Uşağın özünə inamını artıran 5 ifadə

Öz sərhədlərini qorumağı, kömək istəməyi və problemləri barədə danışmağı bacarmaq uşağın özünə daha çox güvənməsinə və çətin vəziyyətlərdən daha asan çıxmasına kömək edir.

Lent.az bu 5 ifadəni təqdim edir:

Valideynlər uşaqlara çoxsaylı vacib bacarıqlar öyrədirlər: oxumağı və yazmağı, oyuncaqları yığışdırmağı, başqaları ilə paylaşmağı, davranış qaydalarına əməl etməyi və nəzakətli olmağı. Lakin uşağın özünəinamına xüsusilə güclü təsir göstərə biləcək başqa bir bacarıq da var. Bu, çətin vəziyyətdə düzgün sözləri tapmaq və onları ucadan söyləməkdən çəkinməməkdir.

Özünəinam insan böyüdükcə avtomatik şəkildə yaranmır. O, tədricən təcrübə, yaxın insanların dəstəyi və müxtəlif vəziyyətlərin öhdəsindən müstəqil gəlmək imkanları sayəsində formalaşır. Buna görə də bəzi sadə ifadələri uşağın gündəlik danışığının bir hissəsinə çevirmək faydalıdır. Zaman keçdikcə həmin ifadələr uşağın öz sərhədlərini qorumasına, çətinliklərin öhdəsindən gəlməsinə və lazım olduqda dəstək istəməsinə yardım edən vasitələrə çevrilə bilər.

“Mən başa düşmürəm” və ya “Mənə kömək lazımdır”

Uşaq üçün cavabı bilmədiyini və ya tapşırığı başa düşmədiyini etiraf etmək bəzən çətin ola bilər. Uşaqlar bəzən daha az ağıllı görünməkdən və ya böyükləri məyus etməkdən qorxurlar. Buna görə də onlara izah etmək lazımdır ki, nəyisə bilməmək qüsur deyil, kömək istəmək isə insanın problemi müstəqil həll edə bilmədiyini göstərmir. Uşağa belə sadə ifadələr öyrətmək olar: “Mən başa düşmədim”, “Mənə bir də izah edə bilərsən?", “Bu nə deməkdir?" 

Böyüklər belə suallara sakit və anlayışla yanaşdıqda uşağın kömək istəmək qorxusu tədricən azalır.

Bu bacarıq yalnız uşaqlıq dövründə deyil, böyüklükdə də vacibdir. İnsan nəyisə anlamadığını vaxtında etiraf edib izah istəməyi bacarırsa, bu ona bir çox vəziyyətdə kömək edir.

“Mən bunun öhdəsindən gəlməyə çalışacağam”

Uşaq problemlə qarşılaşdıqda valideynlərin dərhal müdaxilə edib hər şeyi onun əvəzinə həll etmək istəyi yarana bilər. Lakin daimi yardım uşağın öz gücünə inanmasına mane ola bilər. Bəzən uşağa problemi müstəqil şəkildə həll etmək üçün vaxt vermək daha faydalıdır. Böyük isə sadəcə yanında olub dəstək göstərə bilər. “Sənin əlindən gələcək”, “Bir də cəhd et”, “Sən bunu həll edə bilərsən” kimi ifadələr uşağın özünü çətinliklərin öhdəsindən gələ bilən biri kimi görməsinə kömək edir.

Bundan başqa, uşağa böyük problemi bir neçə kiçik mərhələyə bölməyi öyrətmək olar. Məsələn: “Mən hər şeyi eyni anda etməli deyiləm. Əvvəlcə mən...”. Bu yanaşma narahatlığı azaltmağa və mürəkkəb tapşırığı ardıcıl, aydın addımlara bölməyə kömək edir.

Valideynlər öz davranışları ilə də nümunə göstərə bilərlər. Böyük insan qarşılaşdığı problemi necə həll etməyə çalışdığını sakit şəkildə səsləndirirsə, uşaq çətinlikləri panika səbəbi kimi deyil, həyatın normal bir hissəsi kimi qəbul etməyi öyrənir.

“Mən hiss edirəm ki...”

Uşaqların emosiyaları çox güclü ola bilər, lakin onları ifadə etmək üçün söz ehtiyatları həmişə kifayət etmir. Buna görə də uşağa daxilində baş verənləri adlandırmağı tədricən öyrətmək vacibdir: “Mən əsəbiyəm”, “Mən qorxuram”, “Mən kədərlənmişəm”, “Mən məyus olmuşam”.

Uşağın dərhal ideal ifadələr seçməsi vacib deyil. Əsas məsələ ona göstərməkdir ki, bütün emosiyalar qəbulolunandır və onlar barədə utanmadan danışmaq mümkündür. Zaman keçdikcə bu vərdiş uşağın hisslərini yalnız davranışlarla deyil, sözlərlə də ifadə etməsinə yardım edir. Əşyaları atmaq, qışqırmaq və ya qapını çırpmaq əvəzinə uşaq “Mən indi çox əsəbiyəm” deyə və bunun səbəbini izah edə bilər.

“Buna baxa bilərsən?"

Smartfonlar və sosial şəbəkələr dövründə uşağa internetdə anlaşılmaz və ya qorxuducu bir hadisə ilə üzləşdikdə böyüklərə müraciət etməyi öyrətmək xüsusilə vacibdir.

Naməlum link, qəribə mesaj, tanımadığı şəxsdən gələn şübhəli sorğu və ya xoşagəlməz yazışma uşağın utanmasına və qorxmasına səbəb ola bilər. O, hər şeyi silib heç kimə danışmamağın daha asan olduğunu düşünə bilər. Buna görə də uşağa əvvəlcədən izah etmək lazımdır ki, o hər zaman “Mən qəribə bir şey gördüm və nə edəcəyimi bilmirəm” deyə bilər və ya böyüklərdən həmin vəziyyətə birlikdə baxmağı xahiş edə bilər. Uşaq bilməlidir ki, internetdə səhv etdikdə və ya xoşagəlməz vəziyyətlə qarşılaşdıqda ilk növbədə onu danlamağa deyil, dəstəkləməyə və vəziyyəti anlamağa çalışacaqlar.

Uşaqlara rəqəmsal sərhədlər müəyyənləşdirməyi öyrətmək də vacibdir. Onların gec saatlarda mesajlara cavab verməmək, xoşagəlməz və yorucu qrup söhbətlərini tərk etmək və sosial şəbəkələrdə baş verən hər şeydən daim xəbərdar olmaq məcburiyyətində qalmamaq hüququ var.

“Mən önəmliyəm”

Bu qısa ifadə sağlam özünəinamın ən mühüm elementlərindən biri ilə, yəni insanın öz dəyərini hiss etməsi ilə bağlıdır. Uşağa özünün dəyərli olduğunu anlatmaq onu eqoist böyütmək demək deyil. Əksinə, uşaq tədricən anlamalıdır ki, onun hissləri, fikirləri, təhlükəsizliyi, bədəni, bacarıqları və şəxsi sərhədləri əhəmiyyətlidir. Uşaqlar yaxınlarının dəstəyini hiss etdikdə və ətrafdakı insanlar üçün önəmli olduqlarını bildikdə uğursuzluqların və həyatdakı çətinliklərin öhdəsindən daha asan gələ bilirlər.

Bunu kiçik bir ailə ənənəsinə də çevirmək olar. Məsələn, axşam yeməyi zamanı ailənin hər bir üzvü gün ərzində hansı vəziyyətdə başqa bir insana faydalı və ya önəmli olduğunu danışa bilər. Uşağın cavabı çox sadə görünə bilər. Məsələn, evdə yığışdırmağa kömək edib və ya iti gəzintiyə çıxarıb. Lakin məhz bu cür gündəlik hadisələr uşağın öz əhəmiyyətini və dəyərini hiss etməsinə kömək edir.

Özünəinamlı uşaq hər sualın cavabını bilən, heç vaxt səhv etməyən və bütün problemləri müstəqil həll edən uşaq deyil. Həqiqi özünəinam başqa şəkildə özünü göstərir. Uşaq bilmədiyini etiraf etməkdən qorxmur, kömək istəməyi bacarır, hisslərini ifadə edə bilir, nə vaxt böyüklərə müraciət etməli olduğunu anlayır və öz dəyərinin fərqində olur.

Bu ifadələr kiçik yaşlardan uşağın gündəlik ünsiyyətinin təbii hissəsinə çevrilərsə, zaman keçdikcə onun daxili səsinə çevrilə bilər. Bu daxili səs isə insana böyüdükdən sonra da özünə güvənməyə və çətin vəziyyətlərdə daxili dayaq nöqtəsini qorumağa kömək edər.