Ukraynada sülhə necə nail olmaq olar..?

...Onilliklər ərzində beynəlxalq vasitəçilik göstərir ki, uzun sürən müharibəyə son qoymaq üçün təkcə diplomatik fəaliyyət kifayət deyil.

SİA xəbər verir ki, Foreign Affairs jurnalının yazdığına görə, Oksford Universitetinin tədqiqatçısı və BMT-nin münaqişələrin həlli üzrə məmurlarının keçmiş müşaviri Mett Uoldman və RAND-ın baş politoloqu, Rusiya və Avrasiya üzrə ekspert Samuel Çarap hesab edirlər ki, Ukrayna danışıqları prosesinin əsaslı şəkildə yenidən qurulması tələb olunur.

Onların qiymətləndirməsinə görə, Vaşinqton 2025-ci ilin əvvəlindən bəri Rusiya və Ukrayna nümayəndələri ilə çoxsaylı görüşlər və məsləhətləşmələr keçirib.

Danışıqlar müxtəlif ölkələrdə baş tutub, lakin diplomatiyanın intensivliyi hələ də hərbi əməliyyatların davamlı şəkildə azalmasına gətirib çıxarmayıb.

Müəlliflər yazır ki, “Problem danışıqların olmamasından daha çox, proses üçün vahid və düşünülmüş çərçivənin olmamasındadır”.

Onlar əsas şərtlərdən biri kimi çoxtərəfli vasitəçilər qrupunun yaradılmasını qeyd edirlər.

Onların fikrincə, Avropa ölkələri danışıqlarda daha fəal iştirak etməlidirlər, çünki onlar Ukraynanın gələcəyində və qitənin təhlükəsizliyində birbaşa maraqlıdırlar.

Vaşinqtondan Avropa tərəfdaşlarını tamaşaçı rolunda qoymaq əvəzinə, rolları dəqiq müəyyən edilmiş bir əlaqə qrupu yaratmaq istənir.

Hazırda müxtəlif tərəflər fərdi sənədləri və məsələləri müxtəlif kanallar vasitəsilə müzakirə edirlər.

Valdman və Çarap hesab edirlər ki, bunun əvəzinə ümumi qaydalar, görüş formatı, gündəliyin müəyyən edilməsi proseduru və ortaq yol xəritəsi barədə razılığa gəlmək lazımdır.

Müəlliflər Rusiya və Ukrayna danışıqçıları arasında müntəzəm və məxfi dialoqa xüsusi əhəmiyyət verirlər. Şəxsi əlaqələr tədricən proqnozlaşdırıla bilənlik yarada və gələcək razılaşmaların pozulması riskini azalda bilər.

Vasitəçilər tərəflərə yalnız bildirilən tələblər arasında kompromis axtarmağa deyil, həm də onların fundamental maraqlarını nəzərə almağa kömək etməlidirlər.

Bu yanaşma qarşılıqlı güzəştlər üçün məkanı genişləndirə bilər. Başqa bir addım, ilkin olaraq hərbi əməliyyatların dayandırılmasına və sonra müharibənin daimi təzyiqi olmadan yekun həll üçün mürəkkəb danışıqların davam etdirilməsinə imkan verən çərçivə müqaviləsi ola bilər. Tez bir sülhün əldə edilməsi ehtimalı azdır. Lakin, münaqişənin artan insani, iqtisadi və siyasi xərcləri davamlı diplomatiyanı vacib edir.

Vasitəçilərin əsas vəzifəsi sadəcə yeni görüşlər təşkil etmək deyil, həm də tərəflərin danışıqları sona çatdırmaq üçün motivasiya olunacağı şərait yaratmaqdır.

Əli Babayev