Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycan dilinə dövlət dili statusunun verilməsində tarixi rolu ŞƏRH

Dil hər bir xalqın milli kimliyini, mənəvi dəyərlərini, tarixini və mədəni irsini yaşadan ən mühüm amildir. Ana dili xalqın keçmişini gələcəyə daşıyan, milli təfəkkürünü formalaşdıran, dövlətçiliyini möhkəmləndirən müqəddəs sərvətdir. Azərbaycan dili də əsrlər boyu xalqımızın milli-mədəni irsini yaşatmış, onun milli birliyinin əsas dayaqlarından biri olmuşdur. Məhz buna görə də Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi hüquqi status alması Azərbaycan tarixinin ən mühüm hadisələrindən biridir. Bu tarixi nailiyyət isə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin qətiyyətli siyasi iradəsi və uzaqgörən dövlətçilik siyasəti nəticəsində mümkün olmuşdur.

1970-ci illərdə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası SSRİ-nin tərkibində olsa da, milli dəyərlərin qorunması istiqamətində ciddi çətinliklər mövcud idi. Sovet ideologiyası rus dilinin bütün ittifaq məkanında üstün mövqeyə malik olmasına çalışır, milli dillərin dövlət idarəçiliyində və ictimai həyatda rolunu məhdudlaşdırırdı. Belə bir şəraitdə Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi Konstitusiyada təsbit edilməsi həm siyasi, həm də milli baxımdan böyük cəsarət tələb edirdi.

1978-ci il aprelin 2-də IX çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Konstitusiyasının layihəsi və onun ümumxalq müzakirəsinin yekunlarına həsr olunmuş VII sessiyasında məruzə ilə çıxış edən Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi Heydər Əliyev tarixi təşəbbüslə çıxış etdi. O, Konstitusiyanın 73-cü maddəsinin aşağıdakı redaksiyada qəbul edilməsini təklif etdi:

“Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir.”

Bu sadə görünən cümlə əslində milli dövlətçilik tariximizin ən mühüm hüquqi sənədlərindən biri idi. Çünki həmin dövrdə SSRİ-də rus dili üstün mövqedə idi və milli dillərin dövlət dili kimi Konstitusiyada təsbit olunması heç də asan məsələ deyildi. Heydər Əliyev bütün siyasi riskləri dəyərləndirərək xalqın milli maraqlarını üstün tutdu və Azərbaycan dilinin hüquqi statusunu təmin etdi.

Bu tarixi qərar təkcə hüquqi akt deyildi. O, Azərbaycan xalqının milli özünüdərkinin güclənməsinə, milli ruhun qorunmasına və gələcək müstəqil dövlətçiliyin ideoloji əsaslarının formalaşmasına xidmət edən mühüm addım idi. Ana dilinin dövlət dili kimi təsbit edilməsi xalqın öz tarixinə, mədəniyyətinə və milli kimliyinə inamını daha da artırdı.

Ümummilli Lider Heydər Əliyev ana dilinə münasibətdə hər zaman xüsusi həssaslıq nümayiş etdirirdi. O deyirdi:

“Hər bir xalqın milliliyini yaşadan, inkişaf etdirən onun dilidir.”

Bu fikir Heydər Əliyevin dil siyasətinin əsas fəlsəfəsini ifadə edirdi. Onun rəhbərliyi dövründə Azərbaycan dilində dərsliklərin hazırlanması, elmi əsərlərin nəşri, bədii ədəbiyyatın inkişafı, teatr və mədəniyyət sahəsində ana dilinin tətbiqi genişləndirildi. Azərbaycan yazıçıları, alimləri və ziyalıları üçün əlverişli yaradıcılıq mühiti yaradıldı.

1991-ci ildə dövlət müstəqilliyi bərpa edildikdən sonra da Heydər Əliyev ana dilinin inkişafını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri elan etdi. 1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında Azərbaycan dili dövlət dili kimi təsbit edildi. Bununla yanaşı, dövlət dilinin qorunması və tətbiqinin genişləndirilməsi istiqamətində mühüm hüquqi sənədlər qəbul olundu.

2001-ci il 18 iyun tarixində “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərmanın imzalanması, həmin ilin 9 avqust tarixinin Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü elan edilməsi milli dil siyasətinin yeni mərhələsinin başlanğıcı oldu. Bu qərarlar Azərbaycan dilinin saflığının qorunmasına, onun bütün dövlət qurumlarında, təhsil müəssisələrində, informasiya məkanında və beynəlxalq münasibətlərdə tətbiqinin genişlənməsinə mühüm töhfə verdi.

Bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dil siyasəti uğurla davam etdirilir. Azərbaycan dilinin zənginliyinin qorunması, düzgün istifadəsi, yeni texnologiyalar və rəqəmsal mühitdə inkişaf etdirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. Dövlət başçısının imzaladığı sərəncamlar və qəbul edilən proqramlar ana dilimizin gələcək inkişafına xidmət edir.

Azərbaycan dili təkcə ünsiyyət vasitəsi deyil, milli dövlətçiliyimizin rəmzi, milli birliyimizin təcəssümü və xalqımızın mənəvi sərvətidir. Bu dilin dövlət dili statusu qazanması Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının, milli şüurunun və dövlətçilik ənənələrinin qorunması baxımından əvəzsiz əhəmiyyət daşıyır.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1978-ci ildə nümayiş etdirdiyi siyasi qətiyyət, milli maraqlara sadiqlik və uzaqgörən dövlətçilik mövqeyi Azərbaycan tarixinin ən şərəfli səhifələrindən biridir. Onun həyata keçirdiyi dil siyasəti bu gün də öz aktuallığını qoruyur və müstəqil Azərbaycanın inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biri olaraq yaşayır.

Ulu Öndərin ana dilimizə göstərdiyi qayğı hər bir Azərbaycan vətəndaşı üçün örnəkdir. Azərbaycan dilini qorumaq, onu sevmək, düzgün istifadə etmək və gələcək nəsillərə olduğu kimi çatdırmaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur. Çünki ana dili yalnız keçmişimizin deyil, həm də gələcəyimizin təminatıdır.

Cəmilə Hüseynova

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının ƏPT sədri,

Naxçıvan Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzinin direktor müavini