoq Fərhad Ağazadə də daxil edilib.

Nəhayət, 1928-ci il oktyabrın 11-də Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin IV sessiyasının qərarı ilə respublikada latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçid rəsmiləşdirilib. Xalqın maariflənməsində mühüm rol oynayan bu islahatın həyata keçirilməsində, yeni əlifbanın tətbiqi və cəmiyyət arasında yayılması istiqamətində Fərhad Ağazadənin xidmətləri xüsusilə diqqətəlayiqdir. O, latın qrafikalı yeni türk əlifbasına keçidi yalnız texniki bir dəyişiklik kimi deyil, milli tərəqqinin mühüm şərti kimi dəyərləndirib.

Nəticə etibarilə, Fərhad Ağazadə Azərbaycan maarifçilik tarixində milli dil siyasətinin formalaşmasında fəal iştirak edən mütəfəkkir kimi xüsusi qeyd edilməlidir. Onun yeni əlifba uğrunda apardığı mübarizə Azərbaycan dilinin inkişafında və milli şüurun möhkəmlənməsində mühüm mərhələ təşkil edir.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:488
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 23 Fevral 2026 16:54 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see328

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see309

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see299

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see296

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see289

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see279

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see259

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see256

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see249

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see248

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see245

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see241

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see235

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see235

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see233

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see225

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see213

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see207

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see195

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see186
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri