Uşaqların inkişafına nə kömək edir..?

Müasir valideynlər uşağın nə qədər çox oyuncağı, kitabı və fəaliyyəti olarsa, bir o qədər tez inkişaf edəcəyini düşünməyə alışıblar...

...Körpələrin daim parlaq əşyalar, musiqi və təhsil məzmunu ilə əhatə olunmasına ehtiyac duyulması fikri uzun müddət idi ki, aksioma hesab olunurdu.

İddialara görə, bunlar nə qədər tez "inkişaf etməyə" başlayırlarsa, zəkaları bir o qədər yüksək olur - bu, son onilliklərin danışılmamış valideyn şüarı idi, noooo!

Lakin, SİA-nın məlumatına görə, Şərqi London Universitetinin Erkən Uşaqlıq Elmləri İnstitutunun direktoru Sem Vassın sözlərinə görə, bu məntiqin heç bir elmi əsası yoxdur.

...Kiçik uşağın beyni sadəcə olaraq böyük miqdarda məlumatı emal etmək üçün nəzərdə tutulmayıb. Erkən yaşda neyron əlaqələri hələ də formalaşır və həddindən artıq stimullar öyrənmə deyil, xaos yaradır.

Ekspertin sözləridir bu.

Niyə təkrarlama daha yaxşı işləyir..?

Professorun fikrincə, uşağın beyni yetkin beynindən fərqli şəkildə inkişaf edir.

Daha yavaş işləyir, baş verənləri "səviyyələndirmək" və mənalandırmaq üçün daha çox vaxt tələb olunur. Buna görə təkrarlama həlledici rol oynayır. Uşaq eyni hekayəni dəfələrlə eşidəndə, oyuncağın üzərindəki eyni düyməni basanda və ya tanış bir şəkil görəndə beyni nümunələri tanımaq şansı əldə edir.

Təkrarlama proqnozlaşdırıla bilənlik hissi yaradır və proqnozlaşdırıla bilənlik öyrənmənin təməlidir.

Vass vurğulayır ki, körpənin hər gün yeni kitab təklif etməkdənsə, eyni kitabı onlarla dəfə təkrar oxuması daha sağlamdır. Yenilik zərərli olduğuna görə deyil, təkrarlanmadığına görə "yapışmağa" vaxtı yoxdur.

Elmin məyusluğu...

...1990-cı illərin sonlarında körpələrdə sürətlənmiş intellektual inkişaf vəd edən Baby Einstein brendi xüsusilə populyarlıq qazandı. Klassik musiqi, xarici sözlər və vizual təsvirləri əks etdirən videolar gələcək dahilərin yetişdirilməsi üçün bir vasitə kimi fəal şəkildə təbliğ olunurdu.

Lakin, 2007-ci ilin əvvəlində böyük bir araşdırma gözlənilməz bir nəticə ortaya qoydu: bu cür videoları müntəzəm olaraq izləyən uşaqlar, orta hesabla, onları heç vaxt izləməyən həmyaşıdlarından daha az söz başa düşdülər.

Sonradan elmi araşdırmalar nəticələri yumşaltdı və bu cür məzmunun zərərli deyil, faydalı olduğunu aşkar etdi. Tədqiqatçıların əsas nəticəsi sadə idi: məlumatın passiv istehlakı canlı qarşılıqlı əlaqəni əvəz etmir və nitq inkişafını sürətləndirmir.

İnkişaf strategiyası kimi sadəlik...

Professor Vassın sözlərinə görə, problem valideynlərin yanlış təsəvvüründədir: biz yetkin məntiqini uşaqların beyninə ötürməyə meylliyik. Biz daha çox məlumatın daha çox öyrənmə demək olduğunu düşünürük.

Əslində isə bunun əksi doğrudur. Uşaq nə qədər kiçikdirsə, yavaşlıq, təkrar və aydınlıq bir o qədər vacibdir. Eyni səs, jest və ya söz dəfələrlə təkrarlanaraq beyinə "şəkli toplamaq" və ətrafımızdakı dünyanı anlamağa başlamaq imkanı verir.

Erkən inkişaf stimullar uğrunda yarış deyil, tədricən tanıma prosesidir. Və bəzən uşağa kömək etməyin ən təsirli yolu sadəcə eyni şeyi təkrar-təkrar etməyə imkan verməkdir.

Nazlı Almuradova