Icma.az
close
up
RU
Xatirələr uydurma ola bilər: Keçmiş niyə mövcud olmur?..

Xatirələr uydurma ola bilər: Keçmiş niyə mövcud olmur?..

Icma.az, Sia Az portalına istinadən məlumat verir.

Fizika baxımından, keçmiş günlərin əks-sədası kainatdakı təsadüfi bir nasazlığın nəticəsidir...

...Uşaqlıq, ilk sevgilər, yaddaqalan səyahətlər - yaddaş reallığın ən etibarlı lövbəri kimi görünür. Hər şeyə şübhə etsək belə, öz xatirələrimiz adətən müəyyən kimi qəbul edilir: əgər mən onu xatırlayıramsa, bu, baş vermiş olmalıdır.

Lakin bir qrup fizik və filosof bu əminliyin yanlış istiqamətdə ola biləcəyini iddia edir.

Təbiətin fundamental qanunlarına görə, xatirələrinizin real keçmişlə heç bir əlaqəsi olmaya bilər.

SİA xarici qaynaqlara istinadən xəbər verir ki, bu barədə The Daily Mail bu barədə məlumat verir.

"Boltzmann beyni" nədir?

Bu fikir, Avstriyalı fizik Lüdviq Boltzmanın adını daşıyan “Boltzmann beyin” hipotezi kimi tanınır. Bu, müəyyən şərtlər altında bir beyin xaosdan - "hazır" bir xaosdan, bir sıra xatirələr, inanclar və şəxsi tarix hissi ilə kortəbii şəkildə çıxa biləcəyini göstərir.

Sadə dillə desək: beyniniz bir saniyə əvvəl - həyatın özü heç vaxt baş verməsə də, yaşanmış bir həyat hissi ilə ortaya çıxa bilərdi. Belə bir beyin uşaqlığı, məktəbi, dostları və əslində heç vaxt baş verməmiş keçmiş hadisələri "xatırlaya" bilər.

Niyə fizika belə bir ssenariyə icazə verir?

Əsas səbəb termodinamikanın ikinci qanunudur və bu qanun Kainatdakı entropiyanın (nizamsızlıq səviyyəsinin) zamanla artdığını bildirir. Kainatı çox böyük zaman miqyasında nəzərdən keçirərkən fizika nadir, lakin mümkün dalğalanmalara - təsadüfi nizam partlayışlarına imkan verir. Nəzəri olaraq, bu cür dalğalanmalar istənilən strukturu yarada bilər: atomdan insan beyninə qədər.

Bu, bir paradoks yaradır: xatirələri olan tək bir beynin yaradılması statistik olaraq bütün Kainatı tarixi ilə yaratmaqdan daha asandır.

Niyə bu, dəlicəsinə, lakin məntiqli səslənir?

İntuitiv olaraq, "Boltzman beyni" olma ehtimalı yoxa çıxan dərəcədə kiçik görünür. Lakin riyazi modellər bunun əksini göstərir.

Kainat kifayət qədər uzun müddət mövcuddursa, bu cür dalğalanmalar faktiki olaraq qaçılmaz olur.

“Entropy” jurnalında dərc olunmuş bir məqalədə tədqiqatçılar açıq şəkildə bildirirlər ki, müasir fizikada bu hipotezi tamamilə istisna edən inandırıcı arqumentlər yoxdur. Müəlliflərdən biri yazır ki, entropiya baxımından hazırkı vəziyyətimiz üçün ən çox ehtimal olunan izahat Kainatın ardıcıl tarixi deyil, təsadüfi dalğalanma ola bilər.

Bu, ətrafımızdakı hər şeyin bir illüziya olduğu anlamına gəlirmi?

Xeyr. Heç olmasa, elm adamları bunu birbaşa iddia etmirlər. Onlar insanların mütləq “Boltzman beyni” olduğunu iddia etmirlər. Onların nəticəsi daha incə və narahatedicidir: fizika başqa cür sübut edə bilməz.

Xatirələrin real hesab edilməsinə imkan verən yeganə şey, kainatın böyük partlayış kimi müəyyən bir başlanğıcı olduğuna və o andan etibarən zamanın bir istiqaməti olduğuna inamdır.

Niyə böyük partlayış yeganə "reallığın lövbəridir"

Əgər kainat həqiqətən aşağı entropiya vəziyyətində başlayıbsa, keçmiş gələcəkdən obyektiv olaraq fərqlidir.

Belə bir dünyada xatirələr mənalı olur: onlar real prosesləri əks etdirir. Lakin kosmoloji tarixə etibar etmədən yalnız indiki anı nəzərə alsaq, “Boltzman beyni” hipotezi məntiqi olaraq həll olunmaz hala gəlir.

Və müəlliflərə görə, burada əsas problem dayanır: insanlar kainatın mənşəyinə inanmağa məcburdurlar, çünki onu birbaşa sübut etmək mümkün deyil.

Nəticə: Bu nə deməkdir?

Alimlər bizi hər bir xatirəyə şübhə etməyə və ya reallığı rədd etməyə çağırmırlar. Lakin onların işi elmin gözlənilməz bir məhdudiyyətini ortaya qoyur: hətta ən fundamental qanunlar belə keçmişimizin həqiqətən mövcud olduğuna zəmanət vermir.

Tədqiqat müəlliflərinin qənaətinə görə, “Boltzman beyin” hipotezi və termodinamikanın ikinci qanunu eyni dərəcədə etibarlı və ya eyni dərəcədə problemlidir.

Bu o deməkdir ki, fiziki baxımdan heç kim öz xatirələrinin reallığına dair mütləq əminliyə malik deyil.

Nazlı Almuradova

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:145
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 02 Fevral 2026 18:24 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see357

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see236

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see232

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see231

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see224

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see223

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see221

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see218

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see217

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see213

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see207

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see206

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see205

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see200

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see200

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see200

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see199

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see199

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see199

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri