USAİD, Azadlıq və Amerikanın səsi nin gözlənilən sonu

Pərvanə SULTANOVA
[email protected]

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin (USAID) ardınca "Azad Avropa/Azadlıq radiosu" və "Amerikanın səsi" radiosu ilə bağlı da qərarlar verib. Ağ Ev rəhbərinin martın 14-də imzaladığı fərman 7 federal qurumun ləğvini nəzərdə tutur ki, onların sırasında Qlobal Media Agentliyi (USAGM) də yer alır. Məlumat üçün bildirək ki, "Azadlıq", "Amerikanın səsi", "Azad Asiya" radiolarının fəaliyyəti Qlobal Media Agentliyinin ayırdığı vəsaitlə təmin edilib.

Amerikalı sahibkar İlon Mask hələ fevral ayında dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən "Amerikanın səsi" və "Azadlıq" radiosunun bağlanmasını dəstəkləyib. O, ABŞ-nin Milli Kəşfiyyat İdarəsinin sabiq direktoru Rik Qrenellin bu mətbu orqanları "keçmişin qalığı" və "ultrasol aktivistlərlə dolu" adlandırdığı paylaşımı repost edərək "Bəli, onları bağlayın. Avropa artıq azaddır, bu KİV-i heç kim dinləmir və onlar "amerikalı vergiödəyicilərinin cibindən ildə 1 milyard dollar yeyirlər", yazıb.

Qrenell "Amerikanın Səsi" və "Azadlıq" radiosunu qərəzlilikdə ittiham edərək bu media platformalarının radikal solçuların meydanına çevrildiyini vurğulayıb.

Donald Trampın bu qərarları ilə bağlı müxtəlif versiyalar irəli sürülür. Onlardan biri də bu strukturların ABŞ-nin milli maraqlarına zidd fəaliyyət göstərmələri, eyni zamanda korrupsiya, mənimsəmə faktlarıdır. İlkin araşdırmalar zamanı həm USAID-in, həm də USAGM-ın böyük vəsaitləri aidiyyəti üzrə xərcləmədikləri, öz səlahiyyətlərinə aid olmayan fəaliyyətlərlə məşğul olduqları, korrupsiya əlamətləri aşkara çıxıb.

Onu da vurğulayaq ki, bu strukturların hər biri daim Azərbaycanla bağlı qərəzli kampaniya aparıb, "demokratik dəyərlər" adı altında düzgün olmayan məlumatlar yayıb, Qarabağ münaqişəsi və post-münaqişə dövründə ölkəmizə destruktiv yanaşma sərgiləyərək, işğalçıya dəstək veriblər. Azərbaycana qarşı əks təbliğat ötən ilin noyabrında ölkəmizdə keçirilən COP29 ərəfəsində və COP günlərində də davam edib.

Hətta "Azadlıq radiosu"nun Azərbaycan xidmətində bir sıra qadağalar tətbiq edilib. Məsələn, şərh yazmaq, şəxsi fikir ifadə etmək olmaz, "erməni işğalçılar" ifadəsini belə işlətmək olmazdı.

Rəsmi Bakı dəfələrlə bu strukturların antiazərbaycan mövqeyini tənqid edib.

Prezident İlham Əliyev XII Qlobal Bakı Forumunun açılış mərasimindəki çıxışında deyib: "Prezident Tramp Dövlət Departamentində belə bir addım atdı ki, USAID ləğv olundu, korrupsiyaya uğramış siyasətçi Robert Menendes də cəzalandırıldı. Amma o, sonuncu olmalı deyil. Yəni, necə deyərlər, bir qaranquşla bahar olmaz? Çünki onlar pulları onlardan alıb ciblərinə qoyurlar. Məsələn, cənab Adam Şif, cənab Frank Pallone, xanım Nensi Pelosi və bir çox digərləri. Onlar onilliklərlə erməni diaspor təşkilatlarından ABŞ-də o pulları alırdılar ki, Azərbaycana hücum çəksinlər, gözdən salsınlar".

Milli Məclisin deputatı Azər Allahverənov "525"ə şərhində əvvəlcə ABŞ administrasiyasının qərarlarını zəruri edən səbəblərə toxunub: "İstər USAID, istərsə də "Azadlıq radiosu" və "Amerikanın səsi" olsun, bunların bağlanması birmənalı şəkildə yeni administrasiyanın mövcud vəziyyətə bir qədər fərqli baxışının olmasından xəbər verir. Çünki faktiki olaraq Donald Tramp inaqurasiyadan sonra bu istiqamətdə çox ciddi radikal addımlar atmağa başladı, xüsusilə də fevral ayının əvvəllində USAID-in bağlanması ilə bağlı qərar verdi. Bunun da əsas səbəbi kimi göstərildi ki, bu agentliyin xətti ilə vəsaitlər ABŞ-nin maraqlarına zidd şəkildə xərclənir, israf olunur, xərclənmə zamanı müəyyən dələduzluq halları da müşahidə olunur. Burda bir növ pulların yuyulması üçün hansısa bir piramidanın olması barədə də fikirlər söylənilir. Ən azından nəzərə alsaq ki, məhz Donald Trampın qərarı ilə DOGE - Hökumətin Effektivliyinin Artırılması Departamenti yaradılıb. Onun da rəhbəri İlon Maskdır və o, USAID-in cinayətkar təşkilat olduğunu dilə gətirdi. Bu da göstərir ki, onun bağlanması geridönməz bir prosesdir. Bu tip cinayətkar fəaliyyətlə məşğul olan strukturlar öz fəaliyyətlərini dayandırmalıdır. Düzdür, sonrakı mərhələdə ABŞ-nin federal hakimi Teodor Çuan faktini olaraq USAID-in bağlanmasını blokladı, indi onunla məhkəmə araşdırması aparılmaqdadır.

Amma istənilən halda bu, birincisi onu göstərdi ki, həqiqətən də hüquqi baxımdan çox ciddi islahatların həyata keçirilməsinə ehtiyac var. Çünki hətta dövlətin maraqlarına zidd olan bu kimi fəaliyyət göstərən təşkilatlar ölkənin vəsaitini tamamilə qeyri-rasional şəkildə xərcləyərək müəyyən dairələrin maraqlarına xidmət edirlər. Bu da ölkənin milli maraqlarına cavab vermir. Buna bənzər vəziyyət "Azadlıq" və "Amerikanın səsi" radioları ilə bağlı da oldu. Ona görə ki, söhbət yenə dövlət vəsaitlərinin məqsədsiz xərclənməsindən gedir. Nəticə etibarilə bu iki radiostansiyanın əməkdaşlarının inzibati məzuniyyətə göndərilməsi, eyni zamanda vəsaitlərin dayandırılması, fəaliyyətində məhdudiyyətlərin tətbiq olunması onunla bağlıdır ki, zamanında, xüsusilə də soyuq müharibə dönəmində bu tip ruporlara ehtiyac var idi. Tramp hakimiyyətə ikinci dəfə gəldikdən sonra bu tip alətlərin olmasında elə də maraqlı deyil. Çünki hesab edir ki, bu qurumlar tamamilə başqa fəaliyyətlə məşğul olublar. Humanitar dəstək adı ilə USAID ölkələrin daxili işlərinə qarışıb, qeyri-ənənəvi dəyərlərin təbliğ olunması, ailə institutlarının dağıdılmasına yönəlik fəaliyyətlərin dəstəklənməsi kimi işlərlə məşğul idi. Artıq yeni bir şəraitdə bu tipli strukturların fəaliyyət göstərməsi ABŞ-nin xarici siyasət kursuna ziddir. Həmin vəsaitlər faktiki olaraq ABŞ-nin daha çox daxili ehtiyaclarının ödənilməsinə yönələ bilər ki, məhz bu səpkidə məsələyə münasibət bəslənilir. Bu və ya digər formada belə strukturların fəaliyyətində məhdudiyyətlərin tətbiq olunması, bir qisminin ümumiyyətlə dayandırılması başadüşüləndir və ABŞ-nin indiki daxili siyasətini, beynəlxalq müstəvidə həyata keçirdiyi fəaliyyətlərin müəyyən bir qisminin məhz daxili problemlərin aradan qaldırılmasına yönəlməsi baxımından, eyni zamanda həmin vəsaitlərin daxili problemlərə xərcləməsi də anlaşılandır. ABŞ-ni daha güclü görmək istəyən Tramp məhz beynəlxalq müstəvidə böyük, bəzi hallarda şübhə doğuran müəyyən o cinayətkar maliyyə sxemləri üzərindən xərclənən vəsaitlərin yuyulması və digər proseslərin qarşısının alnması üçün bu məhdudiyyətləri tətbiq edir. Həmçinin, zamanında hansısa məqsədlər üçün yaradılmış həmin o radiostansiyaların bundan sonra fəliyyətinə ciddi ehtiyac olmadığı dilə gətirilir və bu da ölkənin xarici siyasət kursu ilə bağlı olan məsələdir".

Deputat əlavə edib ki, bu strukturlar digər ölkələrə, o cümlədən Azərbaycana qarşı hər zaman təzyiq aləti rolunu oynayıblar. Xüsusilə də demoktarların dövründə bu ruporlardan çox ciddi şəkildə istifadə olunurdu: "Bu, özünü qarayaxma kampaniyalarında, qərəzli materiallarda, dövlətlərə yanaşmada ayrı-seçkilik münasibətində göstərirdi. Bunlar ABŞ-nin xarici siyasət müstəvisində maraqlarının hansısa bir formada tam şəkildə təmin olunmasına qarşı çıxan dövlətlərlə münasibətdə daha sərt qərarların verilməsinə xidmət edən strukturlar olublar. Bundan da daha çox əziyyət çəkən dövlətlərdən biri məhz Azərbaycan olub. Çünki 30 illik Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi dönəmində gördük ki, bu strukturlar hər zaman sözdə insan hüquqlarının qorunması, söz və ifadə azadlığından, demokratik dəyərlərin təbliğ olunması şüarları ilə tam əks olan bir siyasət yürüdürdülər. Münaqişənin qurbanı olan Azərbaycan, soyqırımına məruz qalan bizim xalqımız, torpağı işğal olunmuş, şəhərləri, kəndləri, qəsəbələri viran edilmiş, milyona yaxın insanın hüququ pozulan da Azərbaycan idi. Amma belə bir şəraitdə Azərbaycanı beynəlxalq ictimaiyyətin gözündə daha çox hüququ tapdalayan tərəf kimi göstərirdilər. Onların təsir etdikləri müəyyən mətbu orqanlar var idi ki, həmin siyasətin yürüdülməsində bilavasitə iştirak edirdilər. Nəticə etibarilə bu və ya digər formada haqlı olan Azərbaycanı hər zaman haqsız mövqedə göstərməyə çalışırdılar. Sübut olunmuş bir faktdır ki, USAID-in rəhbəri olmuş Samanta Pauer Ruben Vardanyandan külli miqdarda hədiyyə şəklində vəsait alıb. Erməni diaspor təşkilatlarının bu strukturlara sirayət etməsi, onlara təsir göstərmələri və digər məsələlər faktiki olaraq ABŞ kimi bir nəhəng dövlətin dövlət resurslarını özünün merkantil maraqlarının təmin olunmasına yönəltməyə nail olmuşdur. Həmin o lobbi qruplarının, diaspora təşkilatlarının tək Azərbaycanla deyil, digər ölkələrlə bağlı da buna bənzər proseslərinin şahidi olurduq. Azərbaycan hər zaman bu strukturların ölkəmizə qərəzli mövqeyini, çirkin kampaniya aparmalarını çox sərt şəkildə dilə gətirirdi. Bəlli idi ki, bu strukturların bu kimi fəaliyyəti gec, ya tez praqmatik qüvvələr tərəfindən dəyərləndiriləcəkdir və onlar bu mövqeləri, siyasətləri ilə bağlı çox ciddi cavablar verməli olacaqlar ki, artıq ABŞ-də bu strukturlarla bağlı gedən proseslər bir daha onu göstərir ki, cavab vermək vaxtı çatıbdır".

Deputat deyib ki, Trampın onlarla bağlı verdiyi qərarlar Azərbaycanda da çox böyük rəğbətlə qarşılanır: "Çünki on illiklərdir onların bu kimi fəaliyyətlərindən əziyyət çəkmişik. Hər zaman çox böyük resurslar, çox böyük iradə hesabına biz özümüzün haqlı olduğumuzu dünyaya çatdırmağa nail olmuşuq. Amma bizim qarşımızda hər zaman maneə törədən bu tip strukturlar, onların əlaltıları, təsir etdikləri beşinci kalon və digərləri olub".