Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Xatirələr uydurma ola bilər: Keçmiş niyə mövcud olmur?..

Xatirələr uydurma ola bilər: Keçmiş niyə mövcud olmur?..

Icma.az, Sia Az portalına istinadən məlumat verir.

Fizika baxımından, keçmiş günlərin əks-sədası kainatdakı təsadüfi bir nasazlığın nəticəsidir...

...Uşaqlıq, ilk sevgilər, yaddaqalan səyahətlər - yaddaş reallığın ən etibarlı lövbəri kimi görünür. Hər şeyə şübhə etsək belə, öz xatirələrimiz adətən müəyyən kimi qəbul edilir: əgər mən onu xatırlayıramsa, bu, baş vermiş olmalıdır.

Lakin bir qrup fizik və filosof bu əminliyin yanlış istiqamətdə ola biləcəyini iddia edir.

Təbiətin fundamental qanunlarına görə, xatirələrinizin real keçmişlə heç bir əlaqəsi olmaya bilər.

SİA xarici qaynaqlara istinadən xəbər verir ki, bu barədə The Daily Mail bu barədə məlumat verir.

"Boltzmann beyni" nədir?

Bu fikir, Avstriyalı fizik Lüdviq Boltzmanın adını daşıyan “Boltzmann beyin” hipotezi kimi tanınır. Bu, müəyyən şərtlər altında bir beyin xaosdan - "hazır" bir xaosdan, bir sıra xatirələr, inanclar və şəxsi tarix hissi ilə kortəbii şəkildə çıxa biləcəyini göstərir.

Sadə dillə desək: beyniniz bir saniyə əvvəl - həyatın özü heç vaxt baş verməsə də, yaşanmış bir həyat hissi ilə ortaya çıxa bilərdi. Belə bir beyin uşaqlığı, məktəbi, dostları və əslində heç vaxt baş verməmiş keçmiş hadisələri "xatırlaya" bilər.

Niyə fizika belə bir ssenariyə icazə verir?

Əsas səbəb termodinamikanın ikinci qanunudur və bu qanun Kainatdakı entropiyanın (nizamsızlıq səviyyəsinin) zamanla artdığını bildirir. Kainatı çox böyük zaman miqyasında nəzərdən keçirərkən fizika nadir, lakin mümkün dalğalanmalara - təsadüfi nizam partlayışlarına imkan verir. Nəzəri olaraq, bu cür dalğalanmalar istənilən strukturu yarada bilər: atomdan insan beyninə qədər.

Bu, bir paradoks yaradır: xatirələri olan tək bir beynin yaradılması statistik olaraq bütün Kainatı tarixi ilə yaratmaqdan daha asandır.

Niyə bu, dəlicəsinə, lakin məntiqli səslənir?

İntuitiv olaraq, "Boltzman beyni" olma ehtimalı yoxa çıxan dərəcədə kiçik görünür. Lakin riyazi modellər bunun əksini göstərir.

Kainat kifayət qədər uzun müddət mövcuddursa, bu cür dalğalanmalar faktiki olaraq qaçılmaz olur.

“Entropy” jurnalında dərc olunmuş bir məqalədə tədqiqatçılar açıq şəkildə bildirirlər ki, müasir fizikada bu hipotezi tamamilə istisna edən inandırıcı arqumentlər yoxdur. Müəlliflərdən biri yazır ki, entropiya baxımından hazırkı vəziyyətimiz üçün ən çox ehtimal olunan izahat Kainatın ardıcıl tarixi deyil, təsadüfi dalğalanma ola bilər.

Bu, ətrafımızdakı hər şeyin bir illüziya olduğu anlamına gəlirmi?

Xeyr. Heç olmasa, elm adamları bunu birbaşa iddia etmirlər. Onlar insanların mütləq “Boltzman beyni” olduğunu iddia etmirlər. Onların nəticəsi daha incə və narahatedicidir: fizika başqa cür sübut edə bilməz.

Xatirələrin real hesab edilməsinə imkan verən yeganə şey, kainatın böyük partlayış kimi müəyyən bir başlanğıcı olduğuna və o andan etibarən zamanın bir istiqaməti olduğuna inamdır.

Niyə böyük partlayış yeganə "reallığın lövbəridir"

Əgər kainat həqiqətən aşağı entropiya vəziyyətində başlayıbsa, keçmiş gələcəkdən obyektiv olaraq fərqlidir.

Belə bir dünyada xatirələr mənalı olur: onlar real prosesləri əks etdirir. Lakin kosmoloji tarixə etibar etmədən yalnız indiki anı nəzərə alsaq, “Boltzman beyni” hipotezi məntiqi olaraq həll olunmaz hala gəlir.

Və müəlliflərə görə, burada əsas problem dayanır: insanlar kainatın mənşəyinə inanmağa məcburdurlar, çünki onu birbaşa sübut etmək mümkün deyil.

Nəticə: Bu nə deməkdir?

Alimlər bizi hər bir xatirəyə şübhə etməyə və ya reallığı rədd etməyə çağırmırlar. Lakin onların işi elmin gözlənilməz bir məhdudiyyətini ortaya qoyur: hətta ən fundamental qanunlar belə keçmişimizin həqiqətən mövcud olduğuna zəmanət vermir.

Tədqiqat müəlliflərinin qənaətinə görə, “Boltzman beyin” hipotezi və termodinamikanın ikinci qanunu eyni dərəcədə etibarlı və ya eyni dərəcədə problemlidir.

Bu o deməkdir ki, fiziki baxımdan heç kim öz xatirələrinin reallığına dair mütləq əminliyə malik deyil.

Nazlı Almuradova

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:135
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 02 Fevral 2026 18:24 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see336

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see311

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see296

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see276

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see273

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see271

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see270

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see267

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see259

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see249

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see245

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see244

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see240

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see239

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see232

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see230

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see221

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see217

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see210

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri