VERGİ DƏRƏCƏSİ AŞAĞIDIR, BƏS MAAŞLAR?... Azərbaycanda işləyənlər çox qazanır, yoxsa region ölkələrində? + RƏQƏMLƏR

“2026-cı ildə muzdla işləyənlərin böyük əksəriyyətini əhatə edən, 2500 manata qədər gəliri olan şəxslərin ödəyəcəyi gəlir vergisi cəmi 3 %-dir. Və mən bir daha da həm hörmətli həmkarlarıma, deputatlarımıza, eyni zamanda ekspertlərimizə çağırış edirəm ki, istənilən ölkənin vergi rejimini araşdırsınlar və görsünlər, gəlir vergisinin 3 % olduğu neçə ölkə var. Bu, çox böyük bir güzəştdir və Azərbaycan hökumətinin özəl sektorun inkişafı üçün yaratdığı növbəti imtiyazdır”.

Bunu maliyyə naziri Sahil Babayev Milli Məclisin ötən günkü plenar iclasında “2026-cı il dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsinin ikinci oxunuşda müzakirəsi zamanı bildirib.

Nazir vurğulayıb ki, Azərbaycan gəlir vergisi ilə bağlı daimi güzəştli rejim tətbiq edir və bu verginin dərəcəsini 50 % aşağı salır: “Qanuna dəyişiklik edilməsəydi, 2500 manata qədər gəlir 14 %-lə, 2500 manatdan artıq gəlir isə 25 %-lə cəlb ediləcəkdi. Lakin Azərbaycan hökuməti yenə də özəl və qeyri-neft-qaz sektorunun inkişafını, bu sektorun ehtiyacını nəzərə alaraq növbəti böyük güzəştli rejim tətbiq edir – 14 %-lik vergini 7 %-ə salırıq. Özü də bunu tədricən edirik”.

Xatırladaq ki, Azərbaycanda özəl sektorda 2019-cu ildən tətbiq olunan gəlir vergisi güzəştinin müddəti 2025-ci ildən sonra uzadılmayacaq. Belə ki, 2026-cı ildən etibarən özəl sektorda çalışan və aylıq gəliri 2500 manata qədər olanlar 3 % gəlir vergisi ödəyəcəklər. Növbəti illərdə isə bu faiz artacaq – 2027-ci ildən 5 %, 2028-ci ildən isə 7 % vergi tətbiq ediləcək.

Dövlət sektorunda, o cümlədən neft-qaz sahəsində çalışan işçilərin gəlir vergisi dərəcələri gələn il də dəyişmədən qalacaq. Yəni əməkhaqqısı 2500 manatadək olanlardan maaşlarının 14 faizi, 2500 manatdan yüksək maaş alanlardan isə 25 faizi vergi kimi tutulacaq. Başqa sözlə, bu il tətbiq olunan vergi qaydaları növbəti ildə də eyni şəkildə davam edəcək.

Məlumat üçün bildirək ki, hazırda bir sıra ölkələrdə gəlir vergisi rejimi ümumiyyətlə tətbiq edilmir. Məsələn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər, Küveyt, Bəhreyn, Səudiyyə Ərəbistanı, Monako və s.

Keçmiş SSRİ və qonşu ölkələrə nəzər saldıqda isə həqiqətən də nazirin vurğuladığı kimi gəlir vergisi dərəcələri Azərbaycanla müqayisədə yüksəkdir. Amma burada diqqət çəkən məqam ondan ibarətdir ki, qonşu ölkələrdə orta aylıq əməkhaqqı daha yüksək olduğundan, vergilər çıxıldıqdan sonra işçinin sərəncamında qalan vəsait Azərbaycanla müqayisədə daha çox olur.

Məsələn, hazırda Rusiyada orta aylıq əməkhaqqı 1247 dollar (99 422 rubl), gəlir vergisi isə 13 %-dir. Həmin faiz dərəcəsini maaşdan çıxan zaman işçinin sərəncamında 1084 dollar vəsait qalır. Digər bir region ölkəsi olan Türkiyəyə baxaq: burada orta aylıq əməkhaqqı 1130 dollar (47 420 türk lirəsi), gəlir vergisi isə 15 %-dir. Vergini çıxsaq, işçinin sərəncamında 960 dollar vəsait qalır. Qazaxıstanda 10 % vergi tətbiq edilir. 847 dollar olan orta aylıq əməkhaqqından 10 %-lik məbləğ çıxıldıqda sərəncamda 762 dollar qalır. Gəlir vergisinin 20 % olduğu Gürcüstan və Ermənistanda isə orta aylıq əməkhaqqı müvafiq olaraq 822 və 771 dollar təşkil edir. Həmin vergi dərəcəsi çıxıldıqdan sonra Gürcüstanda vətəndaşın sərəncamında 657 dollar, Ermənistanda isə 616 dollar olur.

Qeyd edək ki, Azərbaycanda hazırda orta aylıq əməkhaqqı 1094 manat (643 dollar) təşkil edir və həmin 3 %-lik vergi dərəcəsini çıxdıqda sərəncamda 623 dollar vəsait qalır. Göründüyü kimi, vergi dərəcəsi hər nə qədər aşağı olsa da, yekunda işçinin sərəncamında qalan məbləğ region ölkələrinin vətəndaşları ilə müqayisədə belə aşağıdır…

Digər MDB və keçmiş sovet respublikalarında orta aylıq əməkhaqqı məbləği də Azərbaycandan yüksəkdir:

-Litva – 2750 dollar (2338 avro) – mart 2025;

-Estoniya – 2366 dollar (2011 avro) – mart 2025;

-Latviya – 1582 dollar (1345 avro) – mart 2025;

-Moldova – 872 dollar (14 568 ley) – mart 2025;

-Belarus – 824 dollar (2718 rubl) – iyun 2025.

Avropaya gəlincə, burada da vergilər kifayət qədər yüksəkdir və gəlirdən, ölkələrin vergi siyasətindən asılı olaraq 11–50 % arasında dəyişir. Amma yenə də yekunda maaş məbləği əsas götürülərək ona uyğun faiz dərəcəsi tətbiq edilir və təbii ki, Avropada da maaşlar kifayət qədər yüksəkdir. Avropa Statistika İdarəsinin (Eurostat) 2024-cü il üçün Avropa İttifaqında illik əməkhaqqı məlumatlarına görə, Avropada tam ştatlı işçilərin orta illik əməkhaqqı əvvəlki illə müqayisədə 5,2 faiz artaraq 39 808 avroya (aylıq 3317 avroya) çatıb. 2023-cü ildə bu illik əməkhaqqı 37 840 avro idi (3153 avro).

Ölkələr üzrə araşdıranda, yüksək maaşların siyahısına aylıq 6900 avro ilə Lüksemburq başçılıq edir. Sonrakı yerdə Danimarka (aylıq 5964 avro), üçüncü yerdə isə İrlandiya (aylıq 5088 avro) gəlir.

Almaniyada maaşlar aylıq 4483 avro, Fransada isə 3650 avro təşkil edib.

Siyahıda əməkhaqqı ən aşağı olan ölkələr – Bolqarıstan (aylıq 1282 avro), Yunanıstan (aylıq 1496 avro) və Macarıstan (aylıq 1538 avro) olub.

Göründüyü kimi, bizdə hər nə qədər faiz dərəcəsinin aşağı olduğu qabardılsa da, son nəticədə çalışanın əlində qalan vəsait Avropa, MDB, elə region ölkələrinin özü ilə belə müqayisədə aşağı olur…

E. Bəyməmmədli
“AzPolitika.info”